Jak działa staw skokowy? Przegląd jego struktury i funkcji

Staw skokowo-goleniowy (dawniej staw skokowy górny, łac. articulatio talocruralis) to główne połączenie między nogą a stopą. Jego zadaniem jest przenoszenie ciężaru całego ciała na stopę i umożliwienie podstawowych ruchów, takich jak zginanie i prostowanie. To tzw. staw jednoosiowy bloczkowy - porusza się głównie w jednej płaszczyźnie.

Budowa stawu skokowo-goleniowego wygląda następująco[1]:

• główkę stawu tworzy kość skokowa - ma kształt bloczka, po którym "ślizga się" kość piszczelowa;
• panewkę stawu budują dwa końce kości goleni: kość piszczelowa (od środka) i kość strzałkowa (od boku);
• kostka boczna i przyśrodkowa obejmują kość skokową z obu stron (jak klamra), zapobiegając nadmiernym ruchom bocznym i chroniąc staw przed "rozsunięciem się".

Staw otacza torebka stawowa, która jest rodzajem elastycznego worka, który stabilizuje połączenie kości. Jej przednia i tylna ściana są cienkie i dość luźne - tak, by nie ograniczać ruchów. Z kolei boczne części torebki są mocniejsze, a dodatkową stabilność zapewniają bardzo silne więzadła. W okolicy szyjki kości skokowej torebka jest przesunięta lekko do przodu, ułatwiając swobodny ruch stopy[1].

Więzadła stawu skokowego są wyjątkowo mocne. Łączą kostkę boczną i przyśrodkową z kośćmi stępu. Ich wytrzymałość jest tak duża, że w przypadku urazu (np. upadku na bok i wklinowaniem stopy lub podczas jazdy na nartach) rzadziej dochodzi do rozerwania więzadeł, a częściej do oderwania blaszki kostnej w miejscu ich przyczepu.

Po stronie przyśrodkowej stawu znajduje się więzadło przyśrodkowe lub więzadło trójgraniaste (łac. lig. mediale s. deltoideum). Składa się ono z silnych pasm więzadłowych, które biegną od kostki przyśrodkowej do[1]:

• kości łódkowatej (część piszczelowo-łódkowa, łac. pars tibionavicularis),
• kości skokowej (części piszczelowo-skokowa przednia i tylna, łac. pars tibiotalaris anterior et posterior),
• kości piętowej (część piszczelowo-piętowa, łac. pars tibiocalcanea).

Po stronie bocznej staw wzmacniają trzy więzadła, których nazwy wskazują na ich położenie[1]:

• więzadło skokowo-strzałkowe przednie (łac. lig. talofibulare anterius),
• więzadło skokowo-strzałkowe tylne (łac. lig. talofibulare posterius),
• więzadło piętowo-strzałkowe (łac. lig. calcaneofibulare).

Główną funkcją stawu skokowo-goleniowego jest przenoszenie masy ciała na stopę oraz umożliwianie ruchów zginania podeszwowego i grzbietowego stopy. Ze względu na budowę bloczkową i stabilizację przez kostki oraz silne więzadła, ruchy boczne w tym stawie są bardzo ograniczone[1].

Staw skokowy dolny tworzą powierzchnie stawowe kości skokowej, piętowej i łódkowatej. Dzieli się go na staw skokowy tylny (skokowo-piętowy) oraz przedni (skokowo-piętowo-łódkowy), które oddziela więzadło skokowo-piętowe międzykostne. Każdy z nich ma własną torebkę stawową i system więzadeł, jednak razem funkcjonują jako jedna całość[1].

Staw skokowo-piętowo-łódkowy łączy trzy kości: skokową, piętową i łódkowatą. Panewkę stawu tworzy kość łódkowata, kość piętowa oraz więzadło piętowo-łódkowe podeszwowe Torebka stawowa przyczepia się do brzegów chrząstki stawowej i jest wzmacniana przez więzadła skokowo-piętowe boczne i przyśrodkowe oraz dodatkowo przez więzadło trójgraniaste i piętowo-strzałkowe, które należą do kompleksu stawu skokowego górnego.

Ruchy w tym stawie obejmują przede wszystkim odwracanie (inwersja) i nawracanie (ewersja) stopy[1].

Staw skokowo-piętowy łączy powierzchnie stawowe tylne kości skokowej i piętowej. Powierzchnia stawowa kości skokowej jest nieco wklęsła, natomiast piętowej - wypukła. Torebka stawowa jest cienka i luźna, a ruchomość stawu jest silnie ograniczona przez więzadła, szczególnie przez więzadło skokowo-piętowe międzykostne, które biegnie w zatoce stępu. To więzadło, zbudowane z krzyżujących się pasm, stabilizuje staw i umożliwia niewielkie ruchy skrętne, które są częścią złożonych ruchów inwersji i ewersji[1].

Staw skokowy to złożona struktura, której ruchy odbywają się w trzech płaszczyznach[2]:

• zgięcie podeszwowe i grzbietowe (płaszczyzna strzałkowa), 
• odwodzenie i przywodzenie (płaszczyzna poprzeczna), 
• inwersja i ewersja (płaszczyzna czołowa). 

Połączenie tych ruchów w stawie skokowym górnym i dolnym (skokowo-piętowym) tworzy złożone ruchy - supinację (połączenie zgięcia podeszwowego, inwersji i przywiedzenia) i pronację (zgięcie grzbietowe, ewersja, odwiedzenie)[2].

Choć staw skokowy często uznaje się za zawiasowy, jego ruchy są bardziej złożone ze względu na skośne ustawienie osi obrotu. W zgięciu grzbietowym obserwuje się niewielką rotację wewnętrzną, a w zgięciu podeszwowym - rotację zewnętrzną[2].

Średni zakres ruchu stawu skokowego w płaszczyźnie strzałkowej wynosi 65-75° (10-20° zgięcia grzbietowego i 40-55° zgięcia podeszwowego). W płaszczyźnie czołowej jest to ok. 35° (23° inwersji i 12° ewersji). W codziennych czynnościach wykorzystywany zakres jest mniejszy - np. podczas chodzenia to ok. 30°[2].

Wielkość obciążeń w obrębie kompleksu stawu skokowego zależy przede wszystkim od aktywności mięśni i może osiągać wartość nawet czterokrotnie większą niż masa ciała podczas chodzenia[3].

Suplementy diety mogą pomóc uzupełnić codzienny jadłospis w składniki takie jak m.in.[4]:

• siarczan chondroityny - naturalny składnik chrząstki stawowej; 
• glukozamina - aminocukier niezbędny do syntezy chondroityny; 
• kolagen -  podstawowe białko strukturalne, które buduje tkanki organizmu. Znajdziesz go m.in. w suplemencie diety 4Flex[5].

Artykuł na zlecenie marki 4Flex

Źródła:

[1] Sokołowska-Pituchowa J., Anatomia człowieka, Wydawnictwo Lekarskie PZWL, Warszawa 2006, s. 172-175

[2] Claire L. Brockett, Graham J. Chapman, Biomechanics of the ankle, Orthopaedics and Trauma, Volume 30, Issue 3, 2016, Pages 232-238, ISSN 1877-1327, https://doi.org/10.1016/j.mporth.2016.04.015.

[3] Kleipool, R.P., Blankevoort, L. The relation between geometry and function of the ankle joint complex: a biomechanical review. Knee Surg Sports Traumatol Arthrosc 18, 618-627 (2010). https://doi.org/10.1007/s00167-010-1088-2

[4] Stępień K., Suplementy diety w ortopedii, Medycyna Praktyczna: [Dostęp online: 27.07.2025]

[5] Witryna internetowa: https://www.4flex.pl/ [Dostęp online: 08.08.2025]