Spis treści:
- Czym jest anemia?
- Jak objawia się anemia?
- Niedobór żelaza to najczęstsza, ale niejedyna przyczyna anemii
- Anemia megaloblastyczna - niedobór witaminy b12 i kwasu foliowego
- Badania, które wykrywają anemię
- Trudności w rozpoznaniu anemii
- Leczenie i profilaktyka anemii u kobiet
Czym jest anemia?
Anemia (niedokrwistość) to zmniejszenie stężenia hemoglobiny <13 g/dl u mężczyzn lub <12 g/dl u kobiet (<11 g/dl w ciąży lub <10 g/dl w połogu) po wykluczeniu niedokrwistości rzekomej spowodowanej przewodnieniem. Zwykle wraz ze spadkiem hemoglobiny zmniejsza się hematokryt i liczba erytrocytów, co również może służyć definiowaniu niedokrwistości. Ze względu na nasilenie wyróżnia się niedokrwistość łagodną (Hb 10 - 12 g/dl lub 13 g/dl u mężczyzn), umiarkowaną (Hb 8 - 9.9 g/dl), ciężką (Hb 6.5 - 7.9 g/dl) i zagrażającą życiu (Hb <6.5 g/dl).
Ponieważ hemoglobina odpowiada za transport tlenu do tkanek, jej niedobór prowadzi do niedotlenienia organizmu. Objawy anemii bywają niespecyficzne i narastają powoli, co sprawia, że wiele kobiet przez jakiś czas bagatelizuje problem.
Jak objawia się anemia?
Najczęstsze objawy anemii to przewlekłe zmęczenie i osłabienie, zawroty głowy, senność, bladość skóry, duszności przy wysiłku oraz kołatanie serca. Mogą pojawić się problemy z koncentracją, a u kobiet także zaburzenia cyklu miesiączkowego. Do objawów anemii można również zaliczyć pogorszenie się stanu włosów i paznokci.
Niedobór żelaza to najczęstsza, ale niejedyna przyczyna anemii
Niedokrwistość z niedoboru żelaza (NNŻ) to niedokrwistość, w której wskutek zbyt małej ilości żelaza w ustroju dochodzi do upośledzenia syntezy hemu i powstawania erytrocytów mniejszych niż normalne. Anemię taką nazywa się anemią mikrocytarną, ponieważ powstałe erytrocyty są małe i zawierają mniej hemoglobiny. NNŻ jest najczęstszą postacią niedokrwistości (60 - 80% wszystkich przypadków). Szacuje się, że występuje ona u 20% mężczyzn i 25% kobiet na świecie. Częstsze występowanie u kobiet ma związek ze zwiększonym zapotrzebowaniem na żelazo, zarówno u kobiet miesiączkujących, jak również u tych w okresie ciąży i laktacji.
Anemia megaloblastyczna - niedobór witaminy b12 i kwasu foliowego
Kolejną istotną przyczyną niedokrwistości jest niedobór witaminy B12 i/ lub kwasu foliowego. Erytrocyty, które powstają w szpiku kostnym podczas niedoboru tych dwóch substancji są nieprawidłowo duże, dlatego ten typ anemii nazywa się megaloblastyczną lub makrocytarną. Zarówno witamina B12 jak i kwas foliowy niezbędne są do podziału komórek krwi w szpiku kostnym.
Niedokrwistość z niedoboru witaminy B12 jest najczęstszym typem niedokrwitości megaloblastycznej. Najczęstszą formą tej niedokrwistości jest choroba Addisona i Biermera (nazywana anemią złośliwą). Częściej występuje ona u kobiet niż u mężczyzn (w stosunku 1.6:1), oraz u osób mających grupę krwi A i niebieskie tęczówki. Może wystąpić w każdym wieku, może także występować rodzinnie.
Przyczyną choroby Addisona i Biermera jest obecność autoprzeciwciał przeciwko czynnikowi wewnętrznemu Castle'a, odpowiedzialnemu za wchłanianie witaminy B12 w organizmie.
Innym powodem, dla którego może wystąpić niedokrwistość z niedoboru witaminy B12 jest stosowanie niektórych leków, np. tak popularnych jak leki hamujące wydzielanie kwasu solnego czy metformina. Niedokrwistość wystąpić też może w wyniku chorób przewodu pokarmowego (np. zapalenie błony śluzowej żołądka wywołane H. pylori, choroba Leśniowskiego - Crohna, celiakia) i zabiegów operacyjnych w obrębie przewodu pokarmowego. Oprócz objawów związanych z anemią, w niedokrwistości z niedoboru witaminy B12 może dochodzić do innych objawów, związanych już bezpośrednio z samym niedoborem witaminy (objawy neurologiczne, psychiatryczne, wegetatywne czy ze strony przewodu pokarmowego).
Niedobór kwasu foliowego, który jest kolejną przyczyną anemii megaloblastycznej, związany jest bezpośrednio z dietą, zmniejszonym wchłanianiem kwasu foliowego, nadużywaniem alkoholu lub lekami interferującymi z metabolizmem kwasu foliowego. Objawy anemii z niedoboru kwasu foliowego są tożsame z ogólnymi objawami anemii. Warto zaznaczyć, że niedobór kwasu foliowego jest drugą co do częstości przyczyną anemii w ciąży.
Badania, które wykrywają anemię
Prawidłowa diagnostyka niedokrwistości powinna obejmować następujące badania:
- morfologia krwi, koniecznie z rozmazem,
- oznaczenie poziomu żelaza i ferrytyny,
- oznaczenie poziomu witaminy B12 i kwasu foliowego,
- opcjonalnie dodatkowe wskaźniki gospodarki żelazowej.
Tylko całościowe spojrzenie na organizm pozwala ustalić rzeczywistą przyczynę problemu.
Trudności w rozpoznaniu anemii
Trudności w rozpoznawaniu anemii mogą pojawić się, gdy jej przyczyny są złożone, np. wraz z niedoborem witaminy B12 występuje niedobór żelaza - wówczas erytrocyty mogą mieć normalne rozmiary i w rozmazie krwi nie stwierdza się odchyleń od normy w wielkości erytrocytów. Wtedy z pomocą przychodzą inne badania, tj. oznaczenie poziomu żelaza, ferrytyny, witaminy B12 i kwasu foliowego. Dlatego warto pamiętać, że sama morfologia z rozmazem nie wystarcza do postawienia trafnej diagnozy w przypadku podejrzenia anemii.
Leczenie i profilaktyka anemii u kobiet
Leczenie anemii zawsze powinno być poprzedzone badaniami, pozwalającymi na ustalenie przyczyny niedokrwistości. W niektórych przypadkach wystarczą zmiany w diecie, choć najczęściej zaleca się odpowiednią suplementację. Dieta kobiet powinna być bogata nie tylko w żelazo, ale także w witaminę C, która wspomaga wchłanianie żelaza, witaminy z grupy B oraz kwas foliowy. Profilaktyka anemii obejmuje regularne badania kontrolne, szczególnie u dziewcząt w okresie dojrzewania, kobiet miesiączkujących i w ciąży. Wczesne wykrycie niedokrwistości pozwala uniknąć powikłań i znacząco poprawia jakość życia.
Źródła:
•https://www.mp.pl/pacjent/hematologia/choroby/152170,niedokrwistosc-anemia
•https://www.forumginekologii.pl/artykul/najczestsze-przyczyny-niedokrwistosci-w-ginekologii-i-poloznictwie
•Praca zbiorowa, Interna Szczeklika 2023, Medycyna Praktyczna, Kraków 2023.
