Spis treści:
- Czym jest perimenopauza?
- Co się dzieje z hormonami w czasie perimenopauzy?
- Jak hormony wpływają na organizm kobiety?
- Jakie objawy wskazują na perimenopauzę?
- Perimenopauza a wyniki badań hormonalnych
Czym jest perimenopauza?
Perimenopauza, nazywana także fazą okołomenopauzalną, to okres przejściowy poprzedzający menopauzę. Nie jest ona równoznaczna z ustaniem miesiączkowania, lecz stanowi etap, w którym organizm stopniowo zmienia sposób funkcjonowania hormonalnego. Menopauzę rozpoznaje się dopiero po 12 miesiącach od ostatniej miesiączki - dopiero wtedy można mówić o trwałym zakończeniu cykli.
Perimenopauza rozpoczyna się najczęściej między 40. a 50. rokiem życia, choć pierwsze zmiany mogą wystąpić już około 38. roku życia. Zwykle trwa 3-4 lata, jednak u części kobiet okres ten może wydłużyć się nawet do 8-10 lat. Dopiero po jego zakończeniu następuje menopauza, czyli ostatnia miesiączka w życiu.
Co się dzieje z hormonami w czasie perimenopauzy?
Faza okołomenopauzalna jest procesem naturalnym i fizjologicznym, ale towarzyszy jej wyraźna przebudowa gospodarki hormonalnej. Stopniowo obniża się aktywność jajników, a wraz z nią zmniejsza się produkcja estrogenów i progesteronu - hormonów płciowych odpowiedzialnych za regulację cyklu miesiączkowego, owulację oraz stabilność wielu procesów w organizmie.
Spadek ich stężenia nie przebiega równomiernie. Charakterystyczne są wahania - okresy względnej stabilizacji przeplatają się z momentami gwałtownych zmian. To właśnie ta niestabilność hormonalna odpowiada za rozregulowanie cyklu oraz pierwsze sygnały zbliżającej się menopauzy.
Zobacz również:
Jak hormony wpływają na organizm kobiety?
Estrogeny wpływają nie tylko na układ rozrodczy. Oddziałują także na ośrodek termoregulacji w mózgu, czyli mechanizm odpowiedzialny za utrzymywanie stałej temperatury ciała. Gdy ich poziom spada, organizm może reagować nagłym uczuciem gorąca lub zimna. Zmiany hormonalne wpływają również na układ nerwowy - mogą pogarszać jakość snu, koncentrację i stabilność nastroju.
Długofalowo obniżone stężenie estrogenów oddziałuje także na tkankę kostną, przyspieszając utratę masy kostnej i zwiększając ryzyko osteoporozy, czyli choroby prowadzącej do osłabienia i większej łamliwości kości. To właśnie te mechanizmy biologiczne stoją za objawami, które w tym okresie zaczynają się pojawiać - o nich warto opowiedzieć szerzej.
Jakie objawy wskazują na perimenopauzę?
Pierwsze objawy perimenopauzy często są niespecyficzne i łatwo przypisać je stresowi czy przemęczeniu. Najwcześniej zmienia się zwykle rytm miesiączek - cykle mogą się skracać lub wydłużać, krwawienia bywają bardziej obfite, skąpe albo pojawiają się przerwy w miesiączkowaniu. To efekt wahań poziomu estrogenów i progesteronu.
Do najbardziej charakterystycznych dolegliwości należą uderzenia gorąca i nocne poty, które mogą zaburzać sen i prowadzić do przewlekłego zmęczenia. Pojawia się także suchość pochwy, wynikająca ze zmniejszonego nawilżenia błony śluzowej oraz większa podatność na dolegliwości ze strony układu moczowego.
Zmiany hormonalne sprzyjają również odkładaniu tkanki tłuszczowej w okolicy brzucha i stopniowej utracie masy kostnej.
Nie bez znaczenia pozostaje sfera psychiczna. Wahania hormonów mogą wpływać na nastrój, zwiększać drażliwość, nasilać trudności ze snem oraz powodować przejściowe problemy z koncentracją i pamięcią.
Zobacz również:
Perimenopauza a wyniki badań hormonalnych
W diagnostyce perimenopauzy badania krwi są pomocnym narzędziem, ale nie stanowią jedynej podstawy rozpoznania. W tym okresie poziom hormonów potrafi zmieniać się dynamicznie, dlatego pojedynczy wynik nie zawsze oddaje rzeczywistą sytuację. Coraz częściej podkreśla się, że leczy się pacjentkę, a nie wyniki. To objawy, ich nasilenie i wpływ na codzienne funkcjonowanie mają znaczenie nadrzędne, a laboratoryjne parametry stanowią uzupełnienie obrazu klinicznego.
Lekarz najczęściej zwraca uwagę na:
- FSH (hormon folikulotropowy) - produkowany przez przysadkę mózgową, pobudza jajniki do pracy. Gdy ich aktywność słabnie, poziom FSH rośnie. Podwyższone wartości (oznaczane zwykle na początku cyklu) mogą sugerować zbliżanie się do menopauzy. W perimenopauzie stężenie FSH bywa jednak zmienne: w jednym miesiącu podwyższone, w kolejnym prawidłowe.
- Estradiol - czyli główny estrogen, którego poziom w czasie perimenopauzy staje się niestabilny. Może być przejściowo wysoki, co sprzyja obfitym krwawieniom czy bolesności piersi, albo niski, co wiąże się z uderzeniami gorąca. Niskie stężenie przy jednocześnie podwyższonym FSH przemawia za wygasaniem czynności jajników.
- AMH (hormon antymüllerowski) - odzwierciedla tzw. rezerwę jajnikową, czyli liczbę pozostałych pęcherzyków jajnikowych. W perimenopauzie jego poziom jest zazwyczaj bardzo niski. W przeciwieństwie do FSH nie podlega istotnym wahaniom w trakcie cyklu, dlatego może być oznaczany w dowolnym dniu.
- Progesteron - w okresie okołomenopauzalnym częstsze są cykle bezowulacyjne, czyli takie, w których nie dochodzi do uwolnienia komórki jajowej. Wówczas w drugiej fazie cyklu poziom progesteronu jest niski. Niedobór tego hormonu może sprzyjać zaburzeniom snu, napięciu i rozdrażnieniu.
W zależności od obrazu klinicznego lekarz może zlecić także oznaczenie LH, TSH (hormonu tarczycy) czy prolaktyny, aby wykluczyć inne przyczyny dolegliwości, na przykład zaburzenia pracy tarczycy. Zasada jest prosta: dokładne zakresy norm oraz interpretację wyników badań hormonalnych należy zawsze powierzyć lekarzowi. Tylko on może odnieść je do wieku, fazy cyklu, objawów oraz ogólnego stanu zdrowia i na tej podstawie wyciągnąć trafne wnioski.
Źródła:
- https://www.ptgin.pl/artykul/wplyw-terapii-hormonalnej-okresu-menopauzalnego-na-uklad-sercowo-naczyniowy
- https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/klimakterium-i-menopauza
- https://www.termedia.pl/f/f/de1f5a6bd38af94fb704cdc510e708a4.pdf
