Spis treści:
- Mocznik we krwi - co to jest i o czym świadczy?
- Kwas moczowy - czym jest i jak działa
- Dna moczanowa a stężenie wkasu moczowego
- Mocznik a kwas moczowy. Podobieństwa, które wprowadzają w błąd
Mocznik we krwi - co to jest i o czym świadczy?
Mocznik to końcowy produkt metabolizmu białek. Powstaje w hepatocytach (komórkach wątroby) z amoniaku w przebiegu tak zwanego cyklu mocznikowego i zawiera około 3/4 azotu powstającego w wyniku rozpadu białek w organizmie. Głównym zadaniem cyklu mocznikowego jest neutralizacja toksycznego amoniaku, powstającego w wyniku rozpadu aminokwasów. Mocznik jest nietoksyczny, dobrze rozpuszczalny w wodzie, a jego eliminacja z organizmu zachodzi głównie przez nerki (około 90 proc.). Pozostała część mocznika (10 proc.) wydalana jest z potem bądź trafia do przewodu pokarmowego, gdzie degradowana jest przez bakterie jelitowe.
Stężenie mocznika zależy od perfuzji nerek, wielkości diurezy, wielkości GFR (współczynnik filtracji kłębuszkowej) oraz dziennej podaży białek w diecie. W związku z tym, jak można się domyśleć, badanie mocznika będzie stanowiło jeden z podstawowych testów, oceniających funkcję nerek.
Podwyższone wartości mocznika we krwi mogą świadczyć o niewydolności nerek, odwodnieniu lub krwawieniu z przewodu pokarmowego. Występują one także w przypadku stosowania diety bogatobiałkowej. Z kolei obniżone wartości mocznika we krwi obserwuje się w uszkodzeniach wątroby, przy niedożywieniu oraz nadmiernym nawodnieniu.
Kwas moczowy - czym jest i jak działa
Kwas moczowy to produkt rozpadu puryn - związków wchodzących w skład kwasów nukleinowych (DNA i RNA). Puryny w diecie pochodzą zarówno z rozpadu własnych komórek organizmu jak również dostarczane są z dietą (np. w mięsie, podrobach, rybach czy roślinach strączkowych). Podobnie, jak mocznik, kwas moczowy również powstaje w wątrobie. Eliminowany jest z ustroju w 30 proc. przez przewód pokarmowy, a w 70 proc. przez nerki.
Stężenie kwasu moczowego zależne jest od wielkości przesączania kłębuszkowego, a także od rozpadu komórek organizmu i podaży puryn z dietą, w związku z czym nieprawidłowe stężenia kwasu moczowego będą występowały w organizmie nie tylko w stanach związanych z patologicznymi zmianami nerek.
Hiperurykemia, czyli nieprawidłowe wysokie stężenie kwasu moczowego występuje przy niewydolności nerek, w zespołach mieloproliferacyjnych, przy masywnych rozpadach tkanki nowotworowej podczas chemioterapii, w niektórych defektach enzymatycznych, ale przede wszystkim spotykamy się z nim często w diagnostyce dny moczanowej.
Hipourykemia, czyli nieprawidłowo niskie stężenia kwasu moczowego występują przy ciężkim uszkodzeniu wątroby, w zespole Fanconiego i podczas stosowania niektórych leków.
Dna moczanowa a stężenie wkasu moczowego
Oznaczenie kwasu moczowego ma szczególne znaczenie w diagnostyce dny moczanowej. Jest to choroba, w której podwyższone stężenia kwasu moczowego powodują odkładanie się w stawach kryształów moczanu sodu, co powoduje bolesne napady. Przyczyny dny moczanowej mogą być różne. Należą do nich:
•zwiększona podaż puryn w diecie,
•przyspieszony rozkład ATP (np. w nadużywaniu alkoholu)
•zwiększona podaż fruktozy,
•zwiększony rozpad nukleotydów w ustroju (np. w zespołach mieloproliferacyjnych),
•zmniejszone wydalanie kwasu moczowego przez nerki (np. w chorobach nerek).
Napady dny i przejście procesu w stan przewlekły powodują uszkodzenia chrząstek i stawów, a nieleczona dna moczanowa powoduje postępujące uszkodzenia nerek.
Mocznik a kwas moczowy. Podobieństwa, które wprowadzają w błąd
Oprócz podobnych nazw, mocznik i kwas moczowy mają kilka cech wspólnych. Oba są produktami przemiany materii, oba powstają w wątrobie. Zarówno mocznik jak i kwas moczowy usuwane są w znaczącej większości przez nerki, wzrost ich stężenia we krwi może więc sugerować zaburzenia funkcji nerek. Oba parametry oznacza się z próbki krwi żylnej, często w ramach rutynowych badań kontrolnych.
Mocznik jest przede wszystkim wskaźnikiem wydolności nerek, a w dalszej kolejności wskaźnikiem wydolności wątroby i metabolizmu białek. Jego interpretacja w wynikach badań powinna zawsze uwzględniać poziom kreatyniny oraz ogólny stan pacjenta. Kwas moczowy związany jest przede wszystkim z przemianą puryn i ma kluczowe znaczenie w rozpoznawaniu dny moczanowej oraz ocenie ryzyka powikłań metabolicznych.
Warto również podkreślić, że dieta wpływa na oba parametry w różny sposób: dieta bogatobiałkowa podnosi poziom mocznika, natomiast dieta bogata w puryny sprzyja wzrostowi kwasu moczowego. Dlatego przygotowanie do badania i wywiad żywieniowy pacjenta są ważnym elementem prawidłowej interpretacji wyników.
Choć nazwy "mocznik" i "kwas moczowy" mogą sugerować podobieństwo, są to w rzeczywistości dwa zupełnie różne parametry laboratoryjne. Oba przydatne w diagnostyce chorób nerek, choć o zupełnie różnej wadze. Świadomość tych różnic pozwala lepiej rozumieć wyniki badań i uniknąć błędnych interpretacji, a w konsekwencji - podejmować trafniejsze decyzje dotyczące zdrowia.
Źródła:
•Dembińska - Kieć A., Naskalski J. W, Solnica B.. (red.), Diagnostyka laboratoryjna z elementami biochemii klinicznej wyd. 5., Edra Urban & Partner, Wrocław 2022.
•Praca zbiorowa, Interna Szczeklika 2023, Medycyna Praktyczna, Kraków 2023.
•https://www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.16.15.
