Spis treści:
- Nowy program profilaktyki już od października
- Darmowa tomografia płuc na NFZ
- Dla kogo darmowa tomografia płuc?
- Nie trzeba mieć objawów raka płuca, by skorzystać z programu
- Jak będzie wyglądać badanie?
- Najbliższy termin realizacji badania
- Najważniejsze jest wczesne wykrycie raka płuca
Nowy program profilaktyki już od października
Rak płuca przez długi czas może rozwijać się bez charakterystycznych objawów. Dlatego jednym z najważniejszych elementów walki z tym nowotworem jest jego wykrywanie na możliwie wczesnym etapie. Od października 2026 r. osoby znajdujące się w grupie zwiększonego ryzyka będą mogły skorzystać z programu profilaktycznego finansowanego przez Narodowy Fundusz Zdrowia.
Darmowa tomografia płuc na NFZ
Najważniejszym elementem programu jest niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej (NDTK). To badanie obrazowe, które pozwala wykrywać niewielkie zmiany w płucach, zanim pojawią się objawy choroby.
NDTK wykorzystuje znacznie mniejszą dawkę promieniowania niż standardowa tomografia komputerowa klatki piersiowej. Badanie w ramach programu wykonywane jest bez podawania kontrastu.
Program został włączony do świadczeń gwarantowanych, co oznacza, że osoby spełniające określone kryteria mogą wykonać badanie bez żadnych opłat.
Co ważne, nie jest potrzebne skierowanie. Pacjent, który spełnia kryteria, zgłasza się bezpośrednio do placówki realizującej ten program.
Zobacz również:
Dla kogo darmowa tomografia płuc?
Program został skierowany do osób w wieku 50-74 lat, które mają zwiększone ryzyko zachorowania na raka płuca. Kryteria zależą przede wszystkim od historii palenia papierosów i dodatkowych czynników ryzyka.
Osoby w wieku 55-74 lat mogą skorzystać z programu, jeśli:
- obecnie palą lub paliły papierosy,
- mają za sobą co najmniej 20 paczkolat,
- od momentu rzucenia palenia nie minęło więcej niż 15 lat.
Paczkolata to sposób określania łącznej ekspozycji na papierosy. Przykładowo 20 paczkolat oznacza palenie jednej paczki papierosów dziennie przez 20 lat albo dwóch paczek dziennie przez 10 lat.
Z programu mogą skorzystać również osoby w wieku 50-74 lat, które spełniają kryterium dotyczące palenia, a dodatkowo mają przynajmniej jeden z określonych czynników ryzyka.
Do tych czynników należy m.in. POChP, narażenie zawodowe na substancje szkodliwe, takie jak azbest, krzemionka, nikiel, chrom czy kadm, a także narażenie na radon. Znaczenie może mieć również przebyta choroba nowotworowa, m.in. chłoniak czy rak głowy i szyi, a także występowanie raka płuca u krewnego pierwszego stopnia.
Nie trzeba mieć objawów raka płuca, by skorzystać z programu
To bardzo ważna różnica między profilaktyką a zwykłą diagnostyką. Program jest przeznaczony dla osób, które nie muszą mieć objawów choroby, ale znajdują się w grupie podwyższonego ryzyka. Jego celem jest wykrywanie zmian na wcześniejszym (czyli właśnie bezobjawowym) etapie.
Jeśli ktoś ma niepokojące objawy, takie jak utrzymujący się kaszel, krwioplucie, duszność, ból w klatce piersiowej czy niewyjaśniona utrata masy ciała, nie powinien czekać na badanie przesiewowe. W takiej sytuacji potrzebna jest konsultacja lekarska i odpowiednia diagnostyka.
Jak będzie wyglądać badanie?
Udział w programie został podzielony na kilka etapów:
- wizyta kwalifikacyjna - lekarz przeprowadzi wywiad i sprawdzi, czy pacjent spełnia kryteria udziału w programie;
- niskodawkowa tomografia komputerowa - jeśli pacjent zostanie zakwalifikowany, zostanie wykonana NDTK klatki piersiowej;
- omówienie wyniku - po badaniu pacjent otrzyma informację o wyniku i zalecenia dotyczące dalszego postępowania.
Jeżeli wynik będzie prawidłowy, kolejne badanie może zostać zaplanowane za 12 miesięcy. W przypadku wykrycia zmiany wymagającej obserwacji lub dalszej diagnostyki pacjent zostanie skierowany na odpowiednią ścieżkę postępowania.
Najbliższy termin realizacji badania
Choć program zaczyna obowiązywać 1 października 2026 r., pierwsze badania nie będą dostępne we wszystkich placówkach dokładnie tego dnia.
NFZ prowadził nabór placówek, które będą realizować program. Fundusz poinformował, że pierwsi pacjenci będą mogli zapisać się na badania w drugiej połowie października 2026 r. Program ma być realizowany we wszystkich 16 województwach, również w formie mobilnej.
Najważniejsze jest wczesne wykrycie raka płuca
Rak płuca nadal jest w Polsce najczęstszą przyczyną zgonów z powodu nowotworów złośliwych. Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów w 2023 r. odnotowano 21 045 nowych zachorowań i 22 155 zgonów z powodu tego nowotworu. Aktualne dane mówią o nawet 25 tys. nowych zachorowań rocznie.
Jednym z problemów jest zbyt późne rozpoznawanie choroby. Niskodawkowa tomografia może umożliwić znalezienie niewielkich zmian, zanim pojawią się wyraźne objawy. Właśnie dlatego badania przesiewowe są kierowane przede wszystkim do osób, u których ryzyko zachorowania jest odpowiednio wysokie.
Źródło: https://www.nfz.gov.pl/aktualnosci/aktualnosci-centrali/oglosilismy-konkursy-do-programu-profilaktyki-raka-pluca-czym-jest-badanie-ndtk,9011.html
