Spis treści:
- Czym są próby wątrobowe?
- Białko całkowite i albumina
- Badania serologiczne
- Czas oprotrombinowy i INR
- Autoprzeciwciała
- Choroby metaboliczne
- Badania obrazowe wątroby. Inne badania
Czym są próby wątrobowe?
Próby wątrobowe to potoczna nazwa zestawu badań, w skład którego wchodzi oznaczenie enzymów wątrobowych i bilirubiny. Najczęściej w ramach prób wątrobowych oznacza się aktywność ALT (aminotransferazy alaninowej), AST (aminotransferazy asparaginowej), ALP (fosfatazy zasadowej) oraz GGTP (gamma - glutamylotranspeptydazy). Wzrost ich aktywności może wskazywać na uszkodzenie komórek wątrobowych lub zaburzenia odpływu żółci. Jednak same próby wątrobowe nie zawsze pozwalają na postawienie pełnej i jednoznacznej diagnozy, dlatego warto pamiętać o dodatkowych badaniach, które uzupełnią obraz pracy tego złożonego narządu, jakim jest wątroba.
Białko całkowite i albumina
Białko całkowite to oznaczenie wszystkich białek krążących we krwi. Można wyróżnić dwie główne grupy białek: albuminy i globuliny. Białka osocza syntetyzowane są głównie w wątrobie, stąd też ich przydatność w diagnozowaniu chorób wątroby. Stężenie białka całkowitego jest wypadkową jego syntezy i utraty różnymi drogami. Zmniejszone stężenie białek (hipoproteinemia) najczęściej spowodowane jest zmniejszoną syntezą albuminy.
Albumina stanowi około 60 proc. masy białek osocza, jest syntezowana w wątrobie. Stężenie albuminy jest ważnym wskaźnikiem czynności wątroby. Zarówno hipoproteinemia, jak i sama hipoalbuminemia może być spowodowana uszkodzeniem wątroby i utratą jej funkcji syntetycznej.
Badania serologiczne
Wirusowe zapalenie wątroby najczęściej wywoływane jest przez wirusy WZW A, B i C. Podstawowy panel badań w kierunku wirusowego zapalenia wątroby obejmuje oznaczenie antygenu HBs (WZW B), przeciwciał anty-HCV (WZW C) oraz anty-HAV IgM (WZW A). Niektóre choroby wirusowe, np. WZW typu C mogą pozostawać w uśpieniu latami, nie dając żadnych objawów, z tego względu w przypadku podejrzenia uszkodzenia wątroby warto wykonać badania serologiczne.
Czas oprotrombinowy i INR
Czas protrombinowy to parametr, który odzwierciedla sprawność zewnątrzpochodnego układu krzepnięcia krwi. Wynik czasu protrombinowego przedstawia się najczęściej jako parametr INR (międzynarodowy współczynnik znormalizowany). Ponieważ wątroba odpowiada za produkcję czynników krzepnięcia, wydłużenie czasu protrombinowego (zwiększenie INR, czyli zmniejszenie krzepliwości krwi) może być związane z uszkodzeniem tego narządu. Uszkodzone hepatocyty (komórki wątroby) nie są na tyle wydolne, żeby skutecznie produkować czynniki krzepnięcia, w następstwie czego wydłuża się czas krzepnięcia krwi. INR jest jednym z kluczowych parametrów, które należy sprawdzić w podejrzeniu uszkodzenia wątroby.
Autoprzeciwciała
Coraz większe znaczenie w diagnostyce chorób wątroby mają badania w kierunku chorób autoimmunologicznych. Należą do nich oznaczenia autoprzeciwciał, takich jak ANA, AMA czy SMA. Ich obecność może wskazywać na autoimmunologiczne zapalenie wątroby lub pierwotne zapalenie dróg żółciowych. W takich przypadkach kluczowe jest szybkie rozpoznanie i wdrożenie leczenia, aby zapobiec postępowi choroby.
Choroby metaboliczne
W diagnostyce chorób wątroby nie można również zapominać o chorobach metabolicznych, które mogą prowadzić do uszkodzenia wątroby. Przykładem takich chorób jest hemochromatoza (nadmierne gromadzenie się żelaza) czy choroba Wilsona (zaburzenia metabolizmu miedzi). W diagnostyce tych chorób wykorzystuje się oznaczenie poziomu ferrytyny, transferyny, ceruloplazminy oraz stężenia miedzi w organizmie.
Badania obrazowe wątroby. Inne badania
Oprócz badań laboratoryjnych niezwykle istotną rolę odgrywają metody obrazowe. Ze względu na niskie koszty i powszechną dostępność, a także nieinwazyjność badania najczęściej wykonywane jest USG jamy brzusznej. Pozwala ono ocenić obecność zmian ogniskowych w wątrobie, a także ich wielkość i strukturę. W bardziej zaawansowanych przypadkach wykorzystuje się tomografię komputerową lub rezonans magnetyczny, które dostarczają bardziej szczegółowych informacji.
W ostatnich latach coraz większą popularnością cieszy się elastografia - nieinwazyjne badanie, pozwalające ocenić sztywność wątroby, która zwiększa się w różnych schorzeniach tego narządu. Elastografia jest alternatywą dla inwazyjnej biopsji wątroby, która nadal pozostaje złotym standardem w niektórych przypadkach diagnostycznych, zwłaszcza gdy konieczna jest dokładna ocena histopatologiczna.
Diagnostyka chorób wątroby to proces wieloetapowy, wymagający zastosowania różnych metod badawczych. Same próby wątrobowe stanowią jedynie punkt wyjścia i powinny być uzupełnione o dodatkowe badania laboratoryjne i obrazowe. Takie kompleksowe podejście pozwala nie tylko na wykrycie choroby, ale także określenie jej przyczyny i wdrożenie leczenia, co ma kluczowe znaczenie dla rokowań pacjenta.
Źródła:
•https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK482489/
•Praca zbiorowa, Interna Szczeklika 2023, Medycyna Praktyczna, Kraków 2023.
•https://www.mp.pl/pacjent/badania_zabiegi/361153,elastografia-watroby
