Spis treści:
- Wysiłek fizyczny a fizjologia
- Wpływ wysiłku na poziom glukozy
- Enzymy mięśniowe i markery uszkodzenia tkanek
- Wysiłek fizyczny a zmiany w morfologii krwii
- Wpływ wysiłku na hormonhy stresu
- Aktywność fizyczna a wyniki badań moczu
- CRP i OB - markery stanu zapalnego
- Dlaczego odpoczynek przed badaniami jest ważny?
Wysiłek fizyczny a fizjologia
Podczas wysiłku fizycznego w organizmie zachodzi szereg zmian fizjologicznych. Zwiększa się zapotrzebowanie mięśni na tlen, wzrasta ciśnienie, przyspiesza akcja serca i wzrasta przepływ krwi. Dochodzi również do aktywacji układu hormonalnego i nerwowego, które regulują reakcję organizmu na obciążenie wysiłkiem. W efekcie tych zmian zmienia się stężenie wielu substancji we krwi. Dotyczy to między innymi hormonów stresu, enzymów mięśniowych czy elektrolitów. Zmiany te są naturalne i przejściowe, jednak jeśli badanie zostanie wykonane bezpośrednio po wysiłku, wyniki mogą nie odzwierciedlać rzeczywistego stanu zdrowia pacjenta.
Wpływ wysiłku na poziom glukozy
Jednym z parametrów wrażliwych na aktywność fizyczną jest poziom glukozy we krwi. W trakcie wysiłku mięśnie zużywają glukozę jako źródło energii. Jednym z mechanizmów jej "wyciągania" z krwi jest translokacja tzw. GLUT4 na powierzchnię komórek mięśniowych, co umożliwia wchłanianie glukozy do komórek bez udziału insuliny. Co więcej, ćwiczenia uwrażliwiają tkanki na insulinę, co z kolei jeszcze bardziej wzmaga wchłanianie glukozy z kwi do komórek.
W związku z tym bezpośrednio po serii ćwiczeń fizycznych poziom glukozy we krwi zmaleje. W przypadku osób badanych pod kątem cukrzycy lub zaburzeń gospodarki węglowodanowej wysiłek przed badaniami będzie prowadził do niemiarodajnych rezultatów, ponieważ poziom glukozy we krwi będzie niższy niż normalnie.
Enzymy mięśniowe i markery uszkodzenia tkanek
Intensywny wysiłek fizyczny powoduje mikrouszkodzenia włókien mięśniowych. Jest to naturalny proces towarzyszący wysiłkowi fizycznemu. W wyniku tych zmian do krwi uwalniane są enzymy obecne w komórkach mięśniowych, takie jak kinaza kreatynowa (CK, obecna również w mięśniu sercowym), aminotransferaza asparaginowa (AST) czy dehydrogenaza mleczanowa (LDH) - obie obecne również w komórkach wątroby. Jeśli badanie krwi zostanie wykonane krótko po wysiłku, poziom tych enzymów może być znacznie podwyższony, co może sugerować uszkodzenie mięśnia sercowego lub komórek wątroby, mimo iż w rzeczywistości jest jedynie efektem wcześniejszej aktywności fizycznej.
Wysiłek fizyczny a zmiany w morfologii krwii
Wysiłek fizyczny będzie wpływał również na wyniki najbardziej podstawowego badania, wykorzystywanego w diagnostyce - morfologii krwi. Podczas intensywnej aktywności fizycznej woda przemieszcza się z osocza do tkanek, co prowadzi do przejściowego zagęszczenia krwi. Mobilizowane są również różne drogi, dzięki którym organizm uwolni więcej erytrocytów do krwiobiegu. To z kolei może prowadzić do wzrostu stężenia hematokrytu i hemoglobiny, a także zwiększenia się liczby krwinek czerwonych. Jednocześnie wysiłek może zwiększyć liczbę leukocytów, co jest naturalną reakcją organizmu na stres fizyczny. Bez uwzględnienia tych czynników wyniki mogą zostać błędnie zinterpretowane jako wypływ odwodnienia lub stan zapalny.
Wpływ wysiłku na hormonhy stresu
Aktywność fizyczna powoduje także wzrost poziomu hormonów stresu, takich jak adrenalina, noradrenalina czy kortyzol. Hormony te są naturalną odpowiedzią na stres, jaki wysiłek fizyczny narzuca organizmowi i pozwalają mu dostosować się do zwiększonego zapotrzebowania na energię. Jeśli badania hormonalne zostaną wykonane tuż po wysiłku, wyniki mogą być zawyżone i nie oddawać rzeczywistego poziomu tych substancji w spoczynku. Dotyczy to szczególnie diagnostyki nadnerczy i oceny przewlekłego stresu.
Aktywność fizyczna a wyniki badań moczu
Wysiłek fizyczny może również wpływać na uzyskane wyniki badania moczu. Po intensywnym wysiłku w moczu mogą pojawić się substancje normalnie w nim nieobecne, takie jak białka i ketony, co sugerować może uszkodzenie nerek bądź zaawansowaną cukrzycę. Ponadto, po wysiłku w moczu pojawiać się mogą także erytrocyty i leukocyty, które zwykle są w nim niewykrywalne lub wykrywalne jedynie w niewielkiej liczbie. To z kolei sugerować może stany zapalne dróg moczowych.
CRP i OB - markery stanu zapalnego
Jeśli wykonamy badanie krwi po zbyt krótkim okresie regeneracji po wysiłku, zauważalny będzie również wzrost markerów stanu zapalnego. Jest to naturalna odpowiedź organizmu na mobilizację energetyczną, związaną z wysiłkiem. Białko C - reaktywne i OB wzrastają w wyniku odpowiedzi na wysiłek fizyczny, a ich zawyżone poziomy mogą wówczas prowadzić do fałszywej interpretacji, jakoby w organizmie toczył się proces zapalny.
Dlaczego odpoczynek przed badaniami jest ważny?
Aby wyniki badań laboratoryjnych były wiarygodne organizm powinien znajdować się w stanie względnej równowagi fizjologicznej. Dlatego zaleca się, aby już na 24 godzinny przed planowanym pobraniem materiału do badania zrezygnować z wysiłku fizycznego. W dniu badania powinno się przybyć do laboratorium na kilkanaście minut wcześniej, aby usiąść i odpocząć, co pozwoli ustabilizować krążenie, wyrównać poziom hormonów i zmniejszyć wpływ stresu oraz aktywności fizycznej na wynik badań. Wysiłek fizyczny może istotnie wpłynąć na uzyskane wyniki badań, nie tylko tych wymienionych w tekście, lecz także wielu innych. Dlatego do swojego przygotowania do badania, oprócz bycia na czczo, przespanej nocy i nie palenia papierosów, powinniśmy włączyć również unikanie wysiłku fizycznego bezpośrednio przed badaniami, co pozwoli nam uzyskać najbardziej realistyczne rezultaty.
Źródła:
Al Akko M, Maher M, Airia P. The Impact of Acute Exercise on Blood Work Parameters: A Case Report of a Healthy Male University Student. Cureus. 2024 Sep 23;16(9):e70018.
https://clinical-laboratory-diagnostics.com/k51.html
https://www.stevegranthealth.com/articles-posts/how-exercise-affects-the-accuracy-or-interpretation-of-blood-test-results/
Wilson DW, Long DW, Thopmson HC, Thurlov S, Changes in the composition of the urine after muscular exercise, 1925.
