Spis treści:
- Pragnienie przychodzi za późno
- Woda to podstawa. Ale jaka?
- Gdy sama woda nie wchodzi
- Ile powinien pić senior latem?
- Elektrolity: pomocne, ale nie zawsze potrzebne
- Czego lepiej unikać w upały?
- Objawy, których nie wolno lekceważyć
- Najprostsza zasada na lato
Pragnienie przychodzi za późno
U osób starszych odwodnienie może rozwijać się po cichu. To jeden z powodów, dla których letnie upały są dla seniorów szczególnie niebezpieczne. Wraz z wiekiem organizm gorzej sygnalizuje potrzebę picia, a uczucie pragnienia bywa słabsze niż u osób młodszych. Senior może więc nie odczuwać, że powinien sięgnąć po szklankę wody, mimo że organizm już jej potrzebuje.
Do tego dochodzą choroby przewlekłe, przyjmowane leki, mniejsza aktywność fizyczna, problemy z nietrzymaniem moczu czy zwykła obawa przed częstym wychodzeniem do toalety. W praktyce oznacza to jedno: latem picie trzeba zaplanować, a nie zostawiać przypadkowi.
Najbezpieczniejsza zasada brzmi: pić małymi porcjami przez cały dzień. Nie chodzi o to, by wypić naraz pół litra wody, ale o regularne uzupełnianie płynów - kilka łyków co pewien czas, szklanka po przebudzeniu, szklanka do leków, płyn do każdego posiłku i dodatkowa porcja podczas spaceru lub pracy w ogrodzie.
Woda to podstawa. Ale jaka?
Najlepszym codziennym napojem dla seniora pozostaje woda. Dobrze sprawdza się woda niegazowana, najlepiej taka, którą senior po prostu lubi i po którą chętnie sięga. To ważniejsze, niż może się wydawać. Nawet najzdrowsza woda nie spełni swojej funkcji, jeśli stoi cały dzień nietknięta na stole.
W przypadku osób starszych często poleca się wodę średniozmineralizowaną. Dostarcza ona nie tylko płynów, ale również składników mineralnych, m.in. magnezu, wapnia czy potasu. Trzeba jednak zachować ostrożność przy chorobach nerek, nadciśnieniu lub zaleceniach ograniczenia sodu. W takich sytuacjach wybór wody warto skonsultować z lekarzem, zwłaszcza gdy senior pije jej dużo albo sięga po wody o wysokiej mineralizacji.
Woda gazowana nie jest zakazana, ale nie powinna być pierwszym wyborem. U części osób powoduje wzdęcia, odbijanie i uczucie pełności. Może też sprawić, że senior wypije mniej, niż powinien, bo już po kilku łykach poczuje się "pełny". Dlatego na co dzień lepsza będzie woda niegazowana, a gazowana - tylko okazjonalnie i wtedy, gdy jest dobrze tolerowana.
Gdy sama woda nie wchodzi
Wielu seniorów mówi wprost: "nie lubię wody". Wtedy warto ją lekko urozmaicić, ale bez sięgania po słodzone napoje. Do dzbanka można dodać plasterki cytryny, pomarańczy, ogórka, kilka listków mięty, truskawki, maliny albo kawałki arbuza. Taka domowa woda smakowa jest lepszym wyborem niż gotowe wody smakowe ze sklepu, które często zawierają cukier lub słodziki.
Dobrym rozwiązaniem są też delikatne napary owocowe, słaba herbata, chłodne herbatki ziołowe bez działania moczopędnego, rozcieńczone soki warzywne oraz lekkie koktajle na bazie owoców i jogurtu. W upały sprawdzą się również zupy, chłodniki, kompoty bez dużej ilości cukru, kisiele czy galaretki. Nie zastąpią w pełni wody, ale pomagają zwiększyć całkowitą ilość płynów w diecie.
Warto pamiętać także o jedzeniu. Ogórki, pomidory, cukinia, sałata, arbuz, melon, truskawki czy jagody zawierają sporo wody i mogą wspierać nawodnienie. To szczególnie ważne u osób, które niechętnie piją, ale chętnie sięgają po owoce lub lekkie letnie posiłki.
Ile powinien pić senior latem?
Najczęściej mówi się o około 1,5-2 litrach płynów dziennie, ale zapotrzebowanie zależy od masy ciała, temperatury, aktywności, diety i stanu zdrowia. Osoba, która dużo się poci, ma gorączkę, biegunkę, wymioty albo spędza czas na zewnątrz, potrzebuje więcej płynów niż ktoś, kto cały dzień odpoczywa w chłodnym mieszkaniu.
Latem warto trzymać się praktycznej zasady: szklanka wody powinna być zawsze w zasięgu wzroku. Dobrze sprawdza się mała butelka ustawiona przy fotelu, łóżku, telefonie lub telewizorze. Seniorzy, którzy zapominają o piciu, mogą korzystać z prostego "wodnego planera" - zaznaczać każdą wypitą szklankę na kartce albo ustawić przypomnienia w telefonie.
Pić najlepiej od rana, nie dopiero wieczorem. Zbyt duża ilość płynów wypita przed snem może nasilić nocne wizyty w toalecie, a to zwiększa ryzyko upadku. Lepiej rozłożyć picie równomiernie na cały dzień i ograniczyć większe porcje późnym wieczorem, zwłaszcza u osób z problemem nietrzymania moczu.
Elektrolity: pomocne, ale nie zawsze potrzebne
W czasie upałów organizm traci nie tylko wodę, lecz także elektrolity. Dlatego w określonych sytuacjach pomocne mogą być doustne płyny nawadniające lub preparaty elektrolitowe dla seniorów. Warto rozważyć je zwłaszcza przy biegunce, wymiotach, gorączce, nasilonym poceniu, osłabieniu po upale albo po większym wysiłku.
Nie powinny jednak zastępować codziennego picia wody. Trzeba też uważać na skład - szczególnie na cukier, sód i dodatki, które nie u każdego seniora będą wskazane. Osoby z cukrzycą, niewydolnością nerek, chorobami serca, nadciśnieniem lub zaleceniem ograniczenia płynów powinny skonsultować stosowanie elektrolitów z lekarzem lub farmaceutą.
Czego lepiej unikać w upały?
Najgorszym wyborem jest alkohol. Nie nawadnia, lecz może nasilać utratę płynów i zwiększać ryzyko zasłabnięcia. W upalne dni szczególnie niebezpieczne są piwo, wino, nalewki i mocniejsze trunki pite "dla ochłody".
Ostrożność dotyczy też mocnej kawy i mocnej herbaty. Jedna słabsza kawa nie musi być problemem, ale kilka filiżanek dziennie, zwłaszcza przy małej ilości wody, nie jest dobrym pomysłem. Lepiej nie traktować kawy jako głównego źródła płynów.
Seniorzy powinni ograniczać również słodzone napoje gazowane, energetyki, bardzo słodkie soki i kupne wody smakowe. Cukier nie pomaga w nawodnieniu, a u osób z cukrzycą lub nadwagą może dodatkowo pogorszyć samopoczucie. Napoje gazowane mogą powodować dyskomfort trawienny i sprawiać, że senior wypije mniej płynów niż potrzebuje.
Objawy, których nie wolno lekceważyć
Odwodnienie u osoby starszej nie zawsze zaczyna się od silnego pragnienia. Sygnałem alarmowym mogą być:
- suchość w ustach
- ciemny mocz
- rzadsze oddawanie moczu
- ból głowy
- zawroty głowy
- osłabienie
- senność
- skurcze mięśni
- zaparcia
- gorsza koncentracja
- dezorientacja albo spadek ciśnienia
Jeśli senior staje się splątany, bardzo senny, ma trudności z mówieniem, zasłabł, nie oddaje moczu lub objawy pojawiły się po długim przebywaniu w upale, potrzebna jest szybka reakcja. W takiej sytuacji nie wystarczy postawić na stole szklanki wody i czekać. Konieczny może być pilny kontakt z lekarzem.
Najprostsza zasada na lato
Senior powinien pić często, małymi łykami i nie czekać na pragnienie. Najlepiej, by podstawą była woda niegazowana, uzupełniana lekkimi naparami, domową wodą smakową, zupami, owocami i warzywami bogatymi w wodę. W czasie upałów liczy się regularność - szklanka po szklance, przez cały dzień.
To jedna z najprostszych form profilaktyki. Nie wymaga drogich preparatów ani skomplikowanych zaleceń. Wymaga tylko nawyku: woda ma być blisko, widoczna i pita zanim organizm zacznie wysyłać sygnały ostrzegawcze.
