Spis treści:
- Cholesterol a rola fitosteroli w walce z miażdżycą
- Co to są sterole roślinne i jak działają w organizmie?
- Czy fitosterole obniżają "zły cholesterol" (LDL)?
- Naturalne źródła steroli roślinnych - gdzie jest ich najwięcej?
- Jakie produkty są wzbogacane w fitosterole?
- Kto nie powinien stosować steroli roślinnych? Przeciwwskazania
- Dieta na wysoki cholesterol
Cholesterol a rola fitosteroli w walce z miażdżycą
Podwyższony poziom cholesterolu jest jednym z najważniejszych czynników ryzyka rozwoju miażdżycy, zawału serca i udaru mózgu. Oprócz aktywności fizycznej, ograniczenia tłuszczów nasyconych oraz zwiększenia spożycia błonnika, coraz większą uwagę zwraca się na rolę steroli roślinnych, nazywanych również fitosterolami. Badania naukowe potwierdzają, że mogą one skutecznie obniżać stężenie cholesterolu LDL, czyli potocznie nazywanego "złym cholesterololem", stanowiąc cenne uzupełnienie zdrowej diety.
Co to są sterole roślinne i jak działają w organizmie?
Sterole roślinne są naturalnymi składnikami błon komórkowych roślin. Pod względem budowy chemicznej przypominają cholesterol występujący w organizmie człowieka. To właśnie ta cecha odpowiada za ich korzystne działanie. W przewodzie pokarmowym fitosterole konkurują z cholesterolem o miejsce w procesie wchłaniania. W efekcie do krwiobiegu przedostaje się mniej cholesterolu pochodzącego z diety oraz żółci, a jego stężenie we krwi stopniowo się obniża.
Czy fitosterole obniżają "zły cholesterol" (LDL)?
Optymalna i bezpieczna porcja fitosteroli to 1-3 g na dobę. Taka ilość w zupełności wystarczy, aby skutecznie obniżyć poziom "złego" cholesterolu. Pamiętaj, że przekraczanie tej dawki nie wzmocni efektu terapeutycznego ani nie obniży cholesterolu bardziej. Twój organizm ma swój limit wchłaniania. Działanie fitosteroli jest skuteczne, gdy zjesz je w niedużym odstępie czasu od zjedzenia produktów z cholesterolem.
Choć organizm częściowo zwiększa produkcję cholesterolu w wątrobie w odpowiedzi na jego mniejsze wchłanianie z jelita, mechanizm ten nie rekompensuje całkowicie strat. Ostateczny bilans pozostaje korzystny, a poziom LDL ulega obniżeniu. Dlatego fitosterole są uznawane za skuteczną metodę wspomagającą leczenie hipercholesterolemii, zwłaszcza u osób z umiarkowanie podwyższonym cholesterolem lub jako uzupełnienie terapii farmakologicznej.
Naturalne źródła steroli roślinnych - gdzie jest ich najwięcej?
Naturalnie sterole roślinne występują w wielu produktach spożywczych, jednak ich ilość jest stosunkowo niewielka. Dobrym źródłem są oleje roślinne, zwłaszcza rzepakowy i słonecznikowy, a także orzechy włoskie i laskowe, nasiona sezamu, rośliny strączkowe, otręby ryżowe oraz pełnoziarniste produkty zbożowe. Problem polega na tym, że przeciętna dieta dostarcza jedynie około 0,2-0,4 g fitosteroli dziennie, czyli znacznie mniej niż ilość wykazująca działanie terapeutyczne.
Jakie produkty są wzbogacane w fitosterole?
Z tego powodu na rynku pojawiły się produkty wzbogacane w sterole roślinne. Najczęściej są to margaryny, jogurty, czy napoje mleczne. Na opakowaniu takich produktów zawsze znajduje się informacja o zawartości steroli oraz zalecanej porcji, która dostarcza odpowiednią ilość substancji aktywnej. Specjaliści podkreślają jednak, że przekraczanie zalecanej dawki nie przynosi dodatkowych korzyści zdrowotnych. Po osiągnięciu spożycia około 2-3 g dziennie efekt obniżający cholesterol praktycznie się nie zwiększa.
Kto nie powinien stosować steroli roślinnych? Przeciwwskazania
Sterole roślinne nie są jednak przeznaczone dla wszystkich. Jeśli masz podwyższone stężenie cholesterolu we krwi, to działanie steroli roślinnych będzie miało na Ciebie dobroczynny wpływ. Jednak jeśli przyjmujesz leki obniżające jego poziom, spożycie fitosteroli skonsultuj z lekarzem.
Nadmierne ich spożywanie może prowadzić do pogorszenia stanu zdrowia. Poza tym produkty wzbogacane w sterole nie są polecane dla wszystkich.
Kto powinien ich unikać?
dzieci do 5 roku życia
kobiety ciężarne
kobiety karmiące piersią
osoby o prawidłowym poziomie cholesterolu we krwi.
Dieta na wysoki cholesterol
Eksperci podkreślają również, że fitosterole nie zastępują zdrowego stylu życia ani leczenia farmakologicznego, jeśli jest ono konieczne. Najlepsze efekty osiąga się wtedy, gdy ich stosowanie łączy się z dietą śródziemnomorską, ograniczeniem tłuszczów nasyconych, zwiększeniem spożycia błonnika oraz regularną aktywnością fizyczną. U części pacjentów sterole mogą także uzupełniać terapię statynami, jednak decyzję o takim postępowaniu warto skonsultować z lekarzem prowadzącym.
Aby zadbać o zdrowy profil lipidowy, warto:
ograniczyć tłuszcze nasycone i trans,
zwiększyć ilość błonnika w diecie (np. warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste),
wprowadzić zdrowe tłuszcze - szczególnie omega-3 (ryby morskie, orzechy włoskie, siemię lniane),
być aktywnym fizycznie - regularny ruch zwiększa poziom HDL,
utrzymywać prawidłową masę ciała.
Źródła:
Narodowy Fundusz Zdrowia. Sterole roślinne a poziom cholesterolu. Artykuł NFZ
Gylling H, Simonen P. Phytosterols, phytostanols, and lipoprotein metabolism (Nutrition, Metabolism & Cardiovascular Diseases)
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26393644/
Demonty I. i wsp. *The cholesterol-lowering effect of plant sterols: a meta-analysis of randomized controlled trials* (Journal of Nutrition, 2009)
Szeligowska J., Mamcarz A. Sterole roślinne w prewencji chorób układu sercowo-naczyniowego
