Spis treści:
- Szkolne jedzenie po nowemu. Te zasady obowiązują od 1 września
- Co zmieni się w szkolnych sklepikach?
- Mniej cukru w jedzeniu i napojach
- Co dzieci dostaną na obiad?
- Mięso przetworzone mocno ograniczone
- Obiad z mięsem? Szkoła zapewnia alternatywę
- Więcej produktów roślinnych. To element tzw. diety planetarnej
- Główne założenia diety planetarnej
Szkolne jedzenie po nowemu. Te zasady obowiązują od 1 września
Koniec z częścią produktów w szkolnych sklepikach, mniej cukru i soli, więcej warzyw, ryb oraz dań na bazie roślin strączkowych. Od 1 września 2026 roku obowiązują nowe zasady żywienia dzieci i młodzieży w szkołach, przedszkolach oraz innych placówkach oświatowych.
Zmiany dotyczą zarówno tego, co uczniowie mogą kupić, jak i tego, co trafia na talerze w szkolnych stołówkach. Podstawą zmian jest rozporządzenie Ministra Zdrowia z 16 lutego 2026 roku.
Przepisy obejmują przedszkola, szkoły podstawowe i ponadpodstawowe, a także inne jednostki systemu oświaty, w których prowadzona jest sprzedaż żywności lub żywienie dzieci i młodzieży.
Co zmieni się w szkolnych sklepikach?
Jedna z najbardziej zauważalnych zmian dotyczy sklepików oraz automatów z jedzeniem i napojami. Nowe przepisy precyzyjnie określają, jakie produkty mogą być oferowane uczniom.
Na liście nadal znajdziemy m.in. pieczywo, kanapki, sałatki, surówki, mleko i produkty mleczne. Dopuszczone są również warzywa i owoce, a także orzechy, nasiona oraz suszone owoce i warzywa - w określonych przypadkach bez dodatku cukru, substancji słodzących i soli.
W sklepikach mogą być sprzedawane także napoje roślinne i roślinne alternatywy produktów mlecznych, ale muszą być wzbogacone co najmniej w wapń i witaminę B12. Nie oznacza to całkowitego zakazu słodyczy. Przepisy dopuszczają m.in. gorzką czekoladę, ale musi ona zawierać co najmniej 70 proc. kakao. Na liście znalazły się również bezcukrowe gumy do żucia.
Zobacz również:
Mniej cukru w jedzeniu i napojach
Nowe przepisy wprowadzają także konkretne limity dotyczące zawartości cukrów, tłuszczu i soli. W przypadku produktów mlecznych, napojów roślinnych i ich alternatyw oraz produktów zbożowych zawartość cukrów może wynosić maksymalnie 10 g na 100 g lub 100 ml. Dla pieczywa półcukierniczego i cukierniczego limit ustalono na poziomie 13,5 g cukrów na 100 g. Produkty z tej kategorii nie mogą jednocześnie zawierać określonych substancji słodzących.
Zmieniły się również zasady dotyczące napojów przygotowywanych na miejscu, takich jak herbata czy kakao. Dopuszczalna ilość dodanych cukrów została ograniczona do 5 g na 250 ml gotowego napoju. NFZ podkreśla przy tym, że najlepszym wyborem do picia pozostaje woda.
Ograniczenia obejmują również tłuszcz i sól. Produkty zbożowe mogą zawierać do 10 g tłuszczu i 1 g soli na 100 g lub ml. W przypadku pieczywa półcukierniczego i cukierniczego limity wynoszą odpowiednio 10 g tłuszczu i 1,2 g soli na 100 g produktu.
Co dzieci dostaną na obiad?
Zmiany dotyczą nie tylko sklepików. Nowe zasady obejmują również stołówki szkolne i przedszkolne.
Podstawowa zasada jest jasna: warzywa lub owoce powinny znaleźć się w każdym posiłku, przy czym warzyw powinno być więcej niż owoców. Jadłospisy mają być różnorodne i uwzględniać produkty z różnych grup żywności.
Jeżeli placówka zapewnia całodzienne wyżywienie, dzieci powinny otrzymać co najmniej dwie porcje mleka, produktów mlecznych albo odpowiednich roślinnych alternatyw produktów mlecznych.
W tygodniowym jadłospisie musi znaleźć się także co najmniej jedna porcja ryby. Przepisy wymagają ponadto minimum jednej potrawy przygotowanej z nasion roślin strączkowych bez dodatku produktów odzwierzęcych.
Mięso przetworzone mocno ograniczone
Nowe regulacje ograniczają również wykorzystanie mięsa wysokoprzetworzonego. W tygodniowym menu powinny znaleźć się dwie porcje świeżego mięsa. Oznacza to, że produkty takie jak kiełbasa czy kotlet z mortadeli nie mogą być wykorzystywane jako główny składnik białkowy posiłku.
Zmienić ma się również częstotliwość smażenia. Od poniedziałku do piątku można zaplanować maksymalnie dwie potrawy smażone. W jadłospisie powinny znaleźć się natomiast co najmniej dwie zupy przygotowane na wywarach warzywnych.
Przepisy wskazują także, jakich tłuszczów należy używać do smażenia. W tym celu przewidziano rafinowaną oliwę z oliwek oraz olej rzepakowy.
Obiad z mięsem? Szkoła zapewnia alternatywę
Dla części uczniów szczególnie istotna będzie zasada dotycząca dań wegetariańskich. Jeżeli podstawowy obiad zawiera mięso lub rybę, placówka musi zapewnić również wegetariańską alternatywę. Dotyczy to także szkół i innych placówek, które serwują tylko jeden posiłek.
Roślinna wersja obiadu może być przygotowana na przykład na bazie fasoli, ciecierzycy lub soczewicy. W praktyce oznacza to, że dania bez mięsa mają stać się stałym elementem szkolnego jadłospisu, a nie rozwiązaniem dostępnym wyłącznie na specjalne życzenie.
Więcej produktów roślinnych. To element tzw. diety planetarnej
Nowe przepisy mocniej uwzględniają zasady diety planetarnej, czyli modelu żywienia, który ma łączyć troskę o zdrowie z ograniczaniem wpływu na środowisko.
W szkolnych i przedszkolnych jadłospisach większą rolę mają odgrywać warzywa, owoce, nasiona roślin strączkowych i pełnoziarniste produkty zbożowe. Uwzględniono także wzbogacone roślinne alternatywy produktów mlecznych.
Nie oznacza to jednak całkowitej rezygnacji z mięsa, wbrew obawom niektórych rodziców. Nowe regulacje nadal przewidują jego obecność w jadłospisach, ale jednocześnie zwiększają znaczenie produktów roślinnych i ograniczają udział żywności wysokoprzetworzonej.
Główne założenia diety planetarnej
Podstawą tej diety są przede wszystkim warzywa, owoce, produkty pełnoziarniste, rośliny strączkowe, orzechy i nasiona. Model ten zakłada ograniczenie spożycia czerwonego i przetworzonego mięsa, a także produktów wysoko przetworzonych, przy jednoczesnym zwiększeniu udziału żywności pochodzenia roślinnego.
Nie oznacza to całkowitej rezygnacji z produktów zwierzęcych - ryby, nabiał i niewielkie ilości mięsa nadal mogą być elementem jadłospisu. Ważne jest także wybieranie produktów sezonowych i lokalnych.
Dieta planetarna, dzięki temu, że zawiera dużo warzyw, owoców, produktów pełnoziarnistych, roślin strączkowych, orzechów i nasion, dostarcza organizmowi:
- błonnika,
- witamin,
- składników mineralnych,
- korzystnych kwasów tłuszczowych.
Taki sposób odżywiania wiąże się z lepszą jakością diety i może pomagać w utrzymaniu prawidłowej masy ciała oraz zmniejszać ryzyko chorób przewlekłych, m.in. chorób układu krążenia i cukrzycy typu 2.
Ograniczenie czerwonego i przetworzonego mięsa oraz produktów wysoko przetworzonych może dodatkowo sprzyjać zdrowiu.
W przypadku dzieci szczególnie istotne jest jednak odpowiednie zbilansowanie jadłospisu - dieta powinna zapewniać wystarczającą ilość energii, białka, żelaza, wapnia, witaminy B12 i innych składników niezbędnych do prawidłowego wzrostu i rozwoju.
