Spis treści:
- Kawa to nie tylko kofeina
- A co z sercem i kołataniem po kawie?
- Espresso ma też drugą stronę
- Kawa pojawia się tam, gdzie ludzie żyją długo
Kawa to nie tylko kofeina
Najbardziej znanym składnikiem kawy jest kofeina, która pobudza układ nerwowy, zwiększa czujność i może poprawiać koncentrację. Na tym jednak jej skład się nie kończy. Ziarna dostarczają również wielu substancji bioaktywnych, w tym kwasów chlorogenowych i innych polifenoli o właściwościach przeciwutleniających.
To właśnie złożony skład kawy może częściowo wyjaśniać wyniki badań obserwacyjnych. Duży przegląd opublikowany w "The BMJ", obejmujący wyniki setek analiz dotyczących zdrowia, wykazał, że picie kawy częściej wiązało się z korzyściami niż ze szkodą. Najniższe ryzyko zgonu z różnych przyczyn oraz chorób układu krążenia obserwowano w wielu analizach przy spożyciu około 3-4 filiżanek dziennie. Autorzy podkreślali jednak, że są to głównie zależności obserwacyjne, a nie dowód na to, że to właśnie kawa bezpośrednio wydłuża życie.
Podobne zależności dotyczą metabolizmu glukozy. Metaanalizy badań prospektywnych wskazują, że osoby regularnie pijące kawę mają statystycznie niższe ryzyko rozwoju cukrzycy typu 2. Co ciekawe, efekt obserwowano zarówno w przypadku kawy zawierającej kofeinę, jak i bezkofeinowej, co sugeruje, że znaczenie mogą mieć także inne składniki napoju.
A co z sercem i kołataniem po kawie?
Kawa przez lata miała opinię napoju, którego osoby z problemami kardiologicznymi powinny unikać. Współczesne badania pokazują jednak bardziej złożony obraz. Przeglądy dostępnych danych wskazują, że umiarkowane, regularne spożycie około 2-3 filiżanek dziennie u większości zdrowych osób nie zwiększa ryzyka zaburzeń rytmu serca, a w części badań wiązało się nawet z jego niewielkim spadkiem. Nie oznacza to jednak, że każdy reaguje na kofeinę identycznie.
Nadmiar kofeiny może powodować m.in. niepokój, drżenie rąk, problemy ze snem czy kołatanie serca. Amerykańska Agencja Żywności i Leków podaje, że dla większości zdrowych dorosłych do 400 mg kofeiny dziennie to ilość, która zazwyczaj nie wiąże się z negatywnymi skutkami. Indywidualna tolerancja może być jednak znacznie niższa.

Espresso ma też drugą stronę
Znaczenie ma nie tylko liczba filiżanek, ale również sposób przygotowania kawy. Espresso oraz kawa parzona bez papierowego filtra zawierają diterpeny - przede wszystkim kafestol i kahweol. Przy większym spożyciu związki te mogą podnosić poziom cholesterolu całkowitego i LDL. Badania pokazują, że zawartość diterpenów zależy właśnie od metody parzenia, a papierowy filtr zatrzymuje znaczną ich część.
W norweskim badaniu Tromsø spożywanie kilku filiżanek espresso dziennie było związane z nieznacznie wyższym stężeniem cholesterolu całkowitego. To kolejny argument, by nie traktować espresso jako napoju, który można pić bez ograniczeń tylko dlatego, że jest niewielkie.
Kawa pojawia się tam, gdzie ludzie żyją długo
Ciekawym tropem są tzw. niebieskie strefy - regiony kojarzone z dużą liczbą osób dożywających późnej starości. Kawa tradycyjnie pita jest m.in. na greckiej Ikarii, Sardynii czy w regionie Nicoya w Kostaryce. Nie można jednak na tej podstawie stwierdzić, że to ona odpowiada za długowieczność mieszkańców. Ich styl życia obejmuje również dużą aktywność fizyczną, silne więzi społeczne i dietę bazującą przede wszystkim na mało przetworzonej żywności.
Sama Ikaria dostarczyła jednak interesującej obserwacji. W badaniu starszych mieszkańców wyspy osoby pijące tradycyjną grecką kawę miały lepsze parametry funkcjonowania śródbłonka naczyń. Badanie nie dowodzi związku przyczynowego, ale dobrze wpisuje się w szersze dane wskazujące, że umiarkowane picie kawy może być elementem zdrowego stylu życia.
Wniosek, otwiera się w nowym oknie? Filiżanka kawy nie jest receptą na długowieczność, ale u większości zdrowych osób nie ma powodu traktować jej jako czegoś, co szkodzi zdrowiu. Pita regularnie, w umiarkowanych ilościach i bez dużej porcji cukru może spokojnie znaleźć miejsce w dobrze zbilansowanej diecie.













