Spis treści:
- Słodziki a pamięć. Osiem lat badań przyniosło zaskakujące wyniki
- Mózg starzeje się szybciej? Różnica odpowiada ponad półtora roku
- Nie wszystkie słodziki działają tak samo. Sprawdzono siedem substancji
- Kto powinien szczególnie uważać? Wskazano dwie grupy
- Jedna puszka napoju "zero" może mieć znaczenie?
- Czy warto zrezygnować ze słodzików? Eksperci zalecają ostrożność
Słodziki a pamięć. Osiem lat badań przyniosło zaskakujące wyniki
Kolorowe napoje z napisem "zero", wody smakowe czy niskokaloryczne desery coraz częściej zastępują produkty zawierające tradycyjny cukier. Choć pozwalają ograniczyć jego spożycie, naukowcy postanowili sprawdzić, jak obecne w nich substancje słodzące mogą wpływać na pracę mózgu.
Badanie przeprowadzone przez naukowców z Uniwersytetu w São Paulo objęło 12 772 dorosłych mieszkańców Brazylii. Średnia wieku uczestników wynosiła 52 lata, a obserwacja trwała około ośmiu lat. Wyniki opublikowano we wrześniu 2025 roku w czasopiśmie "Neurology".
Na początku uczestnicy wypełniali ankiety dotyczące codziennej diety. Następnie poddawano ich testom sprawdzającym pamięć, szybkość przetwarzania informacji i płynność słowną. Badania powtarzano, aby ocenić zmiany zachodzące wraz z upływem czasu.
Okazało się, że osoby spożywające najwięcej badanych słodzików osiągały z czasem słabsze wyniki niż uczestnicy, którzy przyjmowali ich najmniej. Co więcej, różnica była zauważalna nawet po uwzględnieniu takich czynników jak wiek, płeć czy choroby układu krążenia.
Mózg starzeje się szybciej? Różnica odpowiada ponad półtora roku
W grupie o najniższym spożyciu uczestnicy przyjmowali średnio 20 mg słodzików dziennie. Wśród osób sięgających po największe ilości było to już 191 mg.
W tej drugiej grupie tempo pogarszania się ogólnej sprawności poznawczej było o około 63 proc. szybsze. Naukowcy porównali zaobserwowaną różnicę do dodatkowych 1,6 roku starzenia się zdolności poznawczych.
Nie oznacza to jednak, że mózg dosłownie postarzał się o półtora roku. To sposób przedstawienia zmian odnotowanych w testach pamięci i myślenia. Wynik nie dowodzi również, że słodziki bezpośrednio odpowiadają za pogorszenie tych funkcji.
Co ciekawe, zależność zauważono także w grupie o umiarkowanym spożyciu zamienników cukru, choć była ona słabsza.
Nie wszystkie słodziki działają tak samo. Sprawdzono siedem substancji
Badacze przeanalizowali siedem popularnych zamienników cukru, które można znaleźć w napojach, jogurtach, deserach i innych produktach o obniżonej zawartości kalorii.
Z szybszym pogarszaniem się funkcji poznawczych powiązano sześć substancji: aspartam, sacharynę, acesulfam K, erytrytol, ksylitol oraz sorbitol.
W przypadku siódmego słodzika, tagatozy, podobnej zależności nie stwierdzono. Nie oznacza to jednak, że można uznać ją za całkowicie bezpieczną dla mózgu. Potrzebne są dalsze badania, które pozwolą dokładniej ocenić wpływ poszczególnych substancji.
Jak podkreśliła współautorka badania Claudia Kimie Suemoto, słodziki o niskiej lub zerowej kaloryczności często postrzegane są jako korzystniejsze zamienniki cukru. Wyniki sugerują jednak, że niektóre z nich mogą wiązać się z niekorzystnymi zmianami w sprawności mózgu.

Kto powinien szczególnie uważać? Wskazano dwie grupy
Jednym z ciekawszych odkryć była różnica związana z wiekiem uczestników. Najwyraźniejszą zależność zaobserwowano u osób przed 60. rokiem życia.
W tej grupie większe spożycie słodzików wiązało się między innymi z szybszym pogarszaniem płynności słownej, czyli zdolności sprawnego przypominania sobie i wypowiadania słów.
U starszych uczestników podobnego związku nie wykryto. Nie należy jednak interpretować tego jako dowodu, że po sześćdziesiątce słodziki przestają mieć znaczenie dla zdrowia.
Silniejszą zależność zaobserwowano również wśród osób chorujących na cukrzycę. To szczególnie istotne, ponieważ właśnie ta grupa często wybiera produkty niezawierające tradycyjnego cukru.
Autorzy zaznaczają jednak, że wyniki nie powinny być podstawą do samodzielnego zmieniania zaleceń dietetycznych przez osoby z cukrzycą.
Jedna puszka napoju "zero" może mieć znaczenie?
Według badaczy najwyższe średnie dzienne spożycie analizowanych substancji wynosiło 191 mg. W przypadku aspartamu wielkość ta była zbliżona do jego zawartości w jednej puszce niektórych napojów dietetycznych.
Nie oznacza to jednak, że wypicie jednej puszki napoju bez cukru powoduje problemy z pamięcią. Badanie dotyczyło wieloletnich zależności, a nie skutków spożycia pojedynczego produktu.
Warto również pamiętać, że słodziki mogą występować w wielu produktach jednocześnie. Osoba pijąca napoje "zero", jedząca niskokaloryczne desery i korzystająca ze słodzika do kawy może przyjmować je z kilku różnych źródeł.
Naukowcy wskazują przy tym na ograniczenia swoich ustaleń. Informacje o diecie pochodziły z deklaracji uczestników, a na ich sprawność poznawczą mogły wpływać również inne elementy stylu życia.
Czy warto zrezygnować ze słodzików? Eksperci zalecają ostrożność
Światowa Organizacja Zdrowia już w 2023 roku zaleciła, aby nie traktować bezcukrowych substancji słodzących jako długoterminowego sposobu kontrolowania masy ciała. Według WHO dostępne badania nie potwierdzają trwałych korzyści w tym zakresie. Zalecenie to nie dotyczy osób z rozpoznaną cukrzycą ani wszystkich rodzajów substancji słodzących, w tym polioli.
Nie chodzi jednak o to, by zastępować każdy napój "zero" jego tradycyjną, słodzoną cukrem wersją. Nadmierne spożywanie cukru również nie sprzyja zdrowiu. Rozsądnym rozwiązaniem może być stopniowe ograniczanie przyzwyczajenia do bardzo słodkiego smaku. Woda, niesłodzona herbata czy napoje bez dodatku substancji słodzących pozwalają zmniejszyć ich codzienne spożycie.
Najważniejszy wniosek, otwiera się w nowym oknie z brazylijskiego badania jest prosty: brak cukru nie oznacza automatycznie, że dany produkt będzie najlepszym wyborem dla zdrowia. Choć nie udowodniono, że słodziki powodują pogorszenie pamięci, zaobserwowana zależność stanowi ważny argument za dalszymi badaniami nad ich długotrwałym spożywaniem.













