Spis treści:
- Glukozynolany - czym są i jak działają?
- Właściwości glukozynolanów. Dlaczego są tak ważne?
- Glukozynolany a tarczyca. Czy osoby z Hashimoto powinny ich unikać?
- W jakich produktach występują glukozynolany?
- Glukozynolany a nowotwory. Co mówią badania?
- Czy glukozynolany mogą szkodzić? Możliwe działania niepożądane
Glukozynolany - czym są i jak działają?
Glukozynolany to grupa organicznych związków chemicznych należących do tioglikozydów. Występują naturalnie w roślinach z rodziny kapustowatych, takich jak brokuły, kapusta, kalafior, rzeżucha czy rzepak, a także w roślinach z rodzin kaparowatych i melonowatych. Ilość oraz rodzaj glukozynolanów różnią się w zależności od gatunku rośliny i etapu jej rozwoju.
Związki te charakteryzują się dużą stabilnością chemiczną, dzięki czemu są stosunkowo trwałe i odporne na działanie wysokiej temperatury. Jednocześnie łatwo ulegają hydrolizie enzymatycznej pod wpływem mirozynazy, znanej również jako β-tioglukozydaza. Enzym ten odpowiada za pierwszy etap rozkładu glukozynolanów.
Właściwości glukozynolanów. Dlaczego są tak ważne?
Glukozynolany są niezwykle wszechstronnymi związkami obecnymi w różnych częściach roślin. Pełnią funkcję naturalnego mechanizmu obronnego, chroniąc rośliny przed atakami owadów, chorobotwórczych patogenów oraz nadmiernym zjadaniem przez zwierzęta. Produkty ich katabolizmu mogą wykazywać działanie toksyczne wobec grzybów, wirusów i bakterii.
Zobacz również:
Spożywanie produktów bogatych w glukozynolany może wiązać się z niższym ryzykiem rozwoju niektórych nowotworów, m.in. raka żołądka, płuc, prostaty, jelita grubego, odbytnicy oraz piersi. Pochodne glukozynolanów wykazują również właściwości przeciwzapalne, przeciwbakteryjne i antyoksydacyjne. Badania potwierdziły ich ochronne działanie wobec komórek narażonych na stres oksydacyjny.
Warto przypomnieć, że według WHO spożywanie co najmniej 400 g warzyw i owoców dziennie pomaga ograniczyć ryzyko wielu chorób przewlekłych. Jeszcze większe spożycie może przynosić dodatkowe korzyści zdrowotne.
Glukozynolany a tarczyca. Czy osoby z Hashimoto powinny ich unikać?
Badania nad wpływem glukozynolanów na organizm człowieka i zwierząt wciąż trwają. Z jednej strony związki te wykazują potencjalne działanie przeciwnowotworowe. Z drugiej pojawiają się obawy dotyczące ich wpływu na gospodarkę jodową organizmu.
Może to mieć szczególne znaczenie dla osób cierpiących na choroby tarczycy, zwłaszcza niedoczynność tarczycy oraz chorobę Hashimoto, która prowadzi do przewlekłego stanu zapalnego tego gruczołu. Nie oznacza to jednak konieczności całkowitej eliminacji warzyw krzyżowych z jadłospisu. Kluczowe znaczenie ma odpowiednia podaż jodu oraz regularne monitorowanie jego poziomu w organizmie.
W jakich produktach występują glukozynolany?
Glukozynolany można znaleźć w wielu warzywach krzyżowych oraz produktach przygotowywanych z ich udziałem. Szczególnie dużą różnorodnością tych związków wyróżnia się kapusta biała, zawierająca aż osiem różnych rodzajów glukozynolanów. Bogatym źródłem są także rzepak i gorczyca.
Najwięcej glukozynolanów znajduje się w takich warzywach jak:
- kapusta biała,
- kapusta włoska,
- kapusta czerwona,
- kapusta pekińska,
- brokuły,
- kalafior,
- rzepak,
- rzodkiewka,
- rzodkiew,
- kalarepa,
- rukola,
- chrzan,
- gorczyca.
Glukozynolany a nowotwory. Co mówią badania?
Glukozynolany obecne w warzywach kapustnych odgrywają istotną rolę w chemoprewencji nowotworów. Badania epidemiologiczne oraz eksperymenty prowadzone na zwierzętach wykazały, że wysokie spożycie warzyw krzyżowych, takich jak brokuły, brukselka, kapusta biała, czerwona i pekińska czy kalafior, może wspierać ochronę organizmu przed rozwojem nowotworów.
Działania przeciwnowotworowe glukozynolanów (głównie sulforafan i indolo-3-karbinol) jest związane z ich wpływem na enzymy fazy I i II. Enzymy fazy II, obecne w śluzówce jelita cienkiego, wątrobie i okrężnicy, odgrywają kluczową rolę w neutralizacji czynników rakotwórczych oraz inicjowaniu apoptozy komórek nowotworowych.
Warto jednak pamiętać, że przemiana glukozynolanów w ich najbardziej korzystne pochodne nie przebiega całkowicie efektywnie. Przykładowo glukorafanina obecna w brokułach w około 80 proc. przekształca się do nitryli, natomiast jedynie pozostała część ulega przemianie do prozdrowotnego sulforafanu.
Czy glukozynolany mogą szkodzić? Możliwe działania niepożądane
Choć glukozynolany są uznawane za związki o dużym potencjale prozdrowotnym, ich nadmierne spożycie może wiązać się z pewnymi konsekwencjami zdrowotnymi.
Zbyt duża ilość glukozynolanów może prowadzić do zaburzeń funkcjonowania tarczycy, a w konsekwencji do zwiększenia aktywności tyreotropowej oraz przerostu tego gruczołu. Z tego powodu spożywanie warzyw kapustnych powinno być równoważone odpowiednią podażą jodu w diecie.
Dodatkowo nadmierne ilości tych substancji mogą wywoływać efekt mutagenny, który potencjalnie może prowadzić do niekontrolowanego wzrostu komórek nowotworowych.
Źródła:
Ewelina Patyra, Ewelina Kowalczyk, Krzysztof Kwiatek: Antyżywieniowe i prozdrowotne właściwości glukozynolanów.
Kalina Sikorska-Zimny: Wybrane glukozynolany i ich pochodne: źródła, właściwości oraz działanie na organizm człowieka.
