Spis treści:
- Kwas acetylosalicylowy - historia
- Jak działa kwas acetylosalicylowy?
- Zastosowanie kwasu acetylosalicylowego
- Jakie są przeciwwskazania do brania kwasu acetylosalicylowego?
- Kwas acetylosalicylowy - skutki uboczne
Kwas acetylosalicylowy - historia
Historia kwasu acetylosalicylowego zaczęła się na długo przed powstaniem współczesnego leku. Już ponad 3500 lat temu Sumerowie i Egipcjanie wykorzystywali korę wierzby do łagodzenia bólu i gorączki, a jej lecznicze właściwości znali również lekarze starożytnej Grecji i Rzymu. W XVIII wieku angielski duchowny Edward Stone opisał przeciwgorączkowe działanie wyciągu z kory wierzby, co dało początek dalszym badaniom nad salicylanami.
Prawdziwy przełom nastąpił w 1897 roku, gdy niemiecki chemik Felix Hoffmann otrzymał kwas acetylosalicylowy w postaci nadającej się do zastosowania jako lek. Początkowo stosowano go przede wszystkim w celu łagodzenia bólu, gorączki i stanu zapalnego. Dopiero później odkryto, że wpływa również na płytki krwi, dzięki czemu znalazł zastosowanie w zapobieganiu powikłaniom zakrzepowym u części pacjentów z chorobami sercowo-naczyniowymi. Popularność leku rosła błyskawicznie.
W pierwszej połowie XX wieku kwas acetylosalicylowy był już tak powszechnie stosowany, że na dobre zadomowił się również w kulturze i literaturze - wspominali o nim m.in. Franz Kafka, Thomas Mann, Henry Miller i Gabriel García Márquez. Z czasem jego zastosowanie wyraźnie wykraczało poza leczenie bólu i gorączki, a kolejne badania pozwoliły coraz lepiej zrozumieć, w jaki sposób działa i dlaczego może być wykorzystywany w tak różnych sytuacjach klinicznych.
Jak działa kwas acetylosalicylowy?
Kwas acetylosalicylowy działa na kilka sposobów, dlatego może być stosowany zarówno do łagodzenia bólu i gorączki, jak i w leczeniu stanów zapalnych. W niewielkich dawkach wykorzystywany jest również ze względu na działanie przeciwpłytkowe, czyli zmniejszające zdolność płytek krwi do zlepiania się.
Za jego działanie odpowiada przede wszystkim hamowanie enzymów COX-1 i COX-2, które uczestniczą w produkcji prostaglandyn. To substancje zaangażowane m.in. w powstawanie bólu, gorączki i stanu zapalnego. Kiedy ich wytwarzanie zostaje ograniczone, zmniejsza się nasilenie wspomnianych objawów.
Kwas acetylosalicylowy wpływa również na płytki krwi. Hamując COX-1, ogranicza powstawanie tromboksanu - substancji, która pobudza płytki do zlepiania się. W efekcie stają się mniej skłonne do tworzenia agregatów, co zmniejsza ryzyko powstawania zakrzepów.

Zastosowanie kwasu acetylosalicylowego
Kwas acetylosalicylowy może być stosowany zarówno doraźnie, gdy pojawia się ból lub gorączka, jak i w określonych sytuacjach jako element długotrwałej profilaktyki chorób sercowo-naczyniowych. To, w jakim celu się go stosuje, zależy przede wszystkim od dawki oraz stanu zdrowia pacjenta.
W przypadku dolegliwości bólowych może przynieść ulgę m.in. przy bólu głowy, bólu miesiączkowym czy objawach przeziębienia. Ze względu na działanie przeciwzapalne może być również stosowany w niektórych chorobach przebiegających ze stanem zapalnym, choć obecnie w tych wskazaniach częściej wykorzystuje się inne NLPZ. Inaczej wygląda zastosowanie małych dawek kwasu acetylosalicylowego. Dzięki hamowaniu zlepiania się płytek krwi lek może być stosowany u osób z określonymi chorobami układu sercowo-naczyniowego. Dotyczy to przede wszystkim profilaktyki wtórnej, czyli pacjentów po zawale serca, udarze niedokrwiennym, angioplastyce ze stentem czy operacji pomostowania aortalno-wieńcowego.
Nie oznacza to jednak, że kwas acetylosalicylowy powinien być przyjmowany profilaktycznie przez każdą osobę z nadciśnieniem, podwyższonym cholesterolem czy innymi czynnikami ryzyka sercowo-naczyniowego. Lek zmniejsza ryzyko powstawania zakrzepów, ale jednocześnie zwiększa ryzyko krwawień, dlatego decyzja o jego długotrwałym stosowaniu wymaga oceny indywidualnych korzyści i zagrożeń.
Jakie są przeciwwskazania do brania kwasu acetylosalicylowego?
Kwas acetylosalicylowy nie jest odpowiedni dla każdego. Nie powinny go przyjmować osoby uczulone na salicylany, ze skazą krwotoczną, czynną chorobą wrzodową oraz pacjenci, u których wcześniej wystąpiła astma po zastosowaniu salicylanów lub innych NLPZ. Przeciwwskazaniem są również ciężka niewydolność serca, wątroby lub nerek, III trymestr ciąży oraz wiek poniżej 12. r.ż. (u dzieci i młodzieży podczas infekcji wirusowych, zwłaszcza grypy i ospy wietrznej, jego stosowanie wiąże się z ryzykiem zespołu Reye'a).
Ostrożność należy zachować także m.in. u osób z chorobą wrzodową lub przebytym krwawieniem z przewodu pokarmowego, zaburzeniami czynności nerek lub wątroby oraz przyjmujących leki zwiększające ryzyko krwawienia. Kwas acetylosalicylowy hamuje funkcję płytek krwi, dlatego może wydłużać krwawienie, także podczas zabiegów chirurgicznych czy stomatologicznych.
Kwas acetylosalicylowy - skutki uboczne
Kwas acetylosalicylowy może powodować przede wszystkim dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego: bóle brzucha, zgagę, nudności, wymioty czy niestrawność. Przy większych dawkach i długotrwałym stosowaniu zwiększa się ryzyko choroby wrzodowej oraz krwawień z przewodu pokarmowego, które w ciężkich przypadkach mogą zagrażać życiu.
Poza tym stosowanie leku może ułatwiać: powstawanie siniaków, krwawienia z nosa czy dziąseł oraz wydłużać czas krwawienia. Rzadziej mogą wystąpić zaburzenia czynności nerek lub wątroby, a także reakcje nadwrażliwości, w tym wysypka, obrzęk, skurcz oskrzeli czy (bardzo rzadko) - wstrząs anafilaktyczny.
Przy długotrwałym stosowaniu mogą pojawić się również bóle głowy, natomiast zawroty głowy i szumy uszne mogą być sygnałem świadczącym o przyjęciu zbyt dużej dawki.
W przypadku przedawkowania mogą wystąpić także zaburzenia oddychania, równowagi kwasowo-zasadowej, pracy nerek i układu nerwowego, dlatego ciężkie zatrucie salicylanami wymaga pilnej pomocy medycznej.
Źródła:
- https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/30391545/
- ASPIRIN, 500 mg, tabletki Charakterystyka Produktu Leczniczego
- https://www.medicalnewstoday.com/articles/161255#what-is-aspirin













