Spis treści:
- Jak działają NLPZ?
- Na co działają NLPZ?
- Jaka jest różnica między selektywnymi i nieselektywnymi NLPZ?
- Czy NLPZ szkodzą na żołądek?
- Czy da się ochronić żołądek przy przyjmowaniu NLPZ?
- Kiedy nie powinno się przyjmować NLPZ?
- Czy można zażywać kilka NLPZ naraz?
- Jak często można brać NLPZ?
Jak działają NLPZ?
Niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) działają głównie poprzez hamowanie cyklooksygenazy tj. enzymu, który bierze udział w tworzeniu prostaglandyn, tromboksanów i prostacyklin. To właśnie te cząsteczki odpowiadają m.in. za rozwój stanu zapalnego, gorączki oraz odczuwanie bólu. Gdy ich poziom spada, objawy stają się mniej dokuczliwe - dlatego NLPZ obniżają temperaturę, łagodzą ból i zmniejszają stan zapalny.
W organizmie występują dwie odmiany cyklooksygenazy: COX-1 i COX-2. Pierwsza z nich odpowiada m.in. za ochronę błony śluzowej żołądka, prawidłową funkcję nerek i regulację krzepnięcia. Z kolei COX-2 aktywuje się przede wszystkim, wtedy gdy w organizmie toczy się stan zapalny.
Na co działają NLPZ?
Po NLPZ sięga się przy okazji bólu głowy, mięśni, stawów czy kości, a także w przypadku bolesnych miesiączek, bólu zęba, gorączki lub objawów przeziębienia. Pomagają również po urazach, kiedy ból i obrzęk utrudniają normalne funkcjonowanie. W kardiologii szczególne miejsce zajmuje kwas acetylosalicylowy, stosowany m.in. u pacjentów z ostrymi zespołami wieńcowymi czy w określonych postaciach migreny.
NLPZ stanowią pierwszy stopień tzw. drabiny analgetycznej WHO, czyli schematu leczenia bólu, który zakłada stopniowe dobieranie siły działania leków do zwalczania objawów na które uskarżają się pacjenci.
Jaka jest różnica między selektywnymi i nieselektywnymi NLPZ?
Niesteroidowe leki przeciwzapalne różnią się między sobą nie tylko nazwą, ale przede wszystkim tym, który enzym hamują. Część z nich działa nieselektywnie - blokuje jednocześnie COX-1 i COX-2.
To właśnie dzięki temu skutecznie zmniejszają ból i stan zapalny, ale mają też swoją "ciemniejszą stronę": jak zostało wspomniane, COX-1 odpowiada za ochronę błony śluzowej żołądka, więc jego hamowanie może osłabiać naturalną barierę przewodu pokarmowego. Do tej najczęściej stosowanej grupy należą m.in. ibuprofen, naproksen, ketoprofen, diklofenak, indometacyna, meloksykam czy piroksykam.
COX-2 uruchamia się głównie wtedy, gdy w organizmie toczy się stan zapalny. Z myślą o takim mechanizmie opracowano leki bardziej wybiórcze, jak celekoksyb czy etorykoksyb. Ich zadaniem jest uderzyć w źródło zapalenia, jednocześnie w jak największym stopniu redukując efekt wywierany na enzym COX-1. W efekcie pozwalają zachować działanie przeciwzapalne, a przy tym zwykle wiążą się z mniejszym ryzykiem dolegliwości żołądkowych.
Czy NLPZ szkodzą na żołądek?
Niesteroidowe leki przeciwzapalne dobrze radzą sobie z bólem i stanem zapalnym, ale dla żołądka potrafią być naprawdę problematyczne. Ich działanie polega m.in. na ograniczaniu wytwarzania prostaglandyn zależnych od COX-1 - substancji, które na co dzień dbają o błonę śluzową żołądka: poprawiają jej ukrwienie, stymulują produkcję śluzu i pomagają chronić ją przed kwasem.
Gdy te mechanizmy zaczynają szwankować, śluzówka traci swoją tarczę ochronną i łatwiej ulega podrażnieniu czy uszkodzeniu. Najbardziej narażeni są pacjenci w starszym wieku, osoby z przebytymi wrzodami żołądka lub dwunastnicy oraz ci, którzy równolegle przyjmują aspirynę.
Czy da się ochronić żołądek przy przyjmowaniu NLPZ?
Tak, żołądek da się w dużej mierze ochronić podczas stosowania NLPZ, ale wymaga to odpowiedniego podejścia. Jeśli lek ma być przyjmowany dłużej lub w wyższych dawkach, lekarz często włącza inhibitor pompy protonowej, taki jak omeprazol czy pantoprazol. Leki z tej grupy zmniejszają wydzielanie kwasu solnego i dzięki temu chronią błonę śluzową przed podrażnieniem.
Kiedy nie powinno się przyjmować NLPZ?
Niesteroidowe leki przeciwzapalne nie są odpowiednie dla każdego. Zwykle unika się ich u osób z niewydolnością wątroby, zaburzeniami krzepnięcia, aktywną chorobą wrzodową, przewlekłymi chorobami jelit, niektórymi schorzeniami nerek i serca oraz u dzieci poniżej 3. roku życia. Ostrożność jest konieczna również u pacjentów z nadciśnieniem tętniczym oraz u tych, którzy mają za sobą epizod krwawienia z przewodu pokarmowego.
Czy można zażywać kilka NLPZ naraz?
Nie powinno się łączyć różnych NLPZ bez konsultacji z lekarzem, bo zwiększa to ryzyko powikłań, a nie poprawia skuteczności leczenia. Dodanie kolejnego NLPZ nie wzmacnia tego efektu, bo organizm ma swój "punkt nasycenia": po przekroczeniu pewnej dawki ból nie ustępuje szybciej, natomiast rośnie obciążenie dla żołądka, nerek i układu krążenia.
Jak często można brać NLPZ?
Zasada jest prosta: bez konsultacji z lekarzem tylko krótkoterminowo. W praktyce oznacza to zwykle do 3 dni w przypadku gorączki i około 3-10 dni w przypadku bólu, w zależności od dawki i rodzaju preparatu.
Każdy lek ma jednak własne ograniczenia i przeciwwskazania, dlatego szczegółowe informacje dotyczące dawkowania zawsze znajdziesz w ulotce dołączonej do opakowania.
Źródła:
- https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK547742/
- https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S1521-6918(09)00158-9
