Spis treści:
- Kto dostanie bezpłatną tomografię?
- To badanie może wykryć raka, zanim pojawią się objawy
- Masz objawy? Program przesiewowy nie jest dla ciebie
- NFZ wyda ponad 114 mln zł
Rak płuca pozostaje najczęstszą przyczyną zgonów z powodu nowotworów złośliwych w Polsce. Jednym z największych problemów jest późne rozpoznanie - choroba może przez długi czas rozwijać się bez charakterystycznych objawów, a diagnoza nierzadko pojawia się dopiero wtedy, gdy możliwości leczenia radykalnego są ograniczone. Ministerstwo Zdrowia zakłada, że wprowadzenie badań przesiewowych pozwoli częściej wykrywać zmiany na etapie bezobjawowym.
Kto dostanie bezpłatną tomografię?
Nowy program został już wpisany do wykazu świadczeń gwarantowanych. Rozporządzenie ministra zdrowia z 14 lipca 2026 roku przewiduje, że umowy na jego realizację mogą obowiązywać najwcześniej od 1 października. Podstawowym badaniem będzie niskodawkowa tomografia komputerowa klatki piersiowej (NDTK), wykonywana co 12 miesięcy.
Największą grupę uprawnionych mają stanowić osoby w wieku 55-74 lat, które mają za sobą co najmniej 20 paczkolat palenia i nadal palą albo rzuciły papierosy nie wcześniej niż 15 lat temu. Paczkolata określają łączną ekspozycję na tytoń - 20 paczkolat oznacza np. palenie jednej paczki papierosów dziennie przez 20 lat albo dwóch paczek przez 10 lat.
Program obejmie również część osób w wieku 50-54 lat, ale w ich przypadku poza minimum 20 paczkolatami konieczny będzie dodatkowy czynnik ryzyka. Może nim być m.in. co najmniej dwuletnia ekspozycja zawodowa na azbest, krzemionkę, nikiel, chrom, kadm czy spaliny silników Diesla, kontakt z radonem, POChP, rak płuca u krewnego pierwszego stopnia albo przebycie niektórych chorób nowotworowych.
Zobacz również:
To badanie może wykryć raka, zanim pojawią się objawy
NDTK wykorzystuje mniejszą dawkę promieniowania niż standardowa tomografia i jest metodą stosowaną w badaniach przesiewowych osób szczególnie zagrożonych rakiem płuca. Jej skuteczność potwierdzono w dużych badaniach klinicznych.
W amerykańskim National Lung Screening Trial (NLST) uczestnicy badani niskodawkową tomografią mieli o około 15-20 proc. niższe ryzyko zgonu z powodu raka płuca niż osoby poddawane przesiewowemu RTG klatki piersiowej. Z kolei europejskie badanie NELSON również wykazało istotne zmniejszenie śmiertelności z powodu raka płuca w grupie objętej przesiewową tomografią.
Podobne podejście stosowane jest już za granicą. Amerykańska USPSTF rekomenduje coroczną NDTK osobom w wieku 50-80 lat z historią co najmniej 20 paczkolat, które nadal palą lub rzuciły palenie w ciągu ostatnich 15 lat.
Masz objawy? Program przesiewowy nie jest dla ciebie
Co ważne, badania przesiewowe są przeznaczone dla osób bez objawów sugerujących już rozwijającą się chorobę. Z programu mają być wyłączane m.in. osoby z krwiopluciem, chrypką, niewyjaśnioną utratą masy ciała lub przewlekłym kaszlem trwającym ponad osiem tygodni. W takiej sytuacji potrzebna jest zwykła diagnostyka, a nie screening.
Jeżeli wynik NDTK okaże się niejednoznaczny, pacjent może zostać skierowany na kolejne badanie kontrolne. Wynik dodatni będzie natomiast podstawą do dalszej diagnostyki. U wszystkich uczestników programu, którzy nadal palą, przewidziano również interwencję antynikotynową.
Zobacz również:
NFZ wyda ponad 114 mln zł
NFZ przygotował już szczegółowe zasady finansowania programu. Według przedstawionych szacunków jego koszt ma wynieść około 12,7 mln zł w pierwszym roku, 38,1 mln zł w drugim oraz 63,6 mln zł w trzecim, czyli łącznie około 114,4 mln zł.
Ministerstwo Zdrowia zakłada, że dzięki programowi więcej nowotworów będzie rozpoznawanych wtedy, gdy możliwe jest jeszcze zastosowanie leczenia radykalnego. Resort wskazuje, że jednym z celów wdrożenia NDTK jest zmniejszenie liczby zgonów z powodu raka płuca o 12-28 proc.
