Spis treści:
- Światowy Dzień Bezpieczeństwa Pacjenta
- Pacjent ma prawo do bezpiecznego leczenia
- Prawa pacjenta w trakcie hospitalizacji
- Czy pacjent może poprosić o drugą opinię lekarza?
- Pacjent może odmówić leczenia. Są jednak wyjątki
- Pacjent ma prawo do dokumentacji medycznej
- Pacjent ma także obowiązki. Obowiązuje go regulamin
- Prawa pacjenta w prywatnej placówce medycznej
- Pacjent może złożyć skargę. Postępowanie jest proste
- Gdzie jeszcze można skierować skargę?
- Bezpieczeństwo zaczyna się od świadomego pacjenta
Światowy Dzień Bezpieczeństwa Pacjenta
17 września obchodzony jest Światowy Dzień Bezpieczeństwa Pacjenta, ustanowiony przez Światową Organizację Zdrowia w 2019 r.
W tym roku kampania koncentruje się na bezpieczeństwie opieki nad osobami z chorobami niezakaźnymi, które często wymagają wieloletniego leczenia, licznych konsultacji i kontaktu z różnymi placówkami.
WHO zwraca uwagę, że właśnie podczas takiej długotrwałej i złożonej opieki może pojawiać się wiele punktów, w których dochodzi do błędów lub innych możliwych do uniknięcia szkód. Oczywiście do takich sytuacji może dojść także podczas jednorazowej wizyty u lekarza - nie tylko w przypadku długotrwałej opieki medycznej.
Bezpieczeństwo pacjenta zależy jednak nie tylko od organizacji systemu ochrony zdrowia, bo najważniejsza jest świadomość pacjenta - jakie ma prawa, a jakie obowiązki. W Polsce podstawowym aktem regulującym tę kwestię jest ustawa z 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta.
Zgodnie z nią przestrzeganie praw pacjenta jest obowiązkiem m.in. podmiotów leczniczych, osób wykonujących zawody medyczne i innych osób uczestniczących w udzielaniu świadczeń zdrowotnych.
Pacjent ma prawo do bezpiecznego leczenia
Jednym z podstawowych praw jest prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających wymaganiom aktualnej wiedzy medycznej. To oznacza, że świadczenia medyczne powinny być udzielane z należytą starannością, w warunkach odpowiadających konkretnym wymaganiom, a personel medyczny powinien przestrzegać zasad etyki zawodowej.
Pacjent ma też prawo do świadczenia zdrowotnego w sytuacji zagrożenia zdrowia lub życia. Dotyczy to zarówno pacjenta zgłaszającego się do podstawowej opieki zdrowotnej (POZ), jak i osoby hospitalizowanej.
W przychodni pacjent ma m.in. prawo do:
- uzyskania świadczenia zgodnego z aktualną wiedzą medyczną,
- informacji o swoim stanie zdrowia,
- informacji o rozpoznaniu, proponowanych metodach diagnostyki i leczenia oraz możliwych następstwach ich zastosowania lub zaniechania,
- zachowania w tajemnicy informacji dotyczących zdrowia,
- dostępu do dokumentacji medycznej,
- poszanowania godności i intymności,
- wyrażenia zgody na świadczenie, otwiera się w nowym oknie albo odmowy takiej zgody,
- obecności osoby bliskiej przy udzielaniu świadczenia,
- żądania zasięgnięcia opinii innego lekarza lub zwołania konsylium, jeśli istnieją wątpliwości dotyczące leczenia.
W POZ pacjent ma również prawo do wizyty domowej, jeżeli jego stan zdrowia uzasadnia taką formę udzielenia świadczenia.
Prawa pacjenta w trakcie hospitalizacji
Podstawowe prawa pacjenta obowiązują również podczas hospitalizacji. Pacjent ma prawo do informacji o stanie zdrowia, dokumentacji medycznej, zachowania tajemnicy informacji, poszanowania godności i intymności oraz wyrażenia zgody na leczenie lub odmowy tej zgody.
W szpitalu dochodzą jednak także uprawnienia związane z pobytem całodobowym. Pacjent ma m.in. prawo do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, kontaktu z innymi osobami oraz - na zasadach określonych przepisami - opieki duszpasterskiej. Ma także prawo do bezpłatnego przechowywania rzeczy wartościowych w depozycie podmiotu leczniczego.
Istotne jest również to, że szpital powinien zapewnić pacjentowi leczenie odpowiadające jego stanowi zdrowia i wskazaniom medycznym. Dotyczy to również leków i wyrobów medycznych niezbędnych podczas hospitalizacji.
Rzecznik Praw Pacjenta wskazuje, że nie można pozostawić pacjenta bez leczenia schorzeń współistniejących tylko dlatego, że nie są one bezpośrednią przyczyną przyjęcia do szpitala.
A co, jeśli w trakcie wykonywania procedury medycznej lekarz uzna, że konieczne jest wykonanie innej procedury dodatkowej i nie jest to kwestia ratowania życia? Czy lekarz powinien zapytać o zgodę pacjenta?
"Zdecydowanie tak, pacjent wyraża zgodę na udzielenie świadczeń zdrowotnych, zgoda ta powinna być świadoma, a więc poprzedzona przystępną informacją od lekarza" - wyjaśnia rzecznik prasowy Rzecznika Praw Pacjenta.
Czy pacjent może poprosić o drugą opinię lekarza?
Tak. To jedno z praw pacjenta wynikających wprost z ustawy i jedno z praw, o których pacjent rzadko wie.
Jeżeli chory ma wątpliwości dotyczące rozpoznania lub proponowanego leczenia, może zażądać, aby lekarz zasięgnął opinii innego lekarza albo zwołał konsylium lekarskie.
Żądanie pacjenta powinno zostać odnotowane w dokumentacji medycznej. Lekarz może odmówić, ale tylko wtedy, gdy uzna żądanie za bezzasadne - również taka odmowa musi zostać odnotowana w dokumentacji.
Prawo to nie jest ograniczone wyłącznie do szpitala. Dotyczy to także leczenia w trybie ambulatoryjnym, czyli np. w przychodni.
Warto przy tym odróżnić dwie sytuacje. Ustawa daje pacjentowi prawo żądania, aby lekarz prowadzący zasięgnął opinii innego lekarza lub zwołał konsylium. Pacjent ma również prawo dostępu do swojej dokumentacji medycznej, co pozwala przekazać ją innemu lekarzowi, np. w celu uzyskania dodatkowej konsultacji.
Zobacz również:
Pacjent może odmówić leczenia. Są jednak wyjątki
Jedna z najważniejszych zasad prawa medycznego mówi, że pacjent ma prawo wyrazić zgodę na świadczenie zdrowotne albo odmówić takiej zgody - po uzyskaniu odpowiedniej informacji. Wynika to wprost z art. 16 ustawy o prawach pacjenta.
Oznacza to, że lekarz nie może po prostu wykonać planowanego zabiegu czy rozpocząć określonego leczenia wbrew woli świadomego, pełnoletniego pacjenta. Pacjent powinien wcześniej otrzymać informacje pozwalające mu podjąć świadomą decyzję, m.in. dotyczące rozpoznania, proponowanych i możliwych metod diagnostycznych i leczniczych oraz przewidywanych następstw ich zastosowania lub zaniechania.
Odmowa może dotyczyć także leczenia, które lekarz uważa za korzystne dla pacjenta.
Nie oznacza to jednak, że prawo do odmowy jest absolutne. Od zasady zgody istnieją wyjątki wynikające z innych ustaw.
Przykładowo, w sytuacji gdy pacjent wymaga natychmiastowej pomocy, nie może wyrazić zgody ze względu na swój stan zdrowia lub wiek, a nie ma możliwości porozumienia się z jego przedstawicielem ustawowym lub opiekunem faktycznym, przepisy dopuszczają udzielenie świadczenia bez zgody.
Szczególne zasady dotyczą także m.in. osób małoletnich oraz pacjentów, których zdolność do świadomego podejmowania decyzji jest ograniczona. W takich przypadkach o zgodzie decydują również przedstawiciele ustawowi, a w określonych sytuacjach potrzebna jest decyzja sądu opiekuńczego.
Dlatego odmowa leczenia przez pacjenta powinna być rozpatrywana zawsze w konkretnym stanie faktycznym - przede wszystkim z uwzględnieniem jego wieku, zdolności do świadomego wyrażenia woli oraz tego, czy nie zachodzi sytuacja nagła przewidziana w przepisach.
Pacjent ma prawo do dokumentacji medycznej
Dokumentacja medyczna jest bardzo ważnym elementem bezpieczeństwa pacjenta. Pacjent ma prawo dostępu do dokumentacji dotyczącej jego stanu zdrowia i udzielonych mu świadczeń. Dotyczy to również wyników badań diagnostycznych.
W praktyce oznacza to, że pacjent może zapoznać się z dokumentacją i uzyskać jej kopię. Jest to szczególnie istotne, gdy chce skonsultować rozpoznanie lub sposób leczenia z innym lekarzem.
Pacjent ma także obowiązki. Obowiązuje go regulamin
Prawo nie nakłada na pacjenta obowiązku bezwzględnego podporządkowania się każdej decyzji medycznej. Pacjent ma jednak określone obowiązki wynikające m.in. z przepisów, regulaminów placówek i ogólnych zasad współżycia społecznego.
Pacjent powinien przede wszystkim:
- przekazywać personelowi informacje potrzebne do prawidłowej diagnostyki i leczenia,
- stosować się do zasad organizacyjnych obowiązujących w placówce,
- przestrzegać zaleceń dotyczących bezpieczeństwa,
- respektować prawa i godność innych pacjentów,
- przestrzegać zasad higieny,
- nie narażać innych osób na niebezpieczeństwo, np. związane z możliwością zakażenia,
- szanować mienie placówki,
- podczas hospitalizacji przestrzegać regulaminu organizacyjnego szpitala.
W przypadku hospitalizacji pacjent powinien również stosować się do organizacyjnych zasad pobytu, np. dotyczących opuszczania oddziału, ciszy nocnej, bezpieczeństwa przeciwpożarowego czy korzystania z urządzeń elektronicznych. Konkretne zasady powinny wynikać z regulaminu danej placówki.
Obowiązek przestrzegania regulaminu nie oznacza jednak, że pacjent traci swoje prawa ustawowe. Regulamin szpitala nie może być podstawą do dowolnego ograniczania praw zagwarantowanych przepisami.
Prawa pacjenta w prywatnej placówce medycznej
W prywatnych placówkach medycznych obowiązują takie same zasady, a sam fakt, że szpital czy przychodnia są prywatne - nie znosi praw pacjenta określonych prawem.
W przypadku korzystania z prywatnych usług warto dodać, że pacjent ma prawo znać cenę wykonywanych usług medycznych.
"Zgodnie z art. 24 ust. 1 pkt 12 ustawy o działalności leczniczej placówka medyczna ma obowiązek określić wysokość opłat za świadczenia zdrowotne w regulaminie organizacyjnym. Zgodnie z art. 24 ust. 2 ww. ustawy powyższe informacje podaje się do wiadomości pacjentów przez ich wywieszenie w widoczny sposób w miejscu udzielania świadczeń oraz na stronie internetowej podmiotu wykonującego działalność. Zgodnie z powyższym pacjent powinien mieć dostęp do informacji o opłatach przed przystąpieniem do leczenia i informacja ta powinna być dostępna na piśmie" - dla Interii Zdrowie wyjaśnia biuro Rzecznika Praw Pacjenta.
Rzecznika Praw Pacjenta zapytałam także, czy lekarzowi za stosowanie takich praktyk, tj. ukrywanie kosztów związanych z wykonywanymi procedurami i informowanie pacjenta dopiero na koniec wizyty, grożą jakieś konsekwencje?
"Tak, lekarzowi (placówce medycznej) mogą grozić określone konsekwencje - ze strony Narodowego Funduszu Zdrowia (jeśli placówka udziela także świadczeń w ramach NFZ i zachodzi podwójne finansowanie świadczenia - ze strony płatnika publicznego i samego pacjenta), ze strony Rzecznika Praw Pacjenta za naruszenie prawa pacjenta do świadczeń zdrowotnych, ze strony samorządu lekarskiego za możliwe naruszenie zasad etyki lekarskiej lub inspekcji handlowej (prawa konsumenta)" - wyjaśnia RPP.
Zobacz również:
Pacjent może złożyć skargę. Postępowanie jest proste
Pacjent nie powinien godzić się na naruszenie swoich praw. Powodem skargi może być m.in. brak odpowiedniej informacji o stanie zdrowia, udzielenie świadczenia bez wymaganej zgody, odmowa dostępu do dokumentacji, naruszenie godności lub intymności, naruszenie tajemnicy informacji o stanie zdrowia czy zastrzeżenia dotyczące tego, czy świadczenie zostało udzielone zgodnie z aktualną wiedzą medyczną i z należytą starannością. W pierwszej kolejności warto zgłosić problem kierownikowi lub dyrektorowi placówki.
Jeżeli jednak problem dotyczy naruszenia praw pacjenta, można zwrócić się do Rzecznika Praw Pacjenta. Rzecznik wskazuje, że można zgłosić mu m.in. brak świadczenia, nieprawidłowe leczenie, brak informacji, udzielenie świadczenia bez zgody czy problemy z dostępem do dokumentacji.
Gdzie jeszcze można skierować skargę?
W zależności od charakteru problemu właściwe mogą być różne instytucje:
- Rzecznik Praw Pacjenta - gdy doszło do naruszenia praw pacjenta.
- Narodowy Fundusz Zdrowia - m.in. w sprawach dotyczących realizacji świadczeń finansowanych ze środków publicznych, np. odmowy zapisania na świadczenie. NFZ nie jest natomiast organem, który ocenia prawidłowość decyzji medycznych lekarza.
- Okręgowy rzecznik odpowiedzialności zawodowej - jeżeli zastrzeżenia dotyczą odpowiedzialności zawodowej lekarza, lekarza dentysty, pielęgniarki lub położnej.
- Policja lub prokuratura - gdy zachodzi podejrzenie popełnienia przestępstwa, np. fałszowania dokumentacji, oszustwa czy narażenia pacjenta na bezpośrednie niebezpieczeństwo.
- Sąd - jeżeli pacjent chce dochodzić m.in. zadośćuczynienia, odszkodowania lub renty w związku z doznaną szkodą.
Bezpieczeństwo zaczyna się od świadomego pacjenta
Światowy Dzień Bezpieczeństwa Pacjenta przypomina, że bezpieczeństwo w ochronie zdrowia nie kończy się na prawidłowo wykonanym zabiegu. Obejmuje cały proces - od postawienia diagnozy, przez dobór leczenia i stosowanie leków, aż po monitorowanie stanu zdrowia i przekazywanie informacji między różnymi placówkami. W przypadku chorób przewlekłych, które wymagają wieloletniej opieki, znaczenie bezpiecznej i dobrze skoordynowanej opieki jest szczególnie duże.
Dlatego pacjent powinien znać nie tylko swoje obowiązki, ale również prawa. Ma prawo pytać, prosić o wyjaśnienia, mieć dostęp do swojej dokumentacji, wyrazić zgodę albo odmówić zgody na świadczenie, a w razie wątpliwości żądać dodatkowej opinii lekarskiej. Jeżeli uważa, że jego prawa zostały naruszone, może również - i powinien - dochodzić ich ochrony.
Źródło: https://www.gov.pl/web/zdrowie/prawa-pacjenta
