"Bez oceny": Kiedy powinniśmy się zgłosić na terapię? A może to tylko wymysł współczesnych czasów?

Rozmowa w podcaście "Bez Oceny" zaczyna się od pytania, kiedy zgłosić się na terapię: gdy źle czujemy się ze sobą czy wtedy, gdy inni źle czują się z nami. Urszula Struzikowska-Marynicz podkreśla, że psychoterapia jest "przede wszystkim formą leczenia", choć bywa też narzędziem rozwojowym. Jej zdaniem warto sięgnąć po pomoc, gdy pojawia się cierpienie o charakterze patologicznym: ogranicza nasz potencjał, paraliżuje codzienność, destabilizuje obraz siebie i świata. Chodzi nie o zwykły smutek czy zdenerwowanie, ale o chroniczne poczucie winy, utrwalony lęk, powtarzające się schematy życiowe, które sprawiają, że "bardzo dużo byśmy chcieli, a jakoś tak nam nie wychodzi". Decyzja o terapii najlepiej, by była osobista, oparta także na dostrzeganiu powtarzalnych trudności w relacjach, pracy czy w przeżywaniu siebie.

Gościni zwraca uwagę, że wiele osób powstrzymują przed terapią mity i "legenda autobiograficzna" - to, w co wierzymy na swój temat i jak wyobrażamy sobie relację z terapeutą. Zaniżona samoocena, lęk przed oceną i odrzuceniem sprawiają, że część osób boi się, że w gabinecie zostanie uznana za "niepełnowartościową". Struzikowska-Marynicz opisuje też zjawisko gaslightingu jako formę przemocy psychicznej i emocjonalnej, kiedy jedna osoba przejmuje kontrolę nad przestrzenią psychiczną drugiej i sugeruje, że problem leży wyłącznie w niej. Mówi, że gaslighting może być świadomy lub nieświadomy i często pojawia się w domu rodzinnym, w relacjach partnerskich, przyjacielskich czy zawodowych. Rozmowa dotyka także kulturowych zakazów dotyczących emocji - jak powiedzenia "złość piękności szkodzi" czy przekaz, że chłopcom "nie wolno płakać" - które sprawiają, że całe obszary uczuć traktujemy jak "wyklęte części siebie".

Psycholożka rozróżnia cierpienie egzystencjalne, wpisane w ludzkie życie, od cierpienia patologicznego, związanego z utratą kontaktu z własną sprawczością. Przypomina, że mamy "bogaty repertuar emocji" i pod każdą z nich stoją potrzeby, takie jak przynależność, aprobata czy miłość. W rozmowie pojawia się przykład autosabotażu: kobiety, która systematycznie spóźnia się na ważne dla siebie randki, bo bardziej słucha wewnętrznego, krytycznego głosu niż własnej ciekawości i potrzeby bliskości. Struzikowska-Marynicz mówi też o osobach, które chorują lub czują się źle zawsze wtedy, gdy zbliża się ważne wydarzenie, a także o tzw. kompleksie oszusta, gdy ktoś uważa, że "nie powinno go tu być", mimo że dostał wymarzoną pracę. Wskazuje, że kluczowe jest przyglądanie się temu, co o sobie wierzymy, oraz odróżnienie poczucia winy od odpowiedzialności - w jej ujęciu wina zapowiada karę, a odpowiedzialność zapowiada zmianę.

Struzikowska-Marynicz podkreśla, że terapia to przede wszystkim relacja, która sama w sobie może mieć walor leczniczy. Jednocześnie psycholog dokonuje "oceny stanu psychicznego" i w razie potrzeby proponuje konsultację psychiatryczną, farmakoterapię lub interwencję kryzysową, np. gdy pojawiają się omamy, nasilone myśli samobójcze czy poważna przemoc w rodzinie. W rozmowie pojawia się też wątek długoletniej terapii. Gościni zwraca uwagę, że psychoterapia ma cele, a zakończenie pracy wiąże się z ich osiąganiem i przenoszeniem doświadczeń z gabinetu do codziennego życia. Ostrzega przed traktowaniem terapii wyłącznie jako bezpiecznego azylu na lata czy miejsca "shoppingu terapeutycznego", w którym szuka się kogoś, kto "powie, jak żyć". Podkreśla, że poczucie bezpieczeństwa jest w nas, a terapia może być "zaproszeniem do równoważenia założeń o sobie i świecie", ale nie zwalnia z życia. Na koniec prowadząca cytuje z książki zdanie: "Nie jesteśmy popsuci… Nie oznacza bycia wadliwym egzemplarzem".