Spis treści:
- Otępienie - czym jest i kto jest w grupie ryzyka?
- Dwa kluczowe czynniki ryzyka demencji
- Dlaczego przeciwdziałanie demencji jest tak ważne?
- Choroby mózgu to rosnący problem całej populacji
- Profilaktyka demencji. Jak zmniejszyć ryzyko?
Otępienie - czym jest i kto jest w grupie ryzyka?
Otępienie to zespół objawów związanych z postępującą utratą funkcji poznawczych, takich jak pamięć, koncentracja, zdolność rozwiązywania problemów czy mowa. Najczęściej dotyczy ono starszych osób, ale może też rozpocząć się wcześniej, szczególnie przy współistniejących czynnikach ryzyka.
Demencja nie jest jedną chorobą - obejmuje wiele postaci, w tym chorobę Alzheimera, otępienie naczyniowe czy mieszane.
Nie istnieje obecnie lek, który całkowicie leczyłby demencję, a stosowane terapie mają na celu spowolnienie postępu objawów i poprawę jakości życia. Dlatego niezwykle ważna jest profilaktyka i identyfikacja czynników, które zwiększają ryzyko tej choroby. Specjaliści są zgodni, że dwa czynniki szczególnie sprzyjają rozwojowi choroby.
Dwa kluczowe czynniki ryzyka demencji
Najnowsze badania naukowe jasno wskazują, że otyłość i nadciśnienie tętnicze nie tylko towarzyszą demencji, lecz stanowią bezpośrednie jej przyczyny.
W badaniu opublikowanym w czasopiśmie The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism naukowcy zastosowali model randomizacji, który pozwolił jednoznacznie wykazać, że wysoki wskaźnik masy ciała (BMI) i podwyższone ciśnienie krwi prowadzą do wyższego ryzyka rozwoju demencji, zwłaszcza jej naczyniowej postaci.
Otyłość powoduje szereg zmian metabolicznych i zaburzeń krążenia, które negatywnie wpływają na układ nerwowy. Nadmierna masa ciała często idzie w parze z cukrzycą typu 2, miażdżycą i stanami zapalnymi - wszystkie te czynniki dodatkowo zwiększają ryzyko uszkodzenia mózgu.
Z kolei nadciśnienie tętnicze uszkadza naczynia krwionośne, co prowadzi do gorszego ukrwienia mózgu i sprzyja powstawaniu mikronacieków oraz udarów, które również przyspieszają spadek funkcji poznawczych.
Autorka badania, prof. Ruth Frikke-Schmidt, wskazała także, że wczesne rozpoznanie i leczenie otyłości oraz nadciśnienia mogą znacznie zmniejszyć ryzyko otępienia.
- Nasze obecne dane sugerują, że wczesne interwencje mające na celu redukcję masy ciała zapobiegałyby demencji, a w szczególności otępieniu naczyniowemu. - wyjaśniła.
Dlaczego przeciwdziałanie demencji jest tak ważne?
Demencja to nie tylko choroba jednego pacjenta, ale coraz większe wyzwanie społeczne.
Starzenie się społeczeństw powoduje, że coraz więcej osób osiąga wiek ryzyka demencji, a choroby neurologiczne generują wysokie koszty leczenia oraz opieki długoterminowej, przewyższając nawet choroby sercowo-naczyniowe i nowotwory pod względem lat życia spędzonych w niepełnosprawności.
Osoby z demencją wymagają stałej opieki, mają trudności z wykonywaniem codziennych zadań, co negatywnie wpływa na ich samodzielność i zdrowie psychiczne bliskich.
Eksperci podkreślają, że neurologia powinna stać się strategiczną dziedziną medycyny obok onkologii i kardiologii - ze względu na rosnące obciążenie społeczne chorobami mózgu oraz brak systemowej profilaktyki i rehabilitacji poudarowej czy w chorobie Alzheimera.
Choroby mózgu to rosnący problem całej populacji
W Polsce rocznie hospitalizuje się około 100 tysięcy osób z powodu udarów mózgu, a 30-dniowa śmiertelność po udarze wynosi około 16 proc., co jest jednym z wyższych wskaźników w Europie. Znaczący odsetek pacjentów wraca do szpitala z kolejnym incydentem w krótkim czasie, co wskazuje na niewydolność systemu prewencji wtórnej.
Dane epidemiologiczne pokazują również, że choroby mózgu są jednym z głównych powodów niepełnosprawności w populacji - częściej niż choroby serca czy rak - co podkreśla potrzebę przeciwdziałania i wczesnej interwencji.
Jeśli chodzi o demencję, to w Polsce żyje około 600 tys. osób z potwierdzonymi chorobami otępiennymi, jednak szacuje się, że do 2038 roku liczba będzie wynosiła około 1,2 mln.
Profilaktyka demencji. Jak zmniejszyć ryzyko?
Chociaż w pełni skuteczna metoda leczenia demencji wciąż nie istnieje, naukowcy i klinicyści wskazują na konkretne działania, które mogą zmniejszyć ryzyko jej rozwoju:
- kontrola masy ciała - utrzymanie prawidłowego BMI poprzez zdrową dietę i aktywność fizyczną,
- obniżenie ciśnienia krwi - regularne badania, kontrola nadciśnienia oraz leczenie farmakologiczne, jeśli wskazane,
- aktywność fizyczna - regularny ruch poprawia ukrwienie mózgu i zdrowie układu sercowo-naczyniowego,
- zdrowa dieta - bogata w ryby, owoce, warzywa i nienasycone tłuszcze omega-3,
- stymulacja umysłowa - ćwiczenia pamięci, edukacja i aktywność społeczna mogą opóźniać pojawienie się objawów demencji.
Najnowsze badania wskazują, że otyłość i nadciśnienie są nie tylko sygnałami ostrzegawczymi, ale bezpośrednimi czynnikami ryzyka rozwoju demencji. Dlatego profilaktyka, wczesna diagnostyka i zmiana stylu życia mają kluczowe znaczenie w przeciwdziałaniu tej chorobie.
Jednocześnie rośnie świadomość, że neurologia jako dziedzina medycyny musi stać się priorytetem systemu ochrony zdrowia, aby skutecznie przeciwdziałać skutkom demencji i poprawiać jakość życia pacjentów.
Źródła:
- https://academic.oup.com/jcem/advance-article/doi/10.1210/clinem/dgaf662/8425616?login=false
- https://www.mp.pl/pacjent/neurologia/aktualnosci/209569,jak-uniknac-otepienia-pierwsze-zalecenia-who
