Spis treści:
- Badanie dna oka a Choroba Alzheimera
- Co widać w badaniu dna oka przy podejrzeniu Alzheimera?
- Stuczna inteligencja może okazać sie wsparciem?
- Czy nieprawidłowości w badaniu dna oka mogą ujawnić się wcześniej niż pierwsze objawy?
To właśnie dlatego badanie dna oka wzbudza dziś tak duże zainteresowanie badaczy. Pojawiają się bowiem doniesienia, że niektóre nieprawidłowości w obrębie siatkówki i drobnych naczyń krwionośnych mogą ujawniać się już na etapie łagodnych zaburzeń poznawczych, zanim rozwiną się pełnoobjawowe symptomy otępienia.
Badanie dna oka a Choroba Alzheimera
Badanie dna oka od lat wykorzystuje się głównie do oceny siatkówki, naczyń krwionośnych i nerwu wzrokowego. Jednocześnie naukowcy sprawdzają, czy może ono pomóc także w wykrywaniu chorób neurodegeneracyjnych, w tym choroby Alzheimera. Nie jest to przypadek - siatkówka oka stanowi część ośrodkowego układu nerwowego i może odzwierciedlać zmiany zachodzące w mózgu.
Szczególne zainteresowanie budzi nowoczesna odmiana badania dna oka, czyli optyczna koherentna tomografia angiograficzna (OCT-A). Przede wszystkim dlatego, że pozwala bardzo dokładnie ocenić mikrokrążenie i drobne naczynia siatkówki bez konieczności wykonywania inwazyjnych procedur. Naukowcy liczą, że w przyszłości takie badanie mogłoby pomóc wykrywać pierwsze sygnały choroby szybciej i mniej obciążająco niż klasyczne badania mózgu.
Co widać w badaniu dna oka przy podejrzeniu Alzheimera?
Największą uwagę badaczy zwracają zmiany dotyczące drobnych naczyń krwionośnych siatkówki. Badania sugerują, że u osób z chorobą Alzheimera sieć tych naczyń staje się mniej gęsta i słabiej rozgałęziona niż u zdrowych osób. Uważa się, że może to świadczyć o pogorszeniu mikrokrążenia oraz zmianach zachodzących równolegle w naczyniach mózgu.
Analizowane są również inne nieprawidłowości, m.in. zmiany szerokości naczyń siatkówki, ich krętości czy obecność drobnych uszkodzeń związanych z zaburzeniem bariery naczyniowej. U części pacjentów dotkniętych Alzheimerem obserwowano także cieńszą warstwę siatkówki i zmniejszoną gęstość naczyń odpowiedzialnych za jej odżywienie. Problem polega jednak na tym, że wyniki badań nie zawsze pozostają jednoznaczne, a część zmian może pojawiać się również w innych chorobach naczyniowych czy po prostu być wynikiem starzenia się organizmu.
Stuczna inteligencja może okazać sie wsparciem?
Naukowcy pracują także nad wykorzystaniem sztucznej inteligencji do analizy zdjęć dna oka pod kątem zmian charakterystycznych dla choroby Alzheimera. Jeden z międzynarodowych zespołów badawczych opracował model AI, który na podstawie samych fotografii siatkówki potrafił z ponad 80-procentową skutecznością odróżniać osoby chore od zdrowych.
To o tyle istotne, że obecnie najbardziej precyzyjne metody wykrywania zmian związanych z Alzheimerem, takie jak badania PET czy analiza płynu mózgowo-rdzeniowego są kosztowne, trudno dostępne albo inwazyjne. Tymczasem fotografia dna oka pozostaje badaniem szybkim, bezbolesnym i stosunkowo tanim.
Badacze podkreślają również, że model zachowywał wysoką skuteczność nawet u osób z innymi chorobami oczu, takimi jak jaskra czy zwyrodnienie plamki żółtej. Choć technologia nadal wymaga dalszych badań, pokazuje, jak dużą rolę w przyszłości diagnostyki chorób neurologicznych może odegrać połączenie okulistyki i sztucznej inteligencji.
Czy nieprawidłowości w badaniu dna oka mogą ujawnić się wcześniej niż pierwsze objawy?
Największe nadzieje związane z analizą dna oka dotyczą możliwości bardzo wczesnego wykrywania zmian neurodegeneracyjnych: jeszcze zanim pojawią się wyraźne problemy z pamięcią czy codziennym funkcjonowaniem. Choroba Alzheimera rozwija się bowiem przez wiele lat po cichu, a pierwsze objawy często pojawiają się dopiero wtedy, gdy część zmian w mózgu jest już nieodwracalna. Co na ten temat mówią badania?
W jednym z dużych przeglądów obejmujących ponad 70 badań naukowcy analizowali, czy nowoczesne badania dna oka - przede wszystkim OCT i angio-OCT mogą pomagać w wykrywaniu choroby Alzheimera. Wyniki pokazały, że u osób zmagających się z chorobą neurodegeneracją częściej obserwowano ścieńczenie siatkówki, zwłaszcza warstw zawierających włókna nerwowe, a także zaburzenia mikrokrążenia i mniejszą gęstość naczyń krwionośnych oka. Co istotne, część tych zmian pojawiała się jeszcze zanim wystąpiły wyraźne objawy otępienia.
Jeśli przyszłe badania potwierdzą skuteczność takich metod, zwykłe badanie okulistyczne mogłoby stać się jednym z elementów przesiewowej oceny ryzyka chorób otępiennych.
Źródła:
https://www.nature.com/articles/s41746-025-01437-0
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5312461/
https://www.focus.cuhk.edu.hk/en/20221207/the-worlds-first-ai-model-using-fundus-photographs-alone-to-detect-alzheimers-disease/014-en/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7802785/
