Spis treści:
- Reakcja fototoksyczna a fotoalergiczna - istotne różnice
- Rośliny, które parzą na odległość. Uwaga na furanokumaryny
- Kosmetyki pod lupą - czego unikać przed wyjściem na słońce?
- Pierwsza pomoc i łagodzenie skutków fotouczulenia
Reakcja fototoksyczna a fotoalergiczna - istotne różnice
Fotouczulenia można podzielić na dwie grupy, które choć dają podobne objawy, różnią się przebiegiem i podłożem biologicznym.
Reakcja fototoksyczna dotyczy każdego, kto wystawi skórę na słońce po kontakcie z substancją uwrażliwiającą. Promienie UV uwalniają energię zmagazynowaną w chemicznej substancji, co bezpośrednio niszczy komórki skóry. Objawy przypominają ostre, nasilone poparzenie słoneczne - pojawia się rumień, pieczenie, a nawet pęcherze wypełnione płynem surowiczym. Zmiany występują wyłącznie w miejscach, które miały bezpośredni kontakt ze słońcem i substancją.
Natomiast reakcja fotoalergiczna angażuje układ odpornościowy i występuje tylko u osób skłonnych do uczuleń. Pod wpływem światła struktura substancji zmienia się, a organizm zaczyna traktować ją jako alergen. Objawy (często przypominające swędzący wyprysk, krostki lub grudki) pojawiają się zazwyczaj po 24-48 godzinach i co ważne, mogą rozprzestrzeniać się na obszary ciała, które były zasłonięte przed słońcem.
Rośliny, które parzą na odległość. Uwaga na furanokumaryny
Furaokumaryny to substancje roślinne, który wywołują najbardziej niebezpieczne fotouczulenia. Znajdują się one w wielu pospolitych roślinach dziko rosnących oraz uprawnych. Toksyczna reakcja (nazywana phytophotodermatitis) zachodzi, gdy sok rośliny dostanie się na skórę, a ta zostanie wystawiona na działanie promieni UVA.
W Polsce najsilniej fotouczulający są oczywiście barszcz Sosnowskiego oraz barszcz Mantegazziego. Nawet niewielki kontakt z nimi w słoneczny dzień niesie za sobą bolesne konsekwencje. Rośliny te są na tyle trujące, że potrafią wywołać oparzenia II i III stopnia, po króty pozostają rozległe i trudne do gojenia blizny.
Furaokumaryny zawarte są również w innych roślinach. Tam stężenia są niższe, ale również warto trzymać się od nich z daleka. Są to: dziurawiec zwyczajny (pity jako napar lub stosowany w olejkach), arcydzięgiel, a także warzywa: seler, pasternak oraz krzewy cytrusowe (szczególnie limonka i bergamotka). Przypadkowe potarcie skóry plastrem limonki podczas letniego grilla może skutkować ostrym rumieniem i ciemnymi plamami (tzw. zapaleniem skóry typu Berloque).
Zobacz również:
Kosmetyki pod lupą - czego unikać przed wyjściem na słońce?
Półki w naszych łazienkach uginają się od preparatów, które w kontakcie z letnim słońcem mogą wywołać poważny kryzys dermatologiczny. Jeśli planujesz ekspozycję na słońce, z twojej porannej rutyny powinny zniknąć:
- retinoidy (retinol, retinal): przyspieszają złuszczanie naskórka, odsłaniając młode komórki całkowicie pozbawione naturalnej ochrony przed UV. Ich użycie o poranku drastycznie zwiększa ryzyko fototoksyczności.
- kwasy AHA i BHA: kwas glikolowy, salicylowy czy migdałowy działają fotouczulająco poprzez ścieńczenie warstwy rogowej naskórka, prowokując powstawanie trudnych do usunięcia przebarwień.
- perfumy i substancje zapachowe: zawierają alkohol oraz piżmo lub olejki eteryczne (zwłaszcza cytrusowe), które pod wpływem słońca reagują fotoalergicznie, pozostawiając na szyi i dekolcie brunatne smugi.
Pierwsza pomoc i łagodzenie skutków fotouczulenia
Jeśli zauważysz u siebie objawy fotouczulenia, kluczowe jest natychmiastowe działanie, które zminimalizuje uszkodzenia naskórka i zapobiegnie powstawaniu trwałych blizn oraz plam pigmentacyjnych.
- Natychmiast zejdź ze słońca do zacienionego pomieszczenia. Jeśli musisz wyjść, dokładnie zasłoń zmienione chorobowo miejsca gęsto tkaną, przewiewną odzieżą (np. lnem).
- Delikatnie, ale dokładnie przemyj skórę letnią wodą z mydłem o neutralnym pH, aby usunąć resztki soku roślinnego lub drażniącego kosmetyku.
- Zastosuj chłodne okłady z czystej wody lub fizjologicznego roztworu soli. Na nieuszkodzony naskórek (bez otwartych ran i pęcherzy) możesz nałożyć żel z czystym aloesem, d-pantenolem lub alantoiną.
- Jeśli na skórze pojawiły się pęcherze, ból jest silny lub zmiany obejmują dużą powierzchnię ciała, pilnie skonsultuj się z dermatologiem. Lekarz może przepisać miejscowe maści sterydowe lub doustne leki przeciwhistaminowe.
Pod żadnym pozorem nie przekłuwaj pęcherzy surowiczych. Stanowią one naturalną, sterylną barierę chroniącą głębsze warstwy skóry przed zakażeniem bakteryjnym.
