Spis treści:
- Skąd się biorą pieprzyki na skórze?
- Jakie są rodzaje znamion?
- Kiedy pieprzyk może być niebezpieczny?
- Dlaczego czerniak jest tak niebezpieczny?
- Na jakie cechy pieprzyka zwrócić uwagę?
Skąd się biorą pieprzyki na skórze?
Większość z nas traktuje pieprzyki po prostu jako stały element ciała, ale rzadko zastanawiamy się, jak się tam znalazły. Wszystko zaczyna się od melanocytów - to komórki ukryte w głębi naskórka, które nadają skórze kolor. Liczba melanocytów w skórze jest stała dla każdego człowieka. Gdy skóra ciemnieje pod wpływem słońca, nie oznacza to, że tych komórek przybywa, produkują po prostu więcej melaniny, czyli barwnika odpowiedzialnego za opaleniznę.
Czasem robią to równomiernie (wtedy cieszymy się opalenizną), a czasem w niektórych miejscach melanocytów nagromadzi się po prostu więcej i tak właśnie powstaje nowy pieprzyk. To dlatego najwięcej znamion znajdujemy tam, gdzie słońce dociera najłatwiej: na ramionach, twarzy, karku czy przedramionach.
Jakie są rodzaje znamion?
Znamiona można podzielić na:
●te, z którymi się rodzimy - znamiona wrodzone to często pojedyncze, owalne plamki, które mamy od pierwszego dnia życia;
●i te które pojawiają się z czasem - najwięcej z nich powstaje pojawia się w okresie dojrzewania i wczesnej dorosłości.
Kiedy pieprzyk może być niebezpieczny?
Jak już nadmieniliśmy, większość znamion na naszym ciele to niegroźne skupiska melanocytów. Niestety pod wpływem intensywnego promieniowania UV w materiale genetycznym wspomnianych komórek może dojść do uszkodzeń, a co za tym idzie: do niekontrolowanych podziałów. To właśnie ten moment, w którym niewinne dotąd znamię zaczyna ewoluować w stronę nowotworu, którego nasz układ odpornościowy nie jest już w stanie samodzielnie usunąć. Mowa o czerniaku, który stanowi 5 do 7 proc. nowotworów skóry i jest naprawdę niebezpieczny.
Dlaczego czerniak jest tak niebezpieczny?
Początkowo proces rozrostu nowotworu przebiega bezboleśnie i jest widoczny jedynie jako niewielka, płaska plama. Na tym etapie czerniak wyróżnia się przede wszystkim wielobarwnością oraz nieregularnymi, poszarpanymi granicami, które niemal ,,rozmywają się" w zdrowej tkance. Jeśli jednak nie zostanie w porę wykryty, nowotwór zaczyna naciekać coraz głębsze warstwy skóry, co sprawia, że zmiana staje się wyraźnie wypukła i wyczuwalna pod palcami.
W najbardziej zaawansowanych postaciach na powierzchni zmiany może pojawić się owrzodzenie lub surowiczo-krwisty wysięk. To sygnały alarmowe świadczące o tym, że komórki nowotworowe mogą przedostawać się do naczyń chłonnych lub krwionośnych, tworząc przerzuty w pobliskich węzłach lub odległych narządach, takich jak płuca czy wątroba. Choć brzmi to poważnie, warto pamiętać, że medycyna zrobiła w ostatniej dekadzie ogromny krok naprzód - wczesna diagnostyka pozwala na niemal całkowite wyleczenie, a nowoczesne terapie znacząco poprawiły rokowania pacjentów nawet w trudniejszych przypadkach.
Na jakie cechy pieprzyka zwrócić uwagę?
Samoobserwacja to najprostsza, a zarazem najskuteczniejsza metoda dbania o bezpieczeństwo skóry. Nie wymaga specjalistycznego sprzętu: wystarczy dobre światło, lustro i chwila uwagi. W dodatku opracowano proste wskazówki, które które pomagają wychwycić niepokojące sygnały. Jedną z nich jest zasada ABCDE:
●A jak Asymetria - przyjrzyj się kształtowi. Zdrowe znamię jest zazwyczaj regularne, niemal idealnie okrągłe lub owalne. Zmiana patologiczna ma przeważnie anormalny kształt;
●B jak Brzegi - zwykła zmiana ma gładkie, wyraźnie zarysowane granice. Niepokój powinny wzbudzić krawędzie: poszarpane, rozmyte lub takie, które wydają się ,,rozlewać" na boki.
●C jak Ciemny kolor (i wielobarwność) - jednolity odcień brązu zmiany zazwyczaj wskazuje na jej niegorźny charakter. Czerniak często przypomina mozaikę: w obrębie jednej zmiany można dostrzec różne tony: od jasnego brązu, przez głęboką czerń, aż po czerwone czy błękitne akcenty;
●D jak Duży rozmiar - choć nowotwór potrafi być mały, szczególną uwagę poświęć tym zmianom, których średnica przekracza 6 mm (to mniej więcej wielkość gumki na końcu ołówka);
●E jak Ewolucja - to najważniejszy punkt. Jeśli pieprzyk, który widujesz na swojej skórze od lat, nagle zaczyna rosnąć, zmieniać kolor, swędzieć lub staje się wypukły, to znak, że dzieje się z nim coś niedobrego. Każda niespotykana dotąd tendencja, to sygnał, by umówić się na szybką wizytę u lekarza.
Źródła:
Jabłońska S, Majewski S. Choroby skóry i choroby przenoszone drogą płciową. Warszawa: Wydawnictwo Lekarskie PZWL; 2010.
https://www.snderm.com/blog/170630-when-is-a-mole-dangerous/
https://www.mp.pl/interna/chapter/B01.X.G.3.
