Spis treści:
- Objawy są, przyczyn brak
- Nie tylko bąble
- Przyczyny przewlekłej pokrzywki spontanicznej
- "Ogniska zapalne" w organizmie
- Stres, który zaostrza objawy
- Diagnostyka pokrzywki spontanicznej
- Leczenie przewlekłej pokrzywki idiopatycznej
- Wpływ na zdrowie psychiczne i jakość życia
W przypadku pokrzywki ostrej na ogół udaje się ustalić jej przyczynę, np. reakcję alergiczną po kontakcie z alergenem lub lekiem, infekcję czy bodziec fizykalny (ucisk, ciepło, zimno).
Objawy są, przyczyn brak
Nieco inaczej wygląda sytuacja pacjentów chorujących na pokrzywkę przewlekłą - według ostrożnych szacunków w ponad połowie przypadków nie udaje się znaleźć przyczyny wystąpienia pokrzywki (w literaturze można nawet znaleźć informację o 93 proc. pacjentów z pokrzywką przewlekłą, którzy nie wiedzą, co spowodowało chorobę).
Na przewlekłą pokrzywkę spontaniczną (ang. chronic spontaneous urticaria, skrót CSU), czyli taką, której przyczyn nie sposób jednoznacznie ustalić, zapadają zarówno mężczyźni, jak i kobiety, choć one chorują częściej, zwłaszcza w grupie wiekowej 30-40. Uważa się, że w ciągu całego życie pokrzywka dotyka kilka proc. całej populacji, jednak ma tendencję do samoistnego znikania, nawet mimo braku leczenia (na ogół utrzymuje się od dwóch do pięciu lat).
Nie tylko bąble
Głównym objawem pokrzywki są oczywiście swędzące bąble różnej wielkości, które zazwyczaj utrzymują się na skórze od kilku godzin do doby, a następnie znikają bez śladu - a następnie pojawiają się w innym miejscu. Bąblom towarzyszą jednak i inne objawy - u ponad połowy chorych występuje także tzw. obrzęk naczynioruchowy, czyli obrzęk tkanki podskórnej, który pojawia się najczęściej na twarzy (powieki, wargi, język) i kończynach. Opuchnięte miejsca mogą być zaczerwienione, bolesne, gorące i tkliwe. Do mniej powszechnych, ale zgłaszanych objawów pokrzywki zalicza się także uczucie silnego zmęczenia, uczucie "palenia" skóry, dolegliwości z układu pokarmowego i krążenia (np. kołatania serca).
Przyczyny przewlekłej pokrzywki spontanicznej
W przypadku przewlekłej pokrzywki spontanicznej ustalenie przyczyny występowania bąbli i obrzęku bywa bardzo trudne, a często wręcz niemożliwe. Wiemy, że objawy wyzwalane są podczas nieprawidłowej aktywacji mastocytów w skórze, które w efekcie wydzielają wywołującą bąble histaminę; nie wiemy jednak, co sprawia, że ta nieprawidłowa reakcja w ogóle zachodzi. Specjaliści wskazują, że objawy pokrzywki spontanicznej raczej rzadko pojawiają się po kontakcie z alergenem, a raczej mają związek z procesami autoimmunologicznymi; badania potwierdzają bowiem, że u 30-50 proc. osób chorujących na przewlekłą pokrzywkę spontaniczną wykrywa się przeciwciała, które oddziałując na konkretne receptory na powierzchni mastocytów i mogą stymulować wyrzuty histaminy.
Jednym z najlepiej zbadanych i udokumentowanych czynników, który ma wpływ na występowanie CSU, jest przewlekłe autoimmunologiczne zapalenie tarczycy zwane chorobą Hashimoto. Z różnych badań wynika, że przeciwciała anty-TPO i anty-TG (świadczące o tym, że w tarczycy toczy się proces autozapalny) są obecne we krwi od 4 do 58 proc. kobiet cierpiących na pokrzywkę spontaniczną. Co więcej, w literaturze opisano przypadki pacjentek, u których po rozpoczęciu leczenia niedoczynności tarczycy objawy pokrzywki ustąpiły.
"Ogniska zapalne" w organizmie
Jedną z koncepcji, które są obecnie brane pod uwagę, jest istnienie toczącego się w organizmie stanu zapalnego (najczęściej takiego, z którego pacjent nie zdaje sobie sprawy) podtrzymującego utrzymywanie się objawów. Obecnie najczęściej wymienia się infekcje zębów lub choroby przyzębia, zatok, migdałków i błony śluzowej żołądka, a konkretnej - stan zapalny wywołany zakażeniem bakterią helicobacter pylori. Podobnie jak w przypadku choroby Hashimoto, w literaturze można znaleźć badania, które wskazują, że zlokalizowanie i usuniecie źródła procesu zapalnego, przynajmniej w niektórych przypadkach, prowadzi do wygaszenia się objawów pokrzywki.
Stres, który zaostrza objawy
Związkiem wpływu stresu na rozmaite reakcje skórne zajmuje się psychodermatologia, dziedzina łącząca w sobie dermatologię i psychiatrię. Całkiem niedawno, bo w 2024 roku, na łamach pisma "Current Treatment Options in Allergy", opublikowano raport, z którego wynika, że przewlekły stres rzeczywiście może nasilać objawy pokrzywki spontanicznej. Dzieje się tak, ponieważ długotrwały stres sprawia, że oś podwzgórze-przysadka-nadnercza wydziela hormony stresu (np. kortyzol, adrenalina, noradrenalina), a one z kolei mogą aktywować mastocyty w skórze. Wnioski te tylko potwierdzają obserwacje pacjentów cierpiących na pokrzywkę spontaniczną, którzy często wymieniają się radami w sieci i zrzeszają w wirtualnych grupach wsparcia. Stres jest tam często wymieniany jako czynnik, który zauważalnie pogarsza objawy.
Diagnostyka pokrzywki spontanicznej
Ze względu na fakt, że w większości przypadków pokrzywka mija w ciągu sześciu tygodni, początkowa diagnostyka opiera się najczęściej na wywiadzie i badaniu. Specjalista próbuje ustalić, co wywołało objawy - czy kontakt z alergenem, infekcja (np. wirusowa, jak grypa, Covid-19 lub bakteryjna, jak angina czy zapalenie zatok) czy zażycie nowych leków. Jeśli czynnik uda się ustalić, pozostaje wdrożenie leczenia doraźnego i obserwacja. Jeśli nie, lub podczas wywiadu lekarz odkryje, że istnieją inne czynniki, które mogą sprzyjać wystąpieniu pokrzywki, takie jak obecność przeciwciał anty-TPO, może zlecić wykonanie dokładniejszych badań. Generalnie zaleca się przyjęcie postawy wyczekujące przed rozpoczęciem dokładniejszej diagnostyki, ponieważ pokrzywka najczęściej mija sama, a przyczyny nie udaje się ustalić.
Przewlekła pokrzywka spontaniczna, która dotyka ok. 23 - 30 proc. chorych, na ogół wiąże się z diagnostyką, którą lekarz dopasowuje indywidualnie do przypadku pacjenta - jego historii medycznej, wieku, płci. Najczęściej zaczyna się od badań krwi (morfologia, CRP, poziom IgE całkowitego), a później przechodzi do tych bardziej specjalistycznych, takich jak testy alergiczne, badania immunologiczne, badania obrazowe (np. tomografia zatok, pantomogram zębów), badania kału (np. w kierunku zakażenia helicobacter pylori).
Leczenie przewlekłej pokrzywki idiopatycznej
Leczeniem pierwszego wyboru jest przyjmowanie leków przeciwhistaminowych II generacji, które nie powodują rozkojarzenia i senności, a tym samym pozwalają pacjentowi na normalne funkcjonowanie. W razie konieczności można przyjmować nawet czterokrotność zalecanej dziennej dawki standardowej. Jeśli objawy nie ustępują, specjalista może również zalecić krótkotrwałą sterydoterapię.
Ponieważ w przypadku przewlekłej spontanicznej ta ścieżka leczenia bywa nieskuteczna, leczeniem drugiego rzutu jest podawanie leku biologicznego, najczęściej po kwalifikacji na oddziale alergologicznym lub dermatologicznym. Standardowy czas leczenia wynosi pół roku (zastrzyki podaje się co miesiąc), jednak w cięższych przypadkach lekarz może zadecydować o przedłużeniu terapii. Ostatnią dostępną obecnie linią leczenia jest podawanie leków immunomodelujących, najczęściej cyklosporyny A.
Wpływ na zdrowie psychiczne i jakość życia
Choć przewlekła pokrzywka spontaniczna w większości przypadków nie jest niebezpieczna (wyjątkiem są przypadki, kiedy obrzęk naczynioruchowy dotyka gardła lub krtani, co bez szybkiej interwencji medycznej może skończyć się uduszeniem), bywa bardzo uciążliwa. Uporczywe swędzenie może powodować bezsenność, pogarszać zdolność koncentracji, a bąble - wpływać na życie codzienne (praca zawodowa, życie towarzyskie), szczególnie, jeśli jest ich dużo.
Badania kliniczne potwierdzają, że przewlekła pokrzywka spontaniczna obniża jakość życia, sprzyja pojawianiu się zaburzeń nastroju, zaburzeń lękowych, a nawet depresji. Z tego powodu osoby, które na nią cierpią, powinny rozważyć skorzystanie z pomocy specjalisty (psychologa, terapeuty). Tym bardziej, że, jak już wspominaliśmy, stres może zaostrzyć objawy, tworząc w ten sposób błędne koło: wysyp bąbli-stres-pogorszenie stanu skóry. W szczególnych przypadkach psychiatra może zalecić przyjmowanie leków z grupy SSRI, jednak decyzja o wdrożeniu takiego leczenia zawsze podejmowana jest indywidualnie.
Źródła:
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/chronic-hives/symptoms-causes/syc-20352719
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/chronic-hives/symptoms-causes/syc-20352719
https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28302451/
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12539477/
https://www.endocrinepractice.org/article/S1530-891X(25)00240-X/fulltext
