Spis treści:
- Podstawy - TSH, fT3 i fT4
- Przeciwciała tarczycowe
- Poziom selenu
- Poziom żelaza
- Poziom jodu
- Reverse T3 - odwrócona trójjodotyronina
- Poziom kortyzolu
- Badania gospodarki węglowodanowej
- USG tarczycy
Podstawy - TSH, fT3 i fT4
Hormon tyreotropowy (TSH) produkowany przez przysadkę mózgową reguluje pracę tarczycy. Jego wysoki poziom wskazywać może na niedoczynność tarczycy, niski zaś - na jej nadczynność. Z kolei fT3 (wolna trójjodotyronina) i fT4 (wolna tyroksyna) to wolne frakcje hormonów tarczycy, produkowane bezpośrednio przez ten gruczoł, które odpowiadają za wpływ tarczycy na cały organizm. Ich poziom również powinien mieścić się w normach laboratoryjnych.
Przeciwciała tarczycowe
Jednym z najważniejszych badań uzupełniających są przeciwciała tarczycowe. Ich obecność może świadczyć o autoimmunologicznych chorobach tarczycy. Są to choroby, w których organizm zwalcza własną tkankę tarczycową. Najczęściej bada się anty-TPO (przeciwciała przeciwko peroksydazie tarczycowej), anty-TG (przeciwciała przeciwko tyreoglobulinie) oraz TRAb (przeciwciała przeciwko receptorowi TSH w tarczycy). Podwyższone poziomy tych przeciwciał mogą wskazywać na choroby takie jak Hashimoto czy choroba Gravesa-Basedowa.
Zobacz również:
Poziom selenu
Selen to jeden z najważniejszych pierwiastków dla funkcjonowania tarczycy. Wpływa on na pracę tarczycy wielotorowo, między innymi obniżając stężenia przeciwciał przeciwtarczycowych, hamując biosyntezę cytokin prozapalnych, chroniąc gruczoł tarczycowy przed stresem oksydacyjnym czy indukując syntezę selenoprotein, które regulują transport i syntezę hormonów tarczycy. Z punktu widzenia zdrowia tego gruczołu, badanie poziomu selenu w organizmie może się okazać jednym z ważniejszych badań pomocniczych.
Poziom żelaza
Żelazo jest kolejnym z ważnych pierwiastków dla zdrowia tarczycy. Jego zbyt niski poziom może przyczyniać się do zmniejszonej konwersji hormonu T4 do T3 oraz zwiększonego wydzielania TSH przez przysadkę mózgową. Szacuje się, że nawet 60 proc. osób z niedoczynnością tarczycy może cierpieć na niedobór żelaza.
Niedobór ten może przyczyniać się do nasilenia niedoczynności i zwiększać zapotrzebowanie na lewotyroksynę (lek stosowany w niedoczynności tarczycy). Z tego względu, jeśli planujemy pełną diagnostykę tarczycy, warto zadbać o oznaczenie poziomu żelaza we krwi, a także jego wewnętrznego magazynu, czyli ferrytyny.
Poziom jodu
Jod jest niezbędnym pierwiastkiem w kontekście pracy tarczycy. Jego ilość w organizmie przekłada się bezpośrednio na skuteczną syntezę hormonów tarczycy - T3 i T4. Niedobór jodu prowadzi do niedoczynności tarczycy, jego nadmiar zaś może wywołać nadczynność tego gruczołu. Z tego względu kluczowe jest utrzymanie zbilansowanego poziomu jodu w organizmie.
Najlepszym sposobem na sprawdzenie poziomu jodu jest badanie jego stężenia w moczu, ze względu na fakt, iż około 90 proc. spożytego jodu wydalane jest przez nerki. Najczęściej ocenia się poziom jodu w dobowej zbiórce moczu.
Reverse T3 - odwrócona trójjodotyronina
Odwrócona trójjodotyronina to nieaktywny biologicznie hormon tarczycy, powstający z tyroksyny (T4). W przeciwieństwie do aktywnego T3, poziom reverse T3 rośnie w stanach chorobowych, stresie lub głodzeniu. Wysoki poziom rT3 działa jak antyhormon, bloker receptorów T3 w organizmie i wskazuje na zaburzenia w konwersji hormonów tarczycy. Badanie rT3 może być pomocne w diagnozowaniu schorzeń tarczycy, głównie do różnicowania zespołu niskiej T3 od niedoczynności tarczycy.
Poziom kortyzolu
Przewlekły stres i zaburzenia osi podwzgórze - przysadka - nadnercza mogą wpływać na funkcjonowanie tarczycy. Kortyzol - hormon stresu - może zaburzać konwersję T4 do T3 oraz wpływać na poziom TSH. Badanie poziomu kortyzolu może stanowić uzupełnienie diagnostyki schorzeń tarczycy i pozwolić zrozumieć, czy objawy pacjenta mają związek z przeciążeniem organizmu.
Badania gospodarki węglowodanowej
Coraz częściej mówi się o związku między gospodarką węglowodanową organizmu a pracą tarczycy. Insulinooporność może nasilać objawy chorób tarczycy i utrudniać ich leczenie. Z tego względu przy podejrzeniu zaburzonego funkcjonowania tarczycy warto oznaczyć takie parametry jak glukoza na czczo, insulina oraz wskaźnik insulinooporności HOMA-IR.
USG tarczycy
W diagnostyce tarczycy nie należy polegać wyłącznie na badaniach krwi i moczu. Jednym z ważniejszych podstawowych narzędzi obrazowych jest badanie ultrasonograficzne (USG) tarczycy. Pozwala ono na ocenę wielkości narządu, jego struktury, obecności zmian ogniskowych i unaczynienia.
USG jest szczególnie pomocne w przypadkach, gdy podejrzewa się obecność zmian ogniskowych lub gdy wyniki badań laboratoryjnych nie są jednoznaczne. W przypadku wykrycia niepokojących zmian lekarz może zlecić w kolejnym etapie wykonanie biopsji cienkoigłowej.
Diagnostyka tarczycy nie powinna się ograniczać wyłącznie do trzech podstawowych parametrów - TSH, fT3 i fT4. Choć są to podstawy, pełny obraz zdrowia pacjenta często wymaga szerszego spojrzenia. Przeciwciała przeciwtarczycowe, analiza niedoborów mikroelementów, czy badania takie jak kortyzol i ocena gospodarki węglowodanowej pozwalają lepiej zrozumieć powiązania w organizmie i przyczynę objawów, a co za tym idzie - dobrać skuteczne i kompleksowe leczenie. Współczesna medycyna coraz częściej podkreśla znaczenie podejścia holistycznego, a w przypadku tarczycy jest to szczególnie uzasadnione.
Źródła:
- https://mamhashi.pl/insulinoopornosc-a-hashimoto
- https://www.palomahealth.com/learn/cortisol-blocker-thyroid#effects
- https://mamhashi.pl/leczenie-w-chorobie-hashimoto/tarczyca-niezwykly-narzad/anemia-a-niedoczynnosc-tarczycy/
- https://www.wspolczesnadietetyka.pl/z-gabinetu-dietetyka/rola-selenu-w-autoimmunologicznym-zapaleniu-tarczycy-zapotrzebowanie-na-selen-i-jego-wchlanianie-extra
- Pearce EN, Caldwell KL. Urinary iodine, thyroid function, and thyroglobulin as biomarkers of iodine status. Am J Clin Nutr. 2016 Sep;104 Suppl 3(Suppl 3):898S-901S.
