Spis treści:
- Kto powinien badać tarczycę?
- Jak często wykonywać badania tarczycy?
- TSH - czy oznaczenie tego hormonu jest konieczne?
- Hormony tarczycy to podstawa
- Przeciwciała przeciwtarczycowe - o nich zapominamy
- USG tarczycy ujawni istotne zmiany w narządzie
- Znaczenie profilaktyki dla zdrowia organizmu
Kto powinien badać tarczycę?
Profilaktyczne badania tarczycy zaleca się przede wszystkim osobom z grup ryzyka. Należą do nich kobiety po 35. roku życia, ponieważ choroby tarczycy występują u nich kilkakrotnie częściej, niż u mężczyzn. Regularną diagnostykę powinny rozważyć także osoby, u których w rodzinie występowały choroby autoimmunologiczne tarczycy, takie jak choroba Gravesa - Basedowa i Hashimoto. Skłonność genetyczna znacząco zwiększa ryzyko zachorowania.
Badania profilaktyczne zalecane są także u kobiet planujących ciążę i ciężarnych. Prawidłowy poziom hormonów tarczycy ma ogromne znaczenie dla rozwoju układu nerwowego płodu i przebiegu ciąży.
Diagnostykę powinny wykonać także osoby, które obserwują u siebie niepokojące objawy. Do najczęstszych należą: przewlekłe zmęczenie lub senność, nagłe przybieranie lub utrata masy ciała, kołatnie serca, uczucie zimna lub nadmierna potliwość, wypadanie włosów i sucha skóra, problemy z koncentracją i pamięcią, nieregularne miesiączki lub trudności z zajściem w ciążę.
Badania są również wskazane u pacjentów z chorobami autoimmunologicznymi, np. cukrzycą typu 1.
Jak często wykonywać badania tarczycy?
Częstotliwość badań zależy od wieku, czynników ryzyka oraz wcześniejszych wyników badań. Zalecenia różnią się co do odstępów czasu, w jakich należy robić podstawowe badania tarczycy, jednak warto przyjąć, że jako osoby zdrowe badania tarczycy wykonujemy raz do roku, wraz z innymi badaniami krwi, które wykonujemy profilaktycznie.
Częściej powinny badać się osoby, które leczą się na choroby tarczycy - w ich przypadku badania wykonuje się zazwyczaj co 6 do 12 tygodni, do momentu ustabilizowania się hormonów, a następnie co 6-12 miesięcy.
Kobiety w ciąży powinny badać TSH na początku ciąży, a następnie zgodnie z zaleceniami lekarzy prowadzących. Podobnie u dzieci, u których częstotliwość badań ustala lekarz pediatra lub endokrynolog dziecięcy.
TSH - czy oznaczenie tego hormonu jest konieczne?
Pierwszym krokiem diagnostycznym jest zazwyczaj oznaczenie stężenia TSH - hormonu tyreotropowego. Jest to hormon przysadki mózgowej, regulujący funkcjonowanie tarczycy. Zwykle oznaczenie TSH traktowane jest jak test przesiewowy, który wyklucza bądź potwierdza możliwość zaistniałej choroby tarczycy.
Dzieje się tak, ponieważ TSH reaguje zmianami stężenia nawet na niewielkie wahania wydzielania hormonów tarczycy - tyroksyny (T4) i trójjodotyroniny (T3).
W praktyce klinicznej nie powinno się jednak opierać wnioskowania o samo stężenie TSH. Zaleca się zawsze oznaczenie do niego wolnej frakcji tyroksyny, czyli tzw. fT4.
Hormony tarczycy to podstawa
Do hormonów tarczycy należą T4 i T3 - tyroksyna i trójjodotyronina. T4 jest pochodną tyrozyny, produkowaną w tarczycy. Po wytworzeniu magazynowana jest w połączeniu z tyreoglobuliną w pęcherzykach tarczycy. Sama w sobie T4 cechuje się niewielką aktywnością w tkankach, stanowi natomiast substrat do produkcji T3 - znacznie bardziej aktywnej w tkankach organizmu. W praktyce klinicznej ocenia się wolne frakcje hormonów tarczycy - fT4 i fT3.
Do oceny pracy tarczycy zdecydowanie częściej powinno się stosować stężenie fT4 niż fT3 - tak naprawdę wskazania do oznaczenia fT3 są dość ograniczone.
Przeciwciała przeciwtarczycowe - o nich zapominamy
Przeciwciała przeciwtarczycowe obecne są u osób, u których podłożem chorób tarczycy są dolegliwości autoimmunologiczne. Do przeciwciał przeciwtarczycowych zalicza się:
- aTPO - p/c przeciwko tyreoperoksydazie,
- antyTG -p/c przeciwko tyreoglobulinie,
- TRAb - p/c przeciwko receptorowi TSH.
Powinno się dokonywać ich oznaczenia celem potwierdzenia bądź wykluczenia autoimmunologicznego podłoża zaburzeń pracy tarczycy. W praktyce klinicznej zleca się je wszystkim pacjentom ze stwierdzoną nadczynnością lub niedoczynnością tarczycy. Warto zaznaczyć, że sama obecność przeciwciał w niewielkim mianie występuje u zdrowej części populacji i jako izolowany parametr nie wystarcza do stwierdzenia choroby tarczycy.
USG tarczycy ujawni istotne zmiany w narządzie
USG jest bezbolesnym badaniem obrazowym, umożliwiającym ocenę wielkości i wyglądu tarczycy, struktury miąższu narządu i potencjalnej obecności guzków tarczycy. Stanowi ono standard w diagnostyce chorób tarczycy, zwłaszcza w stwierdzonej nadczynności bądź niedoczynności narządu. Wykonać powinny je wszystkie osoby, u których podejrzewa się zaburzenia pracy tarczycy i/lub otrzymano niekorzystne wyniki badań z krwi.
Znaczenie profilaktyki dla zdrowia organizmu
Wczesne wykrycie chorób tarczycy pozwala uniknąć poważnych konsekwencji zdrowotnych. Nieleczona niedoczynność tarczycy może prowadzić do chorób serca, zaburzeń metabolicznych i niepłodności, nieleczona nadczynność zaś - do osteoporozy i arytmii. Regularne badania tarczycy są więc inwestycją w długoterminowe zdrowie.
Warto nadmienić, że diagnostyka tarczycy jest stosunkowo prosta i łatwo dostępna. Podstawowe badania, takie jak TSH i fT4 wykonać można zarówno w ramach NFZ jak i prywatnie, a to stanowi pierwszy krok w diagnostyce tego narządu.
Szczególnie osoby z grup ryzyka, a także osoby podejrzewające u siebie niedoczynność bądź nadczynność tarczycy powinny pamiętać o regularnych badaniach profilaktycznych, które mogą uratować nie tylko tarczycę, ale też całe zdrowie organizmu.
Źródła:
- https://www.mp.pl/pediatria/praktyka-kliniczna/badania-laboratoryjne/184467,diagnostyka-laboratoryjna-czynnosci-tarczycy,1
- https://pacjent.gov.pl/aktualnosc/choroby-tarczycy-jak-je-rozpoznac
- https://www.mp.pl/endokrynologia/ekspert/show.html?id=163688
- Praca zbiorowa, Interna Szczeklika 2023, Medycyna Praktyczna, Kraków 2023
