Spis treści:
- Mały gruczoł, który wpływa na cały organizm
- Zmęczenie, które nie mija po odpoczynku
- Ciągle jest ci zimno
- Waga rośnie, ale zwykle nie gwałtownie
- Skóra, włosy i twarz też mogą się zmienić
- Zaparcia i wolniejsza praca jelit
- Kiedy wykonać badania tarczycy?
Mały gruczoł, który wpływa na cały organizm
Tarczyca znajduje się u podstawy szyi i produkuje tyroksynę (T4) oraz trójjodotyroninę (T3). Hormony te pomagają regulować zużycie energii, temperaturę ciała oraz pracę serca, mięśni, mózgu i przewodu pokarmowego. Ich produkcję kontroluje przysadka mózgowa za pomocą hormonu tyreotropowego, czyli TSH.
Niedoczynność rozwija się, gdy hormonów tarczycy jest zbyt mało. Najczęstszą przyczyną jest choroba Hashimoto, w której układ odpornościowy atakuje i stopniowo uszkadza gruczoł. Do niedoczynności może dojść także po operacji tarczycy, leczeniu jodem promieniotwórczym, zapaleniu tarczycy lub podczas stosowania niektórych leków. Choroba częściej dotyczy kobiet, a ryzyko zwiększa się również u osób z innymi schorzeniami autoimmunologicznymi oraz rodzinną historią problemów z tarczycą.
Zmęczenie, które nie mija po odpoczynku
Jednym z najczęstszych sygnałów niedoczynności tarczycy jest utrzymujące się osłabienie. Chory może spać wystarczająco długo, a mimo to budzić się bez energii, odczuwać senność w ciągu dnia i szybciej męczyć się podczas wysiłku. Niekiedy pojawia się także spowolnienie ruchów i reakcji.
Zmianom fizycznym mogą towarzyszyć kłopoty z koncentracją, wolniejsze kojarzenie faktów, zapominanie słów czy poczucie "mgły mózgowej". Część osób zauważa również obniżenie nastroju. Ponieważ podobne dolegliwości występują przy przewlekłym stresie, depresji, niedokrwistości czy niedoborach pokarmowych, nie należy samodzielnie przypisywać ich tarczycy.
Zobacz również:
Ciągle jest ci zimno
Hormony tarczycy wpływają na tempo przemiany materii i ilość ciepła wytwarzanego przez organizm. Gdy ich stężenie spada, można zacząć marznąć wyraźnie bardziej niż osoby znajdujące się w tym samym pomieszczeniu. Charakterystyczne bywa uczucie zimnych dłoni i stóp, potrzeba zakładania dodatkowej warstwy ubrań oraz trudność z rozgrzaniem się mimo normalnej temperatury otoczenia.
Nietolerancja chłodu sama w sobie nie przesądza o chorobie. Powinna jednak zwrócić uwagę, jeśli wcześniej nie występowała i pojawia się razem z sennością, osłabieniem, suchą skórą lub zaparciami.
Waga rośnie, ale zwykle nie gwałtownie
Niedoczynność tarczycy może sprzyjać przyrostowi masy ciała, jednak zazwyczaj nie odpowiada za kilkanaście czy kilkadziesiąt dodatkowych kilogramów. American Thyroid Association wskazuje, że z samą chorobą można zwykle wiązać około 2-4,5 kg, zależnie od stopnia jej nasilenia. Część tej różnicy wynika z zatrzymywania soli i wody, a nie wyłącznie z odkładania tkanki tłuszczowej.
Jeżeli wzrost masy ciała jest jedyną dolegliwością, tarczyca rzadziej okazuje się jego główną przyczyną. Większe znaczenie ma połączenie kilku objawów - na przykład tycia, marznięcia, zaparć, senności i suchej skóry.
Skóra, włosy i twarz też mogą się zmienić
Spowolnienie procesów zachodzących w organizmie odbija się również na wyglądzie. Skóra może stać się sucha, chłodna i szorstka, włosy - matowe, osłabione lub przerzedzone, a paznokcie - bardziej łamliwe. U części osób pojawia się także obrzęk twarzy, szczególnie w okolicy powiek.
Wypadanie włosów związane z zaburzeniami tarczycy jest zwykle rozlane, a nie ograniczone do jednego miejsca. Takie zmiany nie są jednak charakterystyczne wyłącznie dla niedoczynności. Mogą wynikać również z niedoboru żelaza, chorób skóry, intensywnego odchudzania lub innych zmian hormonalnych.
Zaparcia i wolniejsza praca jelit
Niedobór hormonów tarczycy może spowalniać pracę przewodu pokarmowego. Efektem bywają zaparcia, uczucie pełności, wzdęcia i wolniejsze trawienie. Nie oznacza to, że każda zmiana rytmu wypróżnień wymaga diagnostyki endokrynologicznej. Warto jednak porozmawiać z lekarzem, gdy zaparcia pojawiły się bez wyraźnej przyczyny i towarzyszą im inne objawy, takie jak osłabienie, marznięcie czy przyrost masy ciała.
Kiedy wykonać badania tarczycy?
Podstawowym badaniem przy podejrzeniu pierwotnej niedoczynności tarczycy jest oznaczenie TSH. Gdy jego wynik jest podwyższony, lekarz może zlecić FT4. Wysokie TSH i obniżone FT4 przemawiają za jawną niedoczynnością, natomiast podwyższone TSH przy prawidłowym FT4 może wskazywać na niedoczynność subkliniczną. Przeciwciała anty-TPO pomagają ustalić, czy przyczyną zaburzeń jest proces autoimmunologiczny. Oznaczenie FT3 zazwyczaj nie jest potrzebne do rozpoznawania niedoczynności.
Do lekarza warto zgłosić się szczególnie wtedy, gdy kilka dolegliwości utrzymuje się przez dłuższy czas, nasila się lub zaczyna utrudniać codzienne funkcjonowanie. Osoby już leczone powinny skonsultować nawrót objawów, zamiast samodzielnie zmieniać dawkę leku. Prawidłowo dobrana lewotyroksyna pozwala skutecznie kontrolować chorobę, ale wymaga regularnych badań i przyjmowania zgodnie z zaleceniami.
