Spis treści:
- Czym jest owsica?
- Jak można zarazić się owsikami?
- Skąd wiadomo, że ma się owsiki?
- Jak pozbyć się owsików?
- Fakty i mity o owsicy
Czym jest owsica?
Owsica, w gronie specjalistów znana także jako enterobioza to choroba pasożytnicza jelita grubego wywołana przez owsika ludzkiego, czyli niewielkiego nicienia, który swoją przynależność do tego typu zwierząt zawdzięcza, temu że jego dojrzała postać ma charakterystyczny, biały kolor i przypomina cienką nitkę. Samica osiąga około 1 cm długości, natomiast samiec jest znacznie mniejszy: mierzy około 3 mm.
Choroba najczęściej występuje u dzieci, szczególnie w wieku przedszkolnym i wczesnoszkolnym. Sprzyja temu przebywanie w dużych skupiskach, m.in. w przedszkolach, czy szkołach, gdzie zakażenie może łatwo przenosić się między najmłodszymi. Jednak to, że dotyczy wyłącznie tej grupy wiekowej to jeden z najczęściej powtarzanych mitów: pasożyt może zostać przyniesiony do domu przez dziecko i szybko rozprzestrzenić się wśród pozostałych członków rodziny.
Jak można zarazić się owsikami?
Człowiek zaraża się owsikami głównie drogą pokarmową, poprzez połknięcie jaj pasożyta, które mogą zostać przeniesione na rękach, przedmiotach codziennego użytku czy żywności. Szczególne znaczenie ma kontakt rąk z okolicą odbytu, ponieważ znajdujące się tam jaja mogą następnie trafić do jamy ustnej. Jak przestrzega w rozmowie z PAP dr hab. n. med. Wojciech Feleszko, pediatra i immunolog, "owsikami możemy zarazić się np. w ten sposób, że dotkniemy powierzchni, na której znajdują się jaja robaka, a następnie przeniesiemy je do ust".
Do zakażenia może dojść również po spożyciu nieumytego owocu lub warzywa, na którego powierzchni znalazły się jaja pasożyta. Szczególnym mechanizmem podtrzymującym zakażenie jest autoinwazja. Dziecko, drapiąc swędzącą okolicę odbytu, przenosi jaja na dłonie i pod paznokcie, a następnie może ponownie wprowadzić je do jamy ustnej. W ten sposób cykl zakażenia może się powtarzać, zwiększając liczbę pasożytów w przewodzie pokarmowym.
Nieprzypadkowo owsica często pojawia się w większych skupiskach dzieci. Przedszkola i szkoły są miejscami, w których bliski kontakt między dziećmi sprzyja przenoszeniu jaj z rąk na ręce i na wspólnie używane przedmioty. Problem może następnie przenieść się na całą rodzinę. Dr Feleszko zwraca uwagę, że podstawą ograniczania ryzyka pozostaje przede wszystkim regularne mycie rąk, zwłaszcza po skorzystaniu z toalety, oraz dokładne mycie owoców i warzyw przed ich spożyciem.
Zobacz również:
Skąd wiadomo, że ma się owsiki?
Nocny świąd okolicy odbytu to najbardziej charakterystyczny objaw owsicy. Pojawia się wtedy, gdy samice owsika wychodzą z jelita i składają jaja na skórze wokół odbytu, co może prowadzić do częstego drapania się, wybudzania w nocy, rozdrażnienia i gorszego snu. Dlaczego tak się dzieje? To uwarunkowane przez cykl życiowy owsika. Po połknięciu jaj w jelicie cienkim uwalniają się larwy, które przemieszczają się do jelita grubego i dojrzewają. Po kopulacji samica rozwija jaja, a następnie wędruje w okolice odbytu. Najczęściej nocą wydostaje się na zewnątrz i składa jaja na skórze, po czym ginie.
Zakażenie nie zawsze daje jednak tak typowy obraz, czasem przebiega bezobjawowo lub powoduje jedynie mniej charakterystyczne dolegliwości.
Wśród objawów, które mogą towarzyszyć owsicy, wymienia się:
- bóle brzucha i zmniejszenie apetytu;
- zmęczenie oraz osłabienie;
- niepokój, rozdrażnienie i problemy ze snem;
- podrażnienie, a u dziewczynek także zapalenie okolicy sromu i odbytu;
- świąd odbytu, szczególnie nasilający się w godzinach nocnych.
Bladość skóry i zgrzytanie zębami również bywają przypisywane owsicy, jednak ich związek z zakażeniem nie został dobrze potwierdzony. Warto więc nie traktować ich jako charakterystycznych oznak obecności pasożyta.
Jak pozbyć się owsików?
W leczeniu owsicy stosuje się leki przeciwpasożytnicze, takie jak pyrantel, mebendazol lub albendazol, jednak samo przyjęcie leku nie zawsze wystarcza, aby przerwać cykl zakażenia. Zwykle podaje się je doustnie w pojedynczej dawce, którą następnie należy powtórzyć po 2-3 tygodniach. Jest to istotne, ponieważ leki działają na pasożyty, ale nie eliminują ich jaj. Powtórzenie dawki pozwala więc eliminować pasożyty, które zdążyły rozwinąć się z jaj po pierwszym podaniu leku.
Fakty i mity o owsicy
Fakt: Trzeba leczyć wszystkich domowników
Samo leczenie osoby zakażonej może jednak nie wystarczyć. Owsica łatwo przenosi się między osobami pozostającymi w bliskim kontakcie, dlatego zaleca się jednoczesne leczenie wszystkich domowników, również tych, u których nie występują jeszcze objawy.
Mit: Owsica jest niegroźna
W większości przypadków owsica nie prowadzi do poważnych powikłań i można ją skutecznie leczyć, ale nie oznacza to, że należy ją całkowicie bagatelizować. Uporczywy świąd może prowadzić do częstego drapania, a w konsekwencji do powstawania drobnych uszkodzeń skóry i wtórnych zakażeń bakteryjnych. U dziewczynek pasożyty mogą przedostać się w okolice narządów płciowych i powodować nawracające podrażnienie lub zapalenie sromu i pochwy. Rzadko owsica może prowadzić także do powikłań, takich jak zapalenie wyrostka robaczkowego czy przewlekające się dolegliwości brzuszne. Długotrwałe zakażenie może ponadto odbijać się na codziennym funkcjonowaniu dziecka - nasilony świąd i gorszy sen mogą sprzyjać zmęczeniu, rozdrażnieniu, a także trudnościom z koncentracją i nauką.
Fakt: Owsiki są widoczne
Dorosłe owsiki mają charakterystyczny biały, nitkowaty wygląd i osiągają około 0,3-1 cm długości. Najłatwiej zauważyć je w okolicy odbytu, szczególnie nocą, kiedy samice wychodzą z jelita, aby złożyć jaja. Czasami pasożyty można również dostrzec w stolcu.
Mit: Owsica przechodzi sama
Choć organizm może w pewnym stopniu poradzić sobie z niewielką liczbą pasożytów, owsica ma tendencję do nawracania z powodu autoinwazji. Dlatego przy rozpoznanej owsicy stosuje się leki przeciwpasożytnicze, a leczenie uzupełnia się odpowiednią higieną, aby ograniczyć ryzyko ponownego zakażenia. Należy też pamiętać, że domowe sposoby nie zastępują leczenia przeciwpasożytniczego.
Owsica nie występuje tylko w biedniejszych częściach świata
Prawda. Mimo, że bywa kojarzona z gorszymi warunkami sanitarnymi, w rzeczywistości jest powszechna również w krajach wysoko rozwiniętych.
Źródła:
Choroby zakaźne i pasożytnicze, red. A. Boroń-Kaczmarska, A. Wiercińska-Drapało, PZWL, Warszawa 2017
https://www.pap.pl/aktualnosci/mozna-sie-nimi-zarazic-wszedzie-wbrew-pozorom-problem-nie-dotyczy-tylko-dzieci-wywiad
