Spis treści:
- Charakterystyka choroby
- Diagnostyka krztuśca
- Leczenie krztuśca
- Profilaktyka przeciwkrztuścowa
- Powikłania krztuśca
Charakterystyka choroby
Krztusiec wywoływany jest bakterią Bordetella pertussis, a źródłem zakażenia jest zawsze chory człowiek. Do przeniesienia bakterii dochodzi podczas kaszlu, kichania lub kontaktu bezpośredniego. Okres wylęgania choroby wynosi 5 do 21 dni (zazwyczaj 7-14 dni). Krztusiec charakteryzuje się dużą zakaźnością i ma charakter przeciągający się.
Przebieg choroby dzieli się na trzy fazy. Pierwsza faza, nieżytowa, trwa od tygodnia do dwóch tygodni i przypomina zwykłe przeziębienie. Charakteryzuje się katarem, kaszlem, osłabieniem i niewielkimi stanami podgorączkowymi.
Druga faza, napadowa, trwa aż 4 do 6 tygodni i jest najbardziej charakterystyczna dla krztuśca - pojawiają się gwałtowne, męczące napady kaszlu, zakończone świstem wdechowym (tzw. pianiem), które mogą kończyć się wymiotami. Kaszlowi może towarzyszyć obrzęk, sinica, a u małych dzieci może dochodzić do bezdechu i występowania drgawek. Napady kaszlu są bardzo wyczerpujące, choć poza nimi stan ogólny chorego może być dość dobry.
Trzecia faza, zdrowienia, trwa od kilku tygodni do nawet kilku miesięcy: kaszel stopniowo maleje, jednak może się nasilać okresowo, na przykład w wyniku przeziębienia lub podczas wysiłku fizycznego.
Diagnostyka krztuśca
Rozpoznanie krztuśca opiera się na obrazie klinicznym, wywiadzie epidemiologicznym i badaniach pomocniczych. Krztuśca podejrzewa się zwłaszcza w przypadku kaszlu, występującego powyżej trzech tygodni i u osób z dodatnim wywiadem epidemiologicznym (po kontakcie z osobą ze stwierdzonym krztuścem).
Pomocniczą rolę w diagnostyce pełnią badania laboratoryjne. Należą do nich hodowla mikrobiologiczna odpowiedzialnej za krztuśca bakterii B. pertussis, metody molekularne - wykrycie materiału genetycznego B. pertussis w próbce pobranej z nosa lub gardła chorego i badania potwierdzające obecność swoistych przeciwciał IgG przeciwko toksynie krztuścowej B. pertussis.
Najczulszą metodą diagnostyki krztuśca są testy molekularne, opierające się na amplifikacji kwasu nukleinowego (DNA) Bordetella pertussis. Badania przeciwciał mogą wywoływać trudności w interpretacji, zwłaszcza u osób, które w ciągu ostatniego roku były szczepione szczepionką na krztusiec. Ponadto oznaczanie swoistych przeciwciał IgG nie ma zastosowania u noworodków i niemowląt (nie ma danych o rozkładzie wartości stężenia przeciwciał w tej grupie).
Leczenie krztuśca
Leczenie krztuśca opiera się przede wszystkim na wypoczynku chorego i stosowaniu odpowiedniej farmakoterapii. Podanie antybiotyków makrolidowych lub kotrimoksazolu w nieżytowej fazie choroby łagodzi przebieg krztuśca, natomiast podanie ich już po wystąpieniu fazy napadowego kaszlu nie łagodzi przebiegu choroby, ale znacznie skraca okres, w którym chory zakaża innych.
Największa zaraźliwość występuje w pierwszych dwóch tygodniach choroby i utrzymywać się może przez 3-4 tygodnie. Podanie antybiotyków redukuje okres zaraźliwości do 5 dni. Leczenie objawowe obejmuje zapewnienie choremu odpowiednich warunków do odpoczynku, nawadnianie oraz unikanie czynników nasilających kaszel, takich jak wysiłek fizyczny czy dym papierosowy.
U niemowląt, małych dzieci i osób starszych konieczna może okazać się hospitalizacja, szczególnie w przypadku wystąpienia bezdechu, sinicy i zaburzeń oddychania.
Profilaktyka przeciwkrztuścowa
Najskuteczniejszą metodą zapobiegania zachorowaniu są szczepienia ochronne. W Polsce szczepienie przeciw krztuścowi jest obowiązkowe u dzieci i realizowane wg programu szczepień jako szczepionka skojarzona. Z uwagi na stopniowe wygasanie odporności zaleca się doszczepianie młodzieży i dorosłych.
Generalnie, im więcej dawek szczepionki przeciw krztuścowi przyjęło dziecko, tym łagodniejszy będzie u niego przebieg choroby.
Ponadto, u osób z kontaktu z chorym na krztusiec stosuje się tzw. chemioprofilaktykę poekspozycyjną. Polega ona na podaniu antybiotyków osobie zdrowej, która miała kontakt z chorym na krztusiec.
Chemioprofilaktyka poekspozycyjna krztuśca powinna zostać wdrożona u osób:
- z kontaktu domowego,
- które miały bezpośredni kontakt z wydzieliną dróg oddechowych lub śliną chorego,
- które przebywały w bliskiej odległości od chorego (do 1 m),
- które przebywały w bezpośredniej bliskości osoby zakażonej przez ponad 1h.
Powikłania krztuśca
Powikłania krztuśca zależą od wieku chorego i jego stanu ogólnego. Dla niemowląt krztusiec jest chorobą, która może zakończyć się nawet zgonem. Do typowych powikłań krztuśca należą bakteryjne zapalenie płuc, wywoływane przez nadkażenie pneumokokami i zapalenie ucha środkowego.
W przebiegu krztuśca może dojść do uszkodzenia płuc i oskrzeli (niedodma, rozstrzenie oskrzeli). Powikłaniami krztuśca mogą być również przepuklina pachwinowa, nietrzymanie moczu, złamania żeber czy nawet udar. Jednym z najgroźniejszych powikłań jest encefalopatia krztuścowa (krztuścowe uszkodzenie mózgu).
Krztusiec jest chorobą, której nie należy bagatelizować. Wczesna diagnostyka, właściwe leczenie i odpowiednia profilaktyka mają kluczowe znaczenie dla ograniczenia rozprzestrzeniania się choroby i zapobiegania groźnym powikłaniom.
Źródła:
- Praca zbiorowa, Interna Szczeklika 2023, Medycyna Praktyczna, Kraków 2023.
- https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-bakteryjne/158166,krztusiec-objawy-przebieg-leczenie-powiklania-zapobieganie
