Spis treści:
- Czym jest grypa?
- Wirus grypy
- Jak dochodzi do zarażenia grypą?
- Objawy grypy
- Czas trwania i powikłania grypy
- Leczenie grypy
- Wykrywanie wirusa grypy
- Profilaktyka zachorowania na grypę
- Jak odróżnić grypę od przeziębienia?
Czym jest grypa?
Grypa jest ostrą chorobą zakaźną układu oddechowego wywoływaną przez wirusa grypy. Grypa sezonowa to zachorowania występujące corocznie w sezonie epidemicznym, który przypada na miesiące od października do kwietnia. Zachorowania te wywoływane są przez wirusy grypy A i B.
Grypa pandemiczna z kolei to groźniejszy rodzaj grypy, wywoływany przez nowe, nieznane do tej pory warianty wirusa typu A. Występuje co kilkanaście, kilkadziesiąt lat. Ponieważ większość populacji nie ma odporności na takie nowe szczepy wirusa, zakażenie szerzy się bardzo szybko, a liczba chorych jest kilkakrotnie wyższa niż przy corocznych epidemiach grypy. Taką pandemią była np. hiszpanka w latach 1918-1920.
Wirus grypy
Grypa wywoływana jest przez wirusy z rodziny ortomyksowirusów. Wyróżniamy trzy główne typy wirusa grypy: A, B i C, przy czym największe znaczenie epidemiczne mają wirusy typu A i B. Wirus typu C wywołuje łagodne zachorowania sporadyczne, nie powodując epidemii.
Grypa typu A dzieli się na podtypy na podstawie swoistości dwóch białek powierzchniowych - hemaglutyniny i neuraminidazy (H i N). Grypę sezonową wywołują najczęściej wirusy A H1N1 i A H3N2. Wirusy z grupy B odpowiadają tylko za około 20 proc. przypadków grypy sezonowej.
Wirusy z grupy A charakteryzuje krótki okres wylęgania i duża zmienność antygenowa, co wiąże się z koniecznością corocznego przyjmowania szczepień profilaktycznych celem uniknięcia zachorowania.
Wirus grypy zakaża za pomocą hemaglutyniny, która wiąże się z komórkami nabłonka górnych i dolnych dróg oddechowych. Następnie wirus namnaża się w komórkach nabłonka, powodując ich martwicę, co powoduje reakcję układu odpornościowego. Objawy ogólne są wynikiem działania uwolnionych przez organizm cytokin prozapalnych.
Zobacz również:
Jak dochodzi do zarażenia grypą?
Do zakażenia dochodzi głównie drogą kropelkową - podczas kaszlu, kichania czy rozmowy. Możliwe jest również przeniesienie wirusa na powierzchnie, a następnie zarażenie się przez dotykanie powierzchni i dotykanie nosa, oczu i ust po kontakcie z powierzchnią.
Objawy grypy
Grypa rozwija się szybko i nagle. W przeciwieństwie do przeziębienia, objawy pojawiają się gwałtownie i są intensywne. Do najczęstszych objawów grypy należą:
- wysoka gorączka, powyżej 38°C,
- silne bóle mięśni i stawów,
- bóle głowy,
- dreszcze i poczucie zimna,
- suchy, męczący kaszel,
- ogólne osłabienie i poczucie rozbicia,
- ból gardła.
- U dzieci mogą pojawić się towarzyszące zapalenie krtani i/lub ucha środkowego, a także wymioty i biegunki, a u osób starszych znaczne osłabienie i zaburzenia świadomości.
Czas trwania i powikłania grypy
Grypa trwa zwykle około tygodnia, ale złe samopoczucie i osłabienie mogą się utrzymywać powyżej dwóch tygodni. W niektórych przypadkach może dochodzić do powikłań. Najczęstsze z nich to:
- zapalenie zatok,
- zapalenie oskrzeli,
- zapalenie ucha środkowego,
- zaostrzenie chorób podstawowych, takich jak astma, otwiera się w nowym oknie, POChP czy niewydolność serca.
W skrajnych przypadkach może dojść do powikłań neurologicznych, zapalenia mięśnia sercowego, niewydolności nerek, niewydolności wielonarządowej, rozpadu mięśni szkieletowych i innych ciężkich powikłań, które zawsze są wskazaniem do hospitalizacji.
Leczenie grypy
Leczenie grypy ma głównie charakter objawowy. Zaleca się przede wszystkim odpoczynek i pozostanie w domu, co pozwoli się organizmowi regenerować. Ponadto, zalecane jest picie dużej ilości płynów, stosowanie leków przeciwgorączkowych i przeciwbólowych, nawilżanie powietrza i inhalacje.
Istnieje również lek przeciwwirusowy, działający na wirusa grypy, którego substancją czynną jest oseltamiwir, jednakże jest on najskuteczniejszy, jeśli zostanie podany w przeciągu 48 godzin od wystąpienia objawów. Należy również pamiętać, że antybiotyki nie działają na wirusy, dlatego w przypadku niepowikłanej grypy nie ma sensu ich podawania, gdyż grypa jest chorobą wirusową.
Wykrywanie wirusa grypy
Istnieje szereg testów, pozwalający na wykrycie grypy, począwszy od tzw. domowych testów kasetkowych, na metodach molekularnych, takich jak RT- PCR skończywszy. Lekarz może także postawić rozpoznanie grypy na podstawie samego rozwoju choroby i opisywanych objawów.
Jeśli jednak lekarz zdecyduje o wykonaniu testu, najczęściej są to testy, którę różnicują grypę, COVID-19 oraz zakażenie RSV. Test taki wykonywany jest zazwyczaj w przychodni, bezpłatnie, a pacjent uzyskuje wynik już po około 10 minutach.
Dlaczego test jest tak ważny? Ze względu na fakt, że wczesne wykrycie grypy pozwala na przepisanie oseltamiwiru, leku wspomnianego wyżej, i uniknięcie groźnych powikłań nieleczonego zakażenia wirusem grypy.
Profilaktyka zachorowania na grypę
Najskuteczniejszą metodą zapobiegania grypie są coroczne szczepienia ochronne. Skład szczepionek aktualizowany jest co roku, ponieważ wirus grypy ulega mutacjom. Chociaż szczepienie nie daje 100 proc. gwarancji, że nie zachorujemy, znacząco zmniejsza jednak ryzyko ciężkiego przebiegu grypy i powikłań.
Oprócz szczepień warto przestrzegać podstawowych zasad higieny, to znaczy często myć ręce wodą z mydłem, unikać dotykania twarzy nieumytymi rękami, nie przebywać w dużych skupiskach ludzi w sezonie epidemicznym i pozostawać w domu w trakcie choroby.
Jak odróżnić grypę od przeziębienia?
Kluczową różnicą między grypą a przeziębieniem jest szybkość narastania objawów, a także ich nagłość i intensywność. Zwykle przy grypie obserwuje się wyższą temperaturę (gorączkę) niż przy przeziębieniu. Z kolei przeziębienie znacznie częściej od grypy przebiega z towarzyszeniem kataru i bólu gardła, zwykle jest łagodniejsze i rozwija się wolniej.
Nie należy lekceważyć objawów grypy i "przechodzić jej" w pracy czy szkole. Odpoczynek w domu jest kluczowy dla powrotu do zdrowia oraz ograniczenia rozprzestrzeniania się wirusa.
Źródła:
- Praca zbiorowa, Interna Szczeklika 2023, Medycyna Praktyczna, Kraków 2023.
- https://www.mp.pl/pacjent/grypa/grypasezonowa/79643,grypa-rodzaje-rozpoznanie-leczenie-i-powiklania
