Spis treści:
- Mózg potrzebuje glukozy
- Nie trzeba być głodnym, żeby mieć hipoglikemię
- Niski cukier może wyglądać jak problem neurologiczny
- Dlaczego człowiek może nie zdawać sobie sprawy, że ma niski cukier?
- To nie jest problem tylko tych, którzy chorują na cukrzycę
- Co może wywołać spadek cukru? Przyczyn jest wiele
- Co zrobić, gdy podejrzewamy hipoglikemię?
- Najważniejsza zasada: nie podawaj jedzenia ani picia osobie nieprzytomnej
- Hipoglikemia może być stanem zagrożenia życia
- "Dziwne zachowanie" może być sygnałem alarmowym
- Hipoglikemia a wezwanie pogotowia ratunkowego
Mózg potrzebuje glukozy
Glukoza jest jednym z najważniejszych źródeł energii dla organizmu. Szczególnie istotna jest dla mózgu, który ma bardzo ograniczone możliwości magazynowania energii i w normalnych warunkach w dużej mierze korzysta z glukozy dostarczanej przez krew.
Kiedy jej stężenie zaczyna się obniżać, organizm uruchamia mechanizmy obronne. Pojawiają się objawy związane m.in. z aktywacją układu nerwowego: drżenie, potliwość, kołatanie serca, niepokój czy silne uczucie głodu, czyli klasyczne objawy kojarzone z hipoglikemią.
Problem zaczyna się wtedy, gdy poziom glukozy spada na tyle, że mózg nie otrzymuje jej wystarczająco dużo. Wówczas mogą pojawić się zaburzenia jego funkcjonowania - od problemów z koncentracją po dezorientację, zaburzenia mowy, nietypowe zachowanie, drgawki czy utratę przytomności. To właśnie dlatego osoba z hipoglikemią może zachowywać się w sposób, który dla otoczenia wygląda jak nagła zmiana charakteru, problem neurologiczny lub, co najbardziej niebezpieczne, jak upojenie alkoholowe.
Nie trzeba być głodnym, żeby mieć hipoglikemię
Jednym z najbardziej charakterystycznych objawów niedocukrzenia jest głód. Organizm "wie", że potrzebuje energii, dlatego może pojawić się nagła, bardzo silna potrzeba zjedzenia czegoś. Ale hipoglikemia nie musi zaczynać się od burczenia w brzuchu.
Według zaleceń dotyczących cukrzycy za hipoglikemię uznaje się stężenie glukozy poniżej 70 mg/dl (3,9 mmol/l). Wartość ta jest traktowana jako sygnał ostrzegawczy. Za klinicznie istotną hipoglikemię uznaje się stężenie poniżej 54 mg/dl (3,0 mmol/l).
Objawy mogą być różne u różnych osób. Co więcej, nie zawsze pojawiają się wszystkie naraz. Do typowych objawów hipoglikemii należy:
- drżenie rąk,
- zimny pot,
- kołatanie serca,
- niepokój,
- osłabienie,
- senność,
- problemy z koncentracją,
- zaburzenia widzenia,
- zawroty lub ból głowy.
U innej osoby pierwszym sygnałem może być dziwne zachowanie albo trudność w logicznym odpowiadaniu na pytania.
Zobacz również:
Niski cukier może wyglądać jak problem neurologiczny
Gdy mózg nie otrzymuje odpowiedniej ilości glukozy, zaczynają pojawiać się objawy określane jako neuroglikopeniczne. W praktyce oznacza to zaburzenia funkcjonowania układu nerwowego wynikające z niedoboru glukozy.
Człowiek może mieć problem z prostym zadaniem, nie rozumieć, co się do niego mówi, mówić niewyraźnie albo odpowiadać w sposób zupełnie nieadekwatny do sytuacji.
Może również stać się:
- rozdrażniony,
- apatyczny,
- nadmiernie pobudzony,
- zdezorientowany,
- nietypowo wesoły,
- agresywny.
Oprócz tego wymienia się m.in. zaburzenia mowy, rozkojarzenie, problemy z koncentracją, splątanie oraz nieracjonalne lub niedostosowane do sytuacji zachowanie. Przy cięższym niedocukrzeniu mogą wystąpić drgawki i śpiączka.
To bardzo ważne dla osób znajdujących się obok chorego. Nagła zmiana zachowania nie zawsze oznacza problem psychiczny czy alkohol. Jeżeli sytuacja pojawiła się nagle, hipoglikemia jest jedną z możliwości, które trzeba brać pod uwagę - szczególnie u osoby leczonej na cukrzycę. Ma to szczególne znaczenie, ponieważ w hipoglikemii z takimi objawami należy działać natychmiast, a bardzo często postronni świadkowie zdarzenia - uznając taką osobę za będącą pod wpływem alkoholu - unikają udzielenia pierwszej pomocy, co staje się realnym zagrożeniem życia dla chorego.
Dlaczego człowiek może nie zdawać sobie sprawy, że ma niski cukier?
Organizm zazwyczaj próbuje ostrzec człowieka przed spadkiem glukozy. Problem polega na tym, że z czasem mechanizm ostrzegawczy może działać mniej skutecznie.
Dotyczy to szczególnie osób z cukrzycą, u których występują powtarzające się epizody hipoglikemii. Może dojść do tzw. nieświadomości hipoglikemii, co oznacza, że osoba nie odczuwa typowych objawów ostrzegawczych mimo niskiego stężenia glukozy.
W takiej sytuacji niedocukrzenie może zostać zauważone dopiero wtedy, gdy pojawią się objawy związane z zaburzeniem pracy mózgu.
Dlatego osoba, która wcześniej zaczynała odczuwać drżenie i zimny pot, może w pewnym momencie przejść od pozornie łagodnych objawów do poważnego zaburzenia świadomości.
To nie jest problem tylko tych, którzy chorują na cukrzycę
Najczęściej problem ten kojarzony jest z cukrzycą - i nie bez powodu. Ryzyko hipoglikemii jest szczególnie związane ze stosowaniem insuliny oraz niektórych leków obniżających poziom glukozy. Ryzyko może wzrastać m.in. przy niewłaściwym dostosowaniu leczenia do wysiłku fizycznego, ograniczenia ilości spożywanych kalorii czy spożycia alkoholu.
Ale hipoglikemia nie jest problemem wyłącznie osób chorujących na cukrzycę.
U osób bez cukrzycy może występować m.in. tzw. hipoglikemia reaktywna. Dochodzi wówczas do obniżenia stężenia glukozy, najczęściej kilka godzin po posiłku. Jeżeli podobne epizody regularnie się powtarzają, warto omówić je z lekarzem zamiast zakładać, że są po prostu skutkiem "spadku energii".
Co może wywołać spadek cukru? Przyczyn jest wiele
U osoby leczonej insuliną lub niektórymi lekami może dojść do niedocukrzenia np. wtedy, gdy dawka leku jest zbyt duża w stosunku do ilości przyjętych węglowodanów lub aktywności fizycznej.
Znaczenie może mieć również:
- intensywny wysiłek fizyczny,
- pominięcie posiłku,
- zbyt mała ilość jedzenia,
- alkohol,
- niektóre choroby,
- zaburzenia gospodarki hormonalnej lub metabolicznej.
U osób bez cukrzycy przyczyna może być zupełnie inna. W przypadku powtarzających się epizodów lekarz może zdecydować o przeprowadzeniu odpowiedniej diagnostyki.
Nie należy też automatycznie rozpoznawać hipoglikemii tylko na podstawie takich objawów jak osłabienie czy drżenie mięśni, bo podobne dolegliwości mogą mieć wiele przyczyn.
Co zrobić, gdy podejrzewamy hipoglikemię?
W zaleceniach dla osób z cukrzycą przy stężeniu glukozy ≤70 mg/dl u przytomnego pacjenta stosuje się 15 g szybko przyswajalnych węglowodanów. Po około 15 minutach poziom glukozy powinien zostać ponownie sprawdzony; jeśli nadal jest niski, postępowanie należy powtórzyć. Co należy podać pacjentowi, który doświadcza spadku cukru? Mogą to być preparaty glukozy albo inny szybko działający produkt zawierający łatwo przyswajalne cukry.
Bardzo ważne jest to, że powyższe postępowanie dotyczy tylko i wyłącznie pacjentów przytomnych, którzy są w stanie przełykać, a podanie napoju czy posiłku nie stanowi dla nich ryzyka zadławienia.
Najważniejsza zasada: nie podawaj jedzenia ani picia osobie nieprzytomnej
Jeżeli osoba z podejrzeniem hipoglikemii straciła przytomność albo nie jest w stanie bezpiecznie połykać, nie należy wkładać jej do ust cukru, soku, wody ani jedzenia. Grozi to zachłyśnięciem.
W takiej sytuacji należy wezwać pomoc medyczną pod numerem 112 lub 999. Jeśli osoba ma przepisany glukagon i ktoś z obecnych wie, jak go prawidłowo zastosować, można postępować zgodnie z otrzymanymi wcześniej instrukcjami. Po odzyskaniu przytomności nadal potrzebna jest pomoc medyczna ponieważ ciężka hipoglikemia może wymagać dalszej diagnostyki i hospitalizacji.
Hipoglikemia może być stanem zagrożenia życia
Łagodny epizod niedocukrzenia często można szybko opanować, jeśli zostanie odpowiednio wcześnie rozpoznany. Nie należy jednak lekceważyć ciężkiej hipoglikemii.
Przy bardzo niskim poziomie glukozy mózg nie jest w stanie prawidłowo funkcjonować. Mogą wystąpić zaburzenia świadomości, drgawki i utrata przytomności. Hipoglikemia może mieć również konsekwencje dla układu krążenia - u osób z chorobami sercowo-naczyniowymi może wiązać się m.in. z zaburzeniami rytmu serca.
"Dziwne zachowanie" może być sygnałem alarmowym
Wyobraźmy sobie taką sytuację: ktoś chorujący na cukrzycę podczas zakupów nagle zaczyna mówić niewyraźnie. Nie odpowiada logicznie na pytania, jest rozdrażniony i twierdzi, że wszystko jest w porządku.
Dla przypadkowego obserwatora może wyglądać to jak upojenie alkoholem albo zaburzenie neurologiczne. Tymczasem przyczyną może być gwałtowny spadek poziomu glukozy.
To pokazuje, dlaczego znajomość podstawowych objawów hipoglikemii jest ważna nie tylko dla osób z cukrzycą. Czasami sam pacjent nie jest w stanie ocenić swojego stanu, a pierwszą osobą, która zauważy problem może być ktoś z rodziny, ale może to być także zupełnie obca osoba. I właśnie dlatego wiedza, że niedocukrzenie nie musi oznaczać wyłącznie głodu i drżenia rąk, może mieć znaczenie.
Hipoglikemia a wezwanie pogotowia ratunkowego
Pilnej pomocy wymagają przede wszystkim sytuacje, w których osoba z podejrzeniem hipoglikemii traci przytomność, ma drgawki, jest skrajnie splątana lub nie reaguje prawidłowo i nie poprawia się mimo podania szybko działających węglowodanów.
Hipoglikemia to nie tylko "niski cukier". Gdy glukozy zaczyna brakować mózgowi, zmienia się sposób, w jaki człowiek myśli, mówi, porusza się i reaguje na otoczenie. Dlatego nagłe, nietypowe zachowanie może być jednym z objawów stanu wymagającego szybkiej reakcji. Brak działań w przypadku hipoglikemii może doprowadzić do utraty przytomności.
Źródła:
- https://diabetyk.org.pl/hipoglikemia-jak-rozpoznac-pierwsze-objawy-i-jak-reagowac/
- https://journals.viamedica.pl/clinical_diabetology/article/viewFile/18120/14274
