Spis treści:
- Jama ustna jako ognisko stanu zapalnego
- Choroby jamy ustnej a cukrzyca
- Serce, naczynia i przyzębie
- Jama ustna a zaburzenia poznawcze i choroby neurodegeneracyjne
- Jama ustna - profilaktyka
Jama ustna jako ognisko stanu zapalnego
Kondycja jamy ustnej odgrywa fundamentalną rolę w utrzymaniu zdrowia całego organizmu, choć jej znaczenie wciąż bywa niedoceniane lub pomijane. Niewłaściwy stan zębów i dziąseł może istotnie przyczyniać się do rozwoju chorób ogólnoustrojowych, często niezależnie od powszechnie znanych czynników ryzyka. Co więcej, schorzenia jamy ustnej mogą przyspieszać pojawienie się innych problemów zdrowotnych, zaostrzać przebieg już istniejących chorób, zwiększać ryzyko powikłań oraz obniżać skuteczność prowadzonego leczenia.
Jednym z przykładów takiej zależności jest zapalenie przyzębia, przewlekła choroba zapalna tkanek otaczających zęby, rozwijająca się na skutek działania patogennych bakterii tworzących biofilm nazębny. Infekcja ta nie ogranicza się wyłącznie do jamy ustnej, lecz prowadzi do utrzymującego się stanu zapalnego, który może oddziaływać na funkcjonowanie całego organizmu. Liczne prace wskazują, że przewlekły stan zapalny o niskim nasileniu, utrzymujący się w jamie ustnej, wpływa na funkcjonowanie całego organizmu, niezależnie od klasycznych czynników ryzyka, takich jak palenie tytoniu czy otyłość.
Objawy zapalenia dziąseł i przyzębia są stosunkowo łatwe do zauważenia: zaczerwienienie i obrzęk dziąseł, krwawienie podczas szczotkowania lub jedzenia, nadwrażliwość szyjek zębowych, suchość w ustach, nieprzyjemny zapach czy odsłanianie szyjek zębowych. Z tego powodu ocena jamy ustnej powinna być stałym elementem badania lekarskiego, nie tylko stomatologicznego.
Choroby jamy ustnej a cukrzyca
Zapalenie przyzębia bywa określane jako "szóste powikłanie cukrzycy". Hiperglikemia prowadzi do upośledzenia odpowiedzi immunologicznej, zaburzeń mikrokrążenia oraz gorszego gojenia, co sprzyja rozwojowi infekcji w jamie ustnej. Z kolei przewlekły stan zapalny przyzębia pogarsza kontrolę glikemii poprzez zwiększenie insulinooporności.
Badania pokazują, że skuteczne leczenie periodontologiczne może obniżać poziom hemoglobiny glikowanej (HbA1c). Co więcej, zaawansowane choroby przyzębia mogą być pierwszym sygnałem nierozpoznanej wcześniej cukrzycy. Pacjent z cukrzycą jest więc w praktyce pacjentem wymagającym jednoczesnej opieki diabetologicznej i periodontologicznej.
Serce, naczynia i przyzębie
Coraz więcej dowodów wskazuje na istotny związek chorób przyzębia z chorobami sercowo-naczyniowymi. Patogeny periodontologiczne sprzyjają rozwojowi miażdżycy, a u pacjentów z zapaleniem przyzębia stwierdza się podwyższone stężenia cytokin prozapalnych oraz niekorzystny profil lipidowy. Badania wykazały, że utrata zębów oraz ciężkie zapalenie przyzębia wiążą się ze zwiększonym ryzykiem zawału serca i udaru mózgu, niezależnie od innych czynników ryzyka.
Leczenie chorób przyzębia może prowadzić do obniżenia ciśnienia tętniczego oraz poprawy parametrów metabolicznych. Dlatego u pacjentów obciążonych wysokim ryzykiem sercowo-naczyniowym podstawowa ocena stanu jamy ustnej i szybkie wdrożenie leczenia periodontologicznego powinny być standardem postępowania.
Zobacz również:
Jama ustna a zaburzenia poznawcze i choroby neurodegeneracyjne
W ostatnich latach szczególne zainteresowanie wzbudza związek zapalenia przyzębia z zaburzeniami poznawczymi. Badania wskazują, że niektóre bakterie odpowiedzialne za choroby przyzębia, takie jak Porphyromonas gingivalis, mogą przedostawać się do mózgu. Może to wywoływać lub nasilać stan zapalny w układzie nerwowym, który sprzyja rozwojowi zaburzeń pamięci, demencji oraz choroby Alzheimera. Choć choroby jamy ustnej nie są jedyną przyczyną tych schorzeń, przewlekły stan zapalny może przyspieszać ich rozwój.
Z drugiej strony osoby z zaburzeniami poznawczymi często mają trudności z utrzymaniem prawidłowej higieny jamy ustnej, co tworzy błędne koło choroby. Dlatego u osób starszych zdrowie zębów i dziąseł powinno być szczególnym priorytetem opieki medycznej.
Jama ustna - profilaktyka
Prawidłowa higiena jamy ustnej, regularne wizyty stomatologiczne oraz właściwe nawyki żywieniowe stanowią filary profilaktyki nie tylko chorób zębów, ale i schorzeń ogólnoustrojowych. Badania naukowe nie pozostawiają wątpliwości: dbanie o jamę ustną ma kluczowe znaczenie dla prawidłowego funkcjonowania całego organizmu.
Profilaktyka:
- Prawidłowe szczotkowanie zębów co najmniej 2 razy dziennie, najlepiej po każdym posiłku.
- Regularne wizyty u stomatologa (kontrola co 6 miesięcy, niezwłoczna interwencja w razie jakichkolwiek problemów).
- Wypracowanie zdrowych nawyków żywieniowych. Ograniczenie produktów o działaniu próchnicotwórczym: cukier, słodzone napoje, słodycze, ciasta, dżemy, kremy czekoladowe.
Elementy prawidłowego mycia zębów:
- szczotkowanie zębów zaczynaj od tyłu do przodu;
- ustawiaj szczoteczkę na zewnątrz zębów, pod kątem 45 stopni do dziąseł;
- zwracaj uwagę, aby szczoteczka dotykała zarówno zębów jak i dziąseł;
- szczotkuj delikatnymi ruchami okrężnymi na wszystkich powierzchniach;
- myj zęby co najmniej przez 2 minuty;
- pamiętają o czyszczeniu języka i ścianek jamy ustnej;
- oczyść za pomocą nici dentystycznej przestrzenie międzyzębowe i powierzchnie kontaktowe;
- płucz usta płynem do płukania.
Źródła:
Preshaw PM, et al. Periodontitis and diabetes: a two-way relationship. Diabetologia. 2012;55(1):21-31.
Tonetti MS, Van Dyke TE. Periodontitis and atherosclerotic cardiovascular disease: consensus report. J Clin Periodontol. 2013;40(Suppl 14):S24-S29.
Dietrich T, et al. Periodontal disease and incident cardiovascular disease. Circulation. 2008;117(13):166-172.
Kamer AR, et al. Inflammation and Alzheimer's disease: possible role of periodontal diseases. Alzheimers Dement. 2008;4(4):242-250.
Löe H: Periodontal disease. The sixth complication of diabetes mellitus. Diab
Care 1993, 16, 329-334
https://ippez.pl/wp-content/uploads/2021/03/Broszura-Zdrowie-zaczyna-sie-w-jamie-ustnej-.pdf
file:///C:/Users/Admin/Downloads/TCD_1047-wcag%20(1).pdf
https://www.nfz-lodz.pl/dlapacjentow/nfz-blizej-pacjenta/9089-sroda-z-profilaktyka-higiena-jamy-ustnej-profilaktyka-dla-serca
