Spis treści:
- Czym jest syndrom sobotniej nocy?
- Dlaczego rano "nie czuć ręki"? Mechanizm syndromu sobotniej nocy
- Najczęstsze przyczyny syndromu sobotniej nocy
- Kto jest najbardziej narażony na uszkodzenie nerwu?
- Objawy syndromu sobotniej nocy
- Czy syndrom sobotniej nocy jest groźny?
- Jak diagnozuje się syndrom sobotniej nocy?
- Leczenie syndromu sobotniej nocy
- O tym pamiętaj, by uniknąć syndromu sobotniej nocy
Czym jest syndrom sobotniej nocy?
Syndrom sobotniej nocy (ang. saturday night palsy) to uszkodzenie nerwu promieniowego spowodowane długotrwałym uciskiem. Najczęściej dochodzi do niego podczas głębokiego snu po spożyciu alkoholu lub innych substancji działających sedacyjnie (usypiająco).
Osoba śpi przez wiele godzin w jednej pozycji, a ciężar ciała uciska ramię lub pachę, zaburzając przewodzenie impulsów nerwowych.
Nazwa schorzenia wywodzi się z obserwacji klinicznych - objaw często pojawiał się po weekendowych imprezach, kiedy to pacjenci zasypiali w niewygodnych pozycjach, np. opierając rękę o krzesło, ławkę czy krawędź stołu. Problem może jednak dotyczyć każdego, nie tylko osób po spożyciu alkoholu.
Najbardziej charakterystycznym objawem jest tzw. "opadająca ręka", czyli trudność lub niemożność wyprostowania nadgarstka i palców.
Zobacz również:
Dlaczego rano "nie czuć ręki"? Mechanizm syndromu sobotniej nocy
Mechanizm schorzenia jest związany z budową układu nerwowego. Nerw promieniowy przebiega wzdłuż kości ramiennej i odpowiada między innymi za prostowanie nadgarstka, prostowanie palców, częściowe czucie grzbietowej strony dłoni i ruchy przedramienia.
Kiedy przez wiele godzin dochodzi do silnego ucisku nerwu, pogarsza się jego ukrwienie. Tkanki nerwowe są bardzo wrażliwe na niedotlenienie, dlatego nawet kilkugodzinny nacisk może zaburzyć przewodzenie impulsów.
W początkowej fazie pojawia się:
- mrowienie,
- drętwienie,
- osłabienie mięśni,
- uczucie "martwej ręki".
Jeżeli ucisk trwa długo, dochodzi do czasowego uszkodzenia osłonki mielinowej nerwu, a w cięższych przypadkach nawet do uszkodzenia włókien nerwowych. Wtedy objawy utrzymują się przez tygodnie lub miesiące.
W praktyce oznacza to, że mózg wysyła sygnał do mięśni, ale impuls nie może zostać prawidłowo przekazany przez uszkodzony nerw. Dlatego pacjent nie jest w stanie unieść dłoni lub wyprostować palców.
Najczęstsze przyczyny syndromu sobotniej nocy
Choć alkohol jest klasycznie kojarzony z tym schorzeniem, przyczyn może być znacznie więcej.
Do najczęstszych należą:
- długotrwały sen w niewygodnej pozycji - najbardziej typowa sytuacja to zaśnięcie z ręką pod ciałem albo przewieszoną przez oparcie fotela,
- nadużycie alkoholu - alkohol zmniejsza napięcie mięśniowe i ogranicza reakcję organizmu na ból czy dyskomfort. Człowiek nie zmienia pozycji podczas snu, mimo długotrwałego ucisku,
- leki uspokajające i nasenne - substancje sedacyjne działają podobnie jak alkohol - wydłużają czas pozostawania w jednej pozycji,
- utrata przytomności - do uszkodzenia nerwu może dojść po omdleniu, zatruciu lub podczas długotrwałego unieruchomienia,
- ucisk mechaniczny - przyczyną bywa także korzystanie z kul ortopedycznych, źle dopasowany opatrunek czy wielogodzinna praca z uciskiem na ramię.
Kto jest najbardziej narażony na uszkodzenie nerwu?
Syndrom sobotniej nocy może wystąpić u osób w każdym wieku, jednak pewne grupy są bardziej podatne na rozwój problemu.
Do czynników ryzyka należą:
- nadużywanie alkoholu,
- stosowanie substancji psychoaktywnych,
- zaburzenia świadomości,
- bardzo głęboki sen,
- długotrwałe unieruchomienie,
- hospitalizacja,
- choroby neurologiczne,
- cukrzyca,
- neuropatie obwodowe.
Większe ryzyko obserwuje się także u osób szczupłych, u których tkanka tłuszczowa słabiej chroni nerwy przed uciskiem.
Objawy syndromu sobotniej nocy
Objawy zależą od stopnia uszkodzenia nerwu oraz czasu trwania ucisku. Najczęściej pacjenci zgłaszają:
- drętwienie dłoni i przedramienia,
- zaburzenia czucia na grzbiecie dłoni,
- osłabienie ręki,
- trudność w chwytaniu przedmiotów,
- opadanie nadgarstka,
- niemożność wyprostowania palców.
Czy syndrom sobotniej nocy jest groźny?
W większości przypadków rokowanie jest dobre, szczególnie jeśli doszło jedynie do przejściowego zaburzenia przewodnictwa nerwowego. Objawy mogą ustąpić samoistnie w ciągu kilku dni lub tygodni.
Problemy nie wolno jednak bagatelizować, bowiem długotrwały ucisk może doprowadzić do nieodwracalnego uszkodzenia nerwu. Nieleczone zaburzenia funkcji ręki znacząco utrudniają codzienne życie - od pisania po wykonywanie prostych czynności manualnych.
Pilnej konsultacji medycznej wymagają sytuacje, gdy:
- objawy utrzymują się dłużej niż kilka godzin,
- ręka jest całkowicie bezwładna,
- pojawia się silny ból,
- występują objawy po urazie,
- dochodzi do postępującego osłabienia mięśni.
Jak diagnozuje się syndrom sobotniej nocy?
Rozpoznanie opiera się przede wszystkim na wywiadzie oraz badaniu neurologicznym.
Lekarz ocenia siłę mięśniową, zakres ruchów, zaburzenia czucia oraz potwierdza, czy występuje charakterystyczne opadanie nadgarstka.
Kluczowe znaczenie ma informacja o wcześniejszym śnie w nietypowej pozycji, spożyciu alkoholu lub długotrwałym ucisku kończyny.
W części przypadków konieczne są dodatkowe badania, np. EMG, USG lub rezonans magnetyczny - szczególnie, jeśli zachodzi podejrzenie urazu lub ucisku przez inne struktury.
Leczenie syndromu sobotniej nocy
Sposób leczenia zależy od stopnia uszkodzenia nerwu. Najważniejsze jest wyeliminowanie dalszego ucisku. W wielu przypadkach organizm regeneruje nerw samoistnie.
W niektórych przypadkach potrzebna może być rehabilitacja. Fizjoterapia odgrywa ogromną rolę. Ćwiczenia pomagają utrzymać sprawność mięśni i zapobiegają przykurczom.
W leczeniu ucisku nerwu promieniowego stosuje się m.in.: kinezyterapię, elektrostymulację czy terapię funkcjonalną dłoni.
Przy opadającej ręce stosuje się specjalne ortezy utrzymujące nadgarstek w prawidłowej pozycji.
Jeśli syndromowi towarzyszy ból, lekarz może zalecić leki przeciwzapalne lub przeciwbólowe. Niekiedy stosuje się preparaty wspierające regenerację nerwów, np. witaminy z grupy B.
Leczenie operacyjne stosowane jest niezwykle rzadko, zazwyczaj przy trwałym uszkodzeniu nerwu lub ucisku, wymagającym interwencji chirurgicznej.
O tym pamiętaj, by uniknąć syndromu sobotniej nocy
Profilaktyka polega przede wszystkim na unikaniu długotrwałego ucisku kończyny.
Warto pamiętać o kilku zasadach:
- nie zasypiać w pozycji uciskającej rękę,
- ograniczać nadmierne spożycie alkoholu,
- ostrożnie stosować leki uspokajające,
- regularnie zmieniać pozycję ciała podczas długiego leżenia,
- prawidłowo używać kul ortopedycznych,
- reagować na przewlekłe drętwienie kończyn.
Osoby z cukrzycą lub chorobami neurologicznymi powinny szczególnie dbać o profilaktykę neuropatii.
