Spis treści:
- Schody jako prosty sprawdzian wydolności
- Co oznacza minuta, a co 90 sekund?
- Czym jest wskaźnik MET?
- Test schodów nie zastąpi lekarza
- Kiedy wynik powinien zaniepokoić?
Schody jako prosty sprawdzian wydolności
W badaniu kierowanym przez kardiologa Jesúsa Peteiro uczestniczyło 165 pacjentów skierowanych na próbę wysiłkową z powodu rozpoznanej lub podejrzewanej choroby wieńcowej. Zgłaszali oni między innymi ból w klatce piersiowej albo duszność podczas wysiłku. Najpierw wykonywali test na bieżni, podczas którego oceniano ich wydolność, zapis EKG, a u większości również pracę serca w badaniu echokardiograficznym.
Po co najmniej 15 minutach odpoczynku uczestnicy mieli wejść szybkim, równym krokiem na cztery piętra, czyli pokonać 60 stopni. Nie mogli biec ani zatrzymywać się. Następnie naukowcy porównali uzyskany czas z wynikami próby wysiłkowej. Okazało się, że osoby sprawniejsze zwykle pokonywały schody szybciej, a dłuższy czas częściej towarzyszył ograniczonej wydolności.
Co oznacza minuta, a co 90 sekund?
Pacjenci, którzy wchodzili na cztery piętra w około 40-45 sekund, zazwyczaj osiągali podczas badania laboratoryjnego wynik na poziomie co najmniej 9-10 MET. Osoby potrzebujące 90 sekund lub więcej najczęściej nie przekraczały 8 MET. Granica jednej minuty dobrze wychwytywała uczestników zdolnych do osiągnięcia 10 MET, natomiast wynik powyżej półtorej minuty z dużą swoistością wskazywał na słabszą wydolność.
Różnice były widoczne także w obrazowaniu serca. Nieprawidłowy wynik wysiłkowego badania serca stwierdzono u 58 proc. pacjentów potrzebujących ponad 90 sekund oraz u 32 proc. osób, które weszły na cztery piętra w czasie krótszym niż minuta. To ostatnie ustalenie jest szczególnie ważne: dobry czas nie wyklucza choroby i nie daje gwarancji, że serce jest całkowicie zdrowe.
Czym jest wskaźnik MET?
MET, czyli równoważnik metaboliczny, służy do określania intensywności wysiłku i zapotrzebowania organizmu na energię. Jeden MET odpowiada w przybliżeniu wydatkowi energetycznemu podczas spokojnego siedzenia. Im więcej MET dana osoba jest w stanie osiągnąć w kontrolowanej próbie, tym lepsza jest zazwyczaj jej wydolność krążeniowo-oddechowa.
Autorzy odnieśli wyniki do wcześniejszych obserwacji dotyczących rokowania. Osiągnięcie około 10 MET podczas testu wysiłkowego wiązano w nich z niskim ryzykiem zgonu, natomiast wydolność poniżej 8 MET - z ryzykiem wyższym. Nie oznacza to jednak, że sam czas na schodach pozwala obliczyć długość życia konkretnej osoby. Badanie nie śledziło uczestników przez kolejne lata, a przytaczane wartości ryzyka pochodziły z wcześniejszych analiz prób wysiłkowych.
Zobacz również:
Test schodów nie zastąpi lekarza
Próba może być codzienną wskazówką, ale nie jest pełnoprawnym badaniem diagnostycznym. Na jej wynik wpływają nie tylko serce i płuca, lecz także wiek, masa ciała, kondycja, tempo rozpoczęcia wysiłku, wysokość stopni, choroby stawów, osłabienie mięśni, anemia, infekcja, stres czy przyjmowane leki. Dlatego nie warto porównywać swojego czasu z wynikiem młodszej, lżejszej lub regularnie trenującej osoby.
Trzeba też pamiętać, że uczestnicy badania byli pacjentami z objawami lub podejrzeniem choroby wieńcowej. Autor zaznaczył, że zależność między czasem wejścia a wydolnością prawdopodobnie występowałaby również w populacji ogólnej, jednak nie można bezpośrednio przenosić na zdrowe osoby odsetków nieprawidłowych wyników ani danych dotyczących ryzyka.
Kiedy wynik powinien zaniepokoić?
Jeżeli wejście na cztery piętra, które wcześniej nie sprawiało większej trudności, nagle wymaga odpoczynku, trwa wyraźnie dłużej albo wywołuje nietypową duszność, ucisk, ból w klatce piersiowej, kołatanie serca, zawroty głowy lub osłabienie, warto skonsultować się z lekarzem. Takie objawy są ważniejsze niż sam pomiar czasu. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej zaleca przerwanie aktywności, gdy podczas wysiłku pojawia się ból w klatce piersiowej, duszność lub znaczne zmęczenie.
Nie należy specjalnie wykonywać próby podczas ostrej infekcji, tuż po zawale, przy nasilonym bólu w klatce piersiowej, niekontrolowanych zaburzeniach rytmu, zaostrzeniu niewydolności serca ani wtedy, gdy lekarz zalecił ograniczenie wysiłku. Jeśli ból w klatce piersiowej jest nagły, silny, nie ustępuje po odpoczynku lub towarzyszy mu duszność, zimny pot czy omdlenie, potrzebna jest pilna pomoc medyczna, a nie kolejna próba na schodach.
Schody mogą więc dostarczyć użytecznej informacji o wydolności, lecz nie wystawiają sercu świadectwa zdrowia. Wynik poniżej minuty jest korzystnym sygnałem, a czas przekraczający 90 sekund - szczególnie u osoby z objawami - powinien skłonić do rozmowy z lekarzem. Ostateczną ocenę zapewniają jednak dopiero wywiad, badanie i odpowiednio dobrana diagnostyka.
