Spis treści:
- Noc nie jest jednym długim blokiem snu
- Dlaczego budzimy się zawsze o podobnej porze?
- Czy odpowiada za to kortyzol?
- Co najczęściej przerywa sen?
- Kiedy nocne pobudki powinny zaniepokoić?
Noc nie jest jednym długim blokiem snu
Podczas nocy mózg wielokrotnie przechodzi przez fazy snu non-REM i REM. National Heart, Lung, and Blood Institute podaje, że jeden cykl trwa zwykle 80-100 minut, a w ciągu nocy pojawia się ich od czterech do sześciu. Między cyklami możemy na krótko odzyskiwać świadomość, choć rano najczęściej tego nie pamiętamy.
Architektura snu zmienia się wraz z upływem nocy. Głęboki sen dominuje wcześniej, natomiast później wydłużają się okresy REM, podczas których aktywność mózgu przypomina stan czuwania.
Jeśli ktoś zasypia około 22:00-23:00, pobudka koło 3:00 może po prostu wypaść przy zakończeniu jednego z kolejnych cykli. Nie jest to godzina biologicznie wyjątkowa - u osoby kładącej się spać później taki moment przesunie się wraz z całym rytmem snu.
Zobacz również:
Dlaczego budzimy się zawsze o podobnej porze?
Organizm lubi regularność, dlatego stała pora zasypiania sprzyja powtarzalnemu przebiegowi nocy. Znaczenie ma też pamięć. Z krótkiego przebudzenia, po którym natychmiast ponownie zasypiamy, zwykle nie zostaje żadne wspomnienie. Jeśli jednak patrzymy na zegarek, zaczynamy liczyć, ile snu pozostało, i martwimy się kolejnym dniem, mózg przechodzi w stan większej czujności.
NHLBI wskazuje, że obserwowanie zegara i lęk o to, czy uda się wyspać, mogą nasilać bezsenność. Z czasem powstaje błędne koło: pobudka wywołuje napięcie, napięcie utrudnia zaśnięcie, a powtarzający się scenariusz utrwala skojarzenie konkretnej pory z problemem.
Czy odpowiada za to kortyzol?
W drugiej części nocy stężenie kortyzolu stopniowo rośnie, przygotowując organizm do aktywności. Nie oznacza to jednak, że o 3:00 następuje nagły "wyrzut hormonu stresu". W badaniu opublikowanym w 2025 roku w "Proceedings of the Royal Society B" naukowcy z University of Bristol analizowali zmiany kortyzolu u 201 zdrowych osób. Nie stwierdzili, aby samo obudzenie przyspieszało jego wydzielanie. Wyniki wskazują raczej na naturalny rytm rozpoczynający się jeszcze przed pobudką i duże różnice między ludźmi.
Zobacz również:
Co najczęściej przerywa sen?
Nocnym pobudkom sprzyjają stres, lęk, hałas, światło oraz niewłaściwa temperatura w sypialni. Znaczenie mają również kofeina, nikotyna i alkohol. Ten ostatni może ułatwić zaśnięcie, ale później spłyca sen i zwiększa prawdopodobieństwo wybudzeń. Przyczyną bywają też ból, refluks, potrzeba oddania moczu, uderzenia gorąca w okresie menopauzy, niektóre leki lub zaburzenia nastroju.
Kiedy nocne pobudki powinny zaniepokoić?
Krótka pobudka nie świadczy o chorobie, jeśli łatwo ponownie zasypiamy i dobrze funkcjonujemy w dzień. Według NHLBI przewlekłą bezsenność rozważa się, gdy trudności z zasypianiem lub utrzymaniem snu występują co najmniej trzy noce w tygodniu przez minimum trzy miesiące i wpływają na codzienne funkcjonowanie.
Konsultacji wymagają też głośne chrapanie, przerwy w oddychaniu, wybudzenia z uczuciem duszności, poranne bóle głowy i silna senność w dzień. Serwis pacjent.gov.pl wyjaśnia, że przy obturacyjnym bezdechu sennym spadek poziomu tlenu uruchamia sygnał wybudzający mózg, aby przywrócić prawidłowe oddychanie. Problemem nie jest wówczas godzina na zegarku, lecz zaburzona jakość snu.
