Spis treści:
- Błonica - co to za choroba?
- Objawy błonicy
- Winowajca: Corynebacterium diphtheriae
- Błonica - statystyki
- Rozwój błonicy
- Jak chronić się przed błonicą?
- Leczenie błonicy
Błonica - co to za choroba?
Błonica, inaczej dyfteryt, to choroba zakaźna wywoływana przez bakterię - maczugowca błonicy (Corynebacterium diphtheriae). Źródłem zakażenia jest zawsze człowiek - chory, ozdrowieniec lub bezobjawowy nosiciel.
Choroba szerzy się głównie drogą kropelkową. Bakteria wnika do organizmu najczęściej przez usta lub nos, rzadziej przez skórę czy inne błony śluzowe. Z tego względu najczęstsze postaci choroby to błonica gardła, krtani oraz nosa. Rzadziej dochodzi do zajęcia spojówek, ucha środkowego lub skóry.
Objawy błonicy
Najbardziej charakterystycznym objawem błonicy jest powstawanie szarawych, trudnych do usunięcia nalotów, tzw. błon rzekomych, na migdałkach, w gardle lub na błonach śluzowych nosa.
Towarzyszą im zwykle ból gardła, gorączka, osłabienie oraz powiększenie węzłów chłonnych. Do innych objawów należą cuchnący oddech, trudności w oddychaniu i przełykaniu, ślinotok oraz apatia.
W ciężkich przypadkach dochodzi do masywnego obrzęku gardła i szyi, określanego jako "szyja Nerona". Błonica może prowadzić do poważnych powikłań, ponieważ bakteria C. diphtheriae wytwarza toksynę błoniczą. Może ona uszkadzać serce, układ nerwowy oraz nerki.
Zobacz również:
Winowajca: Corynebacterium diphtheriae
Przyczyną błonicy jest zakażenie bakterią C. diphtheriae, która została zainfekowana przez faga (czyli wirusa bakterii). To właśnie dzięki temu bakteria wytwarza toksynę odpowiedzialną za objawy choroby. C. diphtheriae jest gram-dodatnim maczugowcem, niewytwarzającym przetrwalników. Po raz pierwszy została wyizolowana w 1884 roku przez Loefflera.
Szczepy niewytwarzające toksyny rzadko powodują zakażenia. Co ciekawe, zakażeniu przez faga mogą ulec także inne bakterie, takie jakCorynebacterium ulcerans i Corynebacterium pseudotuberculosis. Wówczas również zyskują zdolność produkcji toksyny błoniczej i mogą wywoływać chorobę.
Podczas gdy jedynym rezerwuarem C. diphtheriae jest człowiek, pozostałe gatunki mogą przenosić się ze zwierząt, także domowych.
Błonica - statystyki
Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) szacuje, że zwiększenie odsetka zaszczepionych przeciw błonicy z 24% w 1980 roku do ponad 70% w 1990 roku doprowadziło do spadku liczby zachorowań z 98 tysięcy do około 9 tysięcy rocznie. W kolejnych latach, przy wyszczepieniu sięgającym 85% populacji, liczba przypadków na świecie spadła do około 4200 rocznie.
W Polsce w latach 1997-2024 nie odnotowano żadnego przypadku choroby. W 2025 roku błonica pojawiła się ponownie - najpierw u dziecka wracającego z wakacji na Zanzibarze, a następnie u dorosłego, który miał z nim kontakt w szpitalu we Wrocławiu.
W regionach endemicznych nosicielstwo maczugowca błonicy może dotyczyć nawet 3-5% populacji.
Rozwój błonicy
Okres wylęgania błonicy wynosi średnio od 2 do 4 dni, maksymalnie do 10 dni.
Zakaźność obejmuje dwa ostatnie dni okresu wylęgania, cały okres objawowy oraz do 4 dni po ustąpieniu objawów u osób leczonych. W przypadku osób nieleczonych może utrzymywać się nawet przez 2-3 tygodnie.
Jak chronić się przed błonicą?
Obecnie najskuteczniejszym sposobem zapobiegania błonicy są szczepienia ochronne. Jeszcze w pierwszej połowie XX wieku była to jedna z głównych przyczyn zgonów dzieci. Sytuacja zmieniła się diametralnie wraz z wprowadzeniem obowiązkowych szczepień, najczęściej podawanych w skojarzeniu z ochroną przeciw tężcowi i krztuścowi.
Paradoksalnie, sukces szczepień przyczynił się do spadku czujności społecznej. Coraz więcej osób rezygnuje ze szczepień lub nie przyjmuje dawek przypominających. Tymczasem odporność na błonicę nie utrzymuje się przez całe życie - konieczne są regularne dawki przypominające, szczególnie u dorosłych.
Leczenie błonicy
Leczenie błonicy zawsze odbywa się w warunkach szpitalnych. Polega przede wszystkim na podaniu antytoksyny oraz odpowiednich antybiotyków. To właśnie szybkie podanie antytoksyny ma kluczowe znaczenie dla przebiegu choroby, podczas gdy antybiotyki pełnią rolę wspomagającą.
W ciężkich przypadkach, zwłaszcza przy zajęciu krtani, konieczna może być intubacja lub tracheotomia, które umożliwiają oddychanie i ratują życie pacjenta. Chory musi być izolowany do czasu uzyskania dwóch ujemnych wyników posiewów z dróg oddechowych, pobranych w odstępie 24 godzin po zakończeniu antybiotykoterapii.
Źródła:
Praca zbiorowa, Interna Szczeklika 2023, Medycyna Praktyczna, Kraków 2023.
https://www.mp.pl/pacjent/choroby-zakazne/choroby/zakazenia-bakteryjne/157290,blonica-objawy-diagnostyka-leczenie-i-sposoby-ochrony-przed-zakazeniem
