Spis treści:
- Anemia - jak ją definiujemy?
- Najczęstsze typy anemii
- Anemia - jakie badania zrobić?
- Jak objawia się anemia?
- Metody leczenia niedokrwistości
Anemia - jak ją definiujemy?
O anemii mówi się bardzo często, ale wiele osób utożsamia ją wyłącznie z niedoborem żelaza. Tymczasem z medycznego punktu widzenia anemia, nazywana również niedokrwistością, oznacza stan, w którym we krwi znajduje się zbyt mało hemoglobiny, krwinek czerwonych lub hematokrytu w stosunku do wartości uznawanych za prawidłowe dla wieku, płci czy szczególnych sytuacji fizjologicznych, takich jak ciąża.
To właśnie hemoglobina odpowiada za transport tlenu z płuc do wszystkich komórek organizmu, dlatego jej niedobór sprawia, że tkanki otrzymują mniej tlenu, niż rzeczywiście potrzebują do prawidłowego funkcjonowania. I tu pojawia się ważna kwestia: anemia może być sygnałem, świadczącym o tym, że w organizmie dzieje się coś nieprawidłowego.
Może wynikać z niedoboru żelaza, witaminy B12 czy kwasu foliowego, ale także z przewlekłych stanów zapalnych, chorób nerek, schorzeń szpiku kostnego, przewlekłych krwawień lub nadmiernego rozpadu krwinek czerwonych. Innymi słowy, niedokrwistość może rozwijać się dlatego, że organizm produkuje za mało erytrocytów, traci je szybciej niż powinien albo nie jest w stanie wytworzyć hemoglobiny w odpowiedniej ilości.
Najczęstsze typy anemii
Choć o anemii często mówi się jak o jednym schorzeniu, w rzeczywistości jest to grupa zaburzeń o bardzo różnym podłożu, przebiegu i rokowaniu. Niedokrwistość można klasyfikować na kilka sposobów, m.in. w zależności od tego, jak szybko się rozwija, co jest jej przyczyną oraz jak wyglądają krwinki czerwone w badaniach laboratoryjnych. Z perspektywy pacjenta duże znaczenie ma podział na anemię ostrą i przewlekłą.
Niedokrwistość o ostrym przebiegu pojawia się nagle, najczęściej w następstwie znacznej utraty krwi lub nasilonego rozpadu krwinek czerwonych. Organizm nie ma wtedy czasu na adaptację, dlatego nawet umiarkowany spadek hemoglobiny może powodować wyraźne dolegliwości, takie jak osłabienie, przyspieszone bicie serca czy zawroty głowy.
Inaczej wygląda sytuacja w przypadku anemii przewlekłej, która rozwija się stopniowo, niekiedy przez wiele miesięcy. Dzieje się tak między innymi przy niedoborze żelaza, przewlekłych stanach zapalnych czy długotrwałej utracie krwi. W takich przypadkach organizm częściowo przyzwyczaja się do niższego stężenia hemoglobiny, a objawy bywają niespecyficzne i początkowo ujawniają się jedynie podczas wysiłku.
Lekarze dzielą anemie również ze względu na ich przyczynę. Najczęściej rozpoznawana jest anemia z niedoboru żelaza, ale niedokrwistość może być także związana z niedoborem witaminy B12 lub kwasu foliowego, chorobami przewlekłymi, schorzeniami nerek czy nadmiernym rozpadem krwinek czerwonych, określanym jako hemoliza.
Anemia - jakie badania zrobić?
W ustaleniu rodzaju anemii pomocne są nie tylko wartości hemoglobiny, ale również parametry oceniane w morfologii krwi, takie jak MCV, MCH czy RDW. To właśnie one pozwalają lekarzowi określić, czy krwinki czerwone są mniejsze, większe lub bardziej zróżnicowane niż zwykle, a tym samym zawęzić listę potencjalnych przyczyn niedokrwistości. Diagnostyka anemii nie kończy się jednak na samej morfologii.
Aby ustalić, dlaczego doszło do rozwoju niedokrwistości, często konieczne jest wykonanie dodatkowych badań. Dużą wskazówką może okazać się stan retikulocytów, czyli młodych krwinek, które pomagają ocenić, czy szpik kostny produkuje erytrocyty w odpowiedniej ilości. W przypadku podejrzenia niedoboru żelaza lekarz może zlecić oznaczenie ferrytyny, stężenia żelaza, transferyny oraz wysycenia transferyny. Szczególnie ferrytyna uznawana jest za jeden z najczulszych wskaźników zapasów żelaza w organizmie, choć jej interpretacja bywa trudniejsza u osób z toczącym się stanem zapalnym.
Jeżeli morfologia wskazuje na powiększenie krwinek czerwonych, czyli podwyższone MCV, diagnostyka zwykle obejmuje również oznaczenie witaminy B12 oraz kwasu foliowego.
Niekiedy pomocne okazuje się także oznaczenie stężenia białka CRP, które pozwala lepiej ocenić, czy przyczyną nieprawidłowych wyników mogą być przewlekłe stany zapalne lub choroby współistniejące. Warto pamiętać, że anemia jest objawem, a nie rozpoznaniem samym w sobie.
Dlatego przed rozpoczęciem suplementacji żelaza warto ustalić jej rzeczywistą przyczynę, ponieważ nie każda niedokrwistość wynika z jego niedoboru, a niewłaściwie dobrane leczenie może okazać się nieskuteczne.
Jak objawia się anemia?
Objawy anemii bywają podstępne i często rozwijają się stopniowo, dlatego łatwo przypisać je przemęczeniu, stresowi czy intensywnemu trybowi życia. Nasilenie dolegliwości zależy nie tylko od stopnia niedokrwistości, ale również od tego, jak szybko się rozwinęła oraz czy pacjent zmaga się z innymi chorobami.
Do najczęstszych objawów należą wspomniane już przewlekłe uczucie zmęczenia, senność, spadek wydolności fizycznej oraz zadyszka pojawiająca się podczas codziennych aktywności, które wcześniej nie sprawiały trudności. Niektórzy pacjenci skarżą się także na zawroty i bóle głowy, uczucie zimna, problemy z koncentracją czy większą drażliwość. Organizm, próbując zrekompensować niedobór tlenu, może reagować przyspieszoną pracą serca, co objawia się kołataniem lub uczuciem nierównego bicia.
W zależności od przyczyny niedokrwistości mogą pojawiać się również bardziej charakterystyczne symptomy. Przy niedoborze żelaza obserwuje się niekiedy łamliwość paznokci, nadmierne wypadanie włosów, suchość skóry czy zajady w kącikach ust. Z kolei pieczenie języka, drętwienie kończyn, zaburzenia czucia lub problemy z utrzymaniem równowagi mogą sugerować niedobór witaminy B12.
U dzieci anemia nie zawsze manifestuje się osłabieniem, czasami pierwszym sygnałem są trudności z koncentracją, rozdrażnienie, mniejszy apetyt lub wolniejsze tempo rozwoju.
Metody leczenia niedokrwistości
Leczenie anemii zawsze zależy od jej przyczyny. Niedobór żelaza wymaga jego uzupełnienia, niedobór witaminy B12 lub kwasu foliowego odpowiedniej suplementacji, natomiast niedokrwistość związana z chorobami przewlekłymi, nerek czy szpiku wymaga przede wszystkim leczenia choroby podstawowej.
W przypadku anemii z niedoboru żelaza najczęściej stosuje się preparaty doustne, choć u części pacjentów konieczne może być podanie żelaza dożylnie, zwłaszcza przy zaburzeniach wchłaniania, złej tolerancji leczenia lub znacznych niedoborach.
Istotnym elementem terapii pozostaje także odpowiednio zbilansowana dieta, bogata w żelazo, witaminę B12, kwas foliowy i witaminę C. Warto jednak pamiętać, że suplementacja powinna wynikać z wykonanych badań, ponieważ nie każda anemia jest skutkiem niedoboru żelaza.
Źródła:
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12051798/
- https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6697587/
