Spis treści:
- Czym są probiotyki?
- Czy powinno się brać probiotyki przy kuracji antybiotykami?
- Po jakim czasie od wzięcia antybiotyku należy brać probiotyk?
- Kiedy probiotyki mogą być nieskuteczne?
- Jak wybrać odpowiedni probiotyk?
Czym są probiotyki?
Probiotyki to żywe drobnoustroje, które po spożyciu w odpowiedniej ilości mogą korzystnie wpływać na funkcjonowanie organizmu. Najczęściej są to bakterie naturalnie obecne w jelitach, gdzie współtworzą mikrobiotę, czyli złożony ekosystem odpowiadający m.in. za trawienie, odporność i ochronę przed drobnoustrojami chorobotwórczymi. Gdy ta równowaga zostaje zaburzona, pojawiają się dolegliwości ze strony przewodu pokarmowego, a probiotyki mogą pomóc ją przywrócić.
Co istotne, ich działanie nie ogranicza się wyłącznie do jelit. Wspierają procesy trawienne, wpływają na wchłanianie składników odżywczych i modulują odpowiedź układu odpornościowego. Dlatego znajdują zastosowanie m.in. przy biegunkach, zaparciach, zespole jelita drażliwego czy po antybiotykoterapii. Najczęściej spotykane szczepy należą do rodzajów Lactobacillus i Bifidobacterium, choć w praktyce stosuje się także inne bakterie oraz wybrane drożdże, takie jak Saccharomyces boulardii. Probiotyki można dostarczać wraz z żywnością fermentowaną albo w postaci suplementów, przy czym ich skuteczność zależy od konkretnego szczepu i indywidualnych potrzeb organizmu.
Czy powinno się brać probiotyki przy kuracji antybiotykami?
Antybiotyki skutecznie zwalczają bakterie wywołujące infekcję, ale przy okazji ingerują w naturalną florę jelitową. W trakcie leczenia dochodzi do zmniejszenia różnorodności bakterii w jelitach, a to zaburzenie, określane jako dysbioza, sprzyja biegunkom, wzdęciom i nadmiernemu namnażaniu się drobnoustrojów. U młodych, zdrowych osób mikrobiota często odbudowuje się samoistnie w ciągu kilku tygodni, jednak przy dłuższej lub powtarzanej antybiotykoterapii proces ten może się wyraźnie wydłużyć.
Probiotyki bywają w takiej sytuacji pomocne, ponieważ dostarczają bakterii lub drożdży podobnych do tych, które naturalnie zasiedlają jelita. Choć nie zawsze przyspieszają pełną odbudowę mikrobioty, u części osób zmniejszają ryzyko biegunki poantybiotykowej i poprawiają tolerancję leczenia. Dlatego ich stosowanie warto traktować jako wsparcie, a nie obowiązkowy element terapii, najlepiej dobrany świadomie lub po konsultacji z lekarzem.
Po jakim czasie od wzięcia antybiotyku należy brać probiotyk?
Jeśli decydujesz się na probiotyk w trakcie antybiotykoterapii, kluczowe znaczenie ma moment jego przyjęcia. W większości przypadków zaleca się zachowanie 2-3 godzin przerwy po zażyciu antybiotyku. Chodzi o to, by lek zdążył się wchłonąć i nie zniszczył zawartych w probiotyku żywych bakterii, zanim te dotrą do jelit. Przyjmowanie obu preparatów jednocześnie zwykle mija się z celem.
Nieco inaczej wygląda sytuacja w przypadku probiotyków opartych na drożdżach, takich jak Saccharomyces boulardii. Antybiotyki na nie nie działają, dlatego mogą być stosowane równocześnie, co bywa wygodne przy bardziej skomplikowanym schemacie leczenia. Probiotyki bakteryjne najlepiej przyjmować z lekkim posiłkiem lub tuż po nim i popijać chłodną wodą. Warto też pamiętać, że suplementację dobrze jest kontynuować jeszcze przez kilkanaście dni po zakończeniu antybiotyku.
Kiedy probiotyki mogą być nieskuteczne?
Choć probiotyki są powszechnie uznawane za sposób wspierania mikrobioty, badania coraz częściej pokazują, że ich działanie nie zawsze przynosi oczekiwany efekt. Jelita każdego człowieka są wyjątkowym środowiskiem o indywidualnym składzie mikroorganizmów, który wynika m.in. z genów, diety, stylu życia oraz historii zdrowotnej. Dlatego nowoczesne metody oceny mikrobiomu, oparte nie tylko na analizie kału, lecz także na endoskopowej ocenie błony śluzowej, wskazują, że u wielu osób bakterie probiotyczne po prostu nie kolonizują przewodu pokarmowego. Przechodzą przez układ pokarmowy i są wydalane, nie wywierając realnego wpływu na funkcje trawienne ani odpornościowe.
Jak wybrać odpowiedni probiotyk?
Probiotyki nie są jednorodną grupą preparatów i nie działają według jednego schematu. Ich skuteczność zależy od konkretnego szczepu, dlatego wybór "pierwszego z brzegu" produktu rzadko jest najlepszym rozwiązaniem. Ten sam rodzaj bakterii może mieć zupełnie różne właściwości w zależności od szczepu: jeden będzie pomocny przy biegunce, inny nie przyniesie w tej sytuacji efektu, ale może korzystnie wpłynąć na odporność. Z tego powodu warto zwracać uwagę na pełną nazwę na opakowaniu, np. Lactobacillus rhamnosus GG, a nie tylko na ogólne określenie rodzaju bakterii.
W przypadku biegunek poantybiotykowych najlepiej udokumentowane działanie mają drożdże Saccharomyces boulardii oraz szczep Lactobacillus rhamnosus GG. Do długofalowego wsparcia mikrobioty i układu odpornościowego częściej wykorzystuje się szczepy z grup Bifidobacterium oraz Lactobacillus acidophilus. Równie istotna jest dawka: probiotyk powinien dostarczać odpowiednią liczbę żywych mikroorganizmów, wyrażaną w jednostkach CFU. W praktyce skuteczne preparaty zawierają kilka do kilkunastu miliardów CFU w jednej porcji.
Źródła:
https://www.mdpi.com/2072-6643/16/13/2114
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10355080/
