Spis treści:
- IBS to nie tylko problem z trawieniem
- Ból brzucha i zmiana rytmu wypróżnień
- Ból głowy, pleców i mięśni może współwystępować z IBS
- IBS można rozpoznać bez wykonywania wszystkich badań
- Tych objawów nie należy tłumaczyć IBS
IBS to nie tylko problem z trawieniem
Zespół jelita nadwrażliwego, określany także jako zespół jelita drażliwego, jest przewlekłym zaburzeniem interakcji jelito-mózg. Oznacza to, że dolegliwości nie wynikają z widocznego uszkodzenia przewodu pokarmowego, ale z nieprawidłowości w sposobie, w jaki jelita, układ nerwowy i mózg odbierają oraz przetwarzają sygnały.
IBS jest częstym problemem, jednak dane dotyczące jego występowania znacznie się różnią. W starszych publikacjach pojawiały się szacunki sięgające 10-20 proc. populacji. Badania wykorzystujące bardziej rygorystyczne kryteria rzymskie IV wskazują natomiast na niższe wartości. W dużym międzynarodowym badaniu częstość IBS wyniosła około 4 proc. Różnice wynikają między innymi z przyjętych kryteriów, sposobu zbierania danych i badanej populacji.
Przyczyny IBS nie zostały w pełni poznane. Znaczenie mogą mieć zaburzenia motoryki jelit, nadwrażliwość trzewna, zmiany składu mikrobioty, przebyte infekcje przewodu pokarmowego oraz nieprawidłowa komunikacja na osi jelito-mózg. Stres może nasilać objawy, ale nie oznacza to, że choroba jest "tylko w głowie".
Zobacz również:
Ból brzucha i zmiana rytmu wypróżnień
Podstawą rozpoznania pozostaje charakterystyczny układ objawów. Zgodnie z kryteriami rzymskimi IV jest to nawracający ból brzucha występujący średnio co najmniej raz w tygodniu przez ostatnie trzy miesiące. Powinien być związany z wypróżnieniem, zmianą częstotliwości oddawania stolca albo zmianą jego wyglądu. Początek dolegliwości musi sięgać co najmniej sześciu miesięcy wstecz.
W zależności od dominujących objawów wyróżnia się IBS z biegunką, z zaparciem, postać mieszaną oraz niesklasyfikowaną. Mogą pojawiać się również wzdęcia, nadmierne gazy, nagląca potrzeba skorzystania z toalety, uczucie niepełnego wypróżnienia i śluz w stolcu.
Ból głowy, pleców i mięśni może współwystępować z IBS
Dolegliwości nie zawsze ograniczają się do przewodu pokarmowego. W opublikowanym w 2022 roku przeglądzie badań dotyczącym pozajelitowych objawów IBS uwzględniono 80 publikacji. Autorzy wskazali, że różnego rodzaju symptomy spoza układu pokarmowego mogą występować u około połowy pacjentów.
Do najczęściej opisywanych należą przewlekłe zmęczenie, bóle głowy i migreny, bóle pleców oraz mięśni, zaburzenia snu, a także dolegliwości w obrębie miednicy. U części osób występują ponadto częstomocz, nagłe parcie na pęcherz lub uczucie niepełnego opróżnienia pęcherza. Z IBS częściej współistnieją również fibromialgia i zespół przewlekłego zmęczenia. Autorzy przeglądu podkreślają jednak, że mechanizmy tych zależności pozostają złożone i nie zostały całkowicie wyjaśnione.
Możliwe znaczenie ma zwiększona wrażliwość układu nerwowego na bodźce płynące z różnych części ciała. Zaburzenia snu mogą dodatkowo obniżać próg odczuwania bólu, a przewlekłe dolegliwości jelitowe sprzyjać zmęczeniu i pogorszeniu samopoczucia. Nie oznacza to jednak, że każdy ból pleców, głowy lub miednicy u osoby z IBS jest skutkiem problemów jelitowych. Objawy te są nieswoiste i mogą mieć wiele innych przyczyn.
Zobacz również:
IBS można rozpoznać bez wykonywania wszystkich badań
Nie istnieje pojedyncze badanie krwi, USG ani kolonoskopia, które potwierdzają IBS. Rozpoznanie opiera się na rozmowie z pacjentem, ocenie objawów, badaniu lekarskim i odpowiednio dobranych testach. Według NIDDK badania krwi lub kału wykorzystuje się przede wszystkim do sprawdzenia, czy dolegliwości nie wynikają z innej choroby.
Zakres diagnostyki zależy od wieku, rodzaju objawów i wywiadu rodzinnego. Lekarz może zlecić między innymi morfologię, oznaczenie markerów stanu zapalnego, badania w kierunku celiakii lub kalprotektynę w kale. Kolonoskopia i gastroskopia nie są konieczne u każdej osoby z podejrzeniem IBS - wykonuje się je wtedy, gdy przemawiają za tym konkretne wskazania.
Tych objawów nie należy tłumaczyć IBS
Krew w stolcu, smoliste stolce, niedokrwistość, niezamierzony spadek masy ciała oraz biegunka wybudzająca ze snu należą do objawów alarmowych. Czujność powinny wzbudzić również gorączka, nowe lub szybko nasilające się dolegliwości oraz rodzinne występowanie raka jelita grubego, nieswoistych chorób zapalnych jelit albo celiakii.
Samo IBS nie prowadzi do raka jelita grubego ani nie powoduje trwałego uszkodzenia jelit. Może jednak poważnie utrudniać pracę, aktywność społeczną, podróżowanie i sen. Dlatego nawracających objawów nie warto bagatelizować - prawidłowe rozpoznanie pozwala dobrać leczenie do dominujących dolegliwości, a jednocześnie nie przeoczyć choroby wymagającej innego postępowania.
