Spis treści:
- Pozytywne nastawienie do starości wiąże się z lepszym funkcjonowaniem w późnym wieku
- Prawie 600 osób i jedno ważne pytanie
- Nie chodzi o "myślenie życzeniowe"
- Starzenie się nie musi oznaczać jednego scenariusza
Pozytywne nastawienie do starości wiąże się z lepszym funkcjonowaniem w późnym wieku
Czy sposób, w jaki myślimy o starzeniu się, może mieć znaczenie dla tego, jak postrzegamy własne zdrowie i sprawność umysłową? Badanie naukowców z Pennsylvania State University sugeruje, że tak. Osoby, które miały bardziej pozytywne oczekiwania wobec starzenia się, lepiej oceniały swoje funkcje poznawcze i rzadziej uważały, że ich zdolności umysłowe pogorszyły się z upływem czasu.
To ważna obserwacja, bo starzenie się często kojarzymy z mniejszą energią, problemami ze zdrowiem, zapominaniem czy trudnościami z koncentracją. Tymczasem badanie pokazuje, że również nasze wyobrażenia o starości mogą być związane z tym, jak odbieramy własne funkcjonowanie w późniejszym wieku.
Prawie 600 osób i jedno ważne pytanie
Naukowcy przebadali 581 osób w wieku co najmniej 65 lat. Wszyscy uczestnicy mieszkali samodzielnie w Stanach Zjednoczonych i nie deklarowali rozpoznania demencji ani innych zaburzeń poznawczych. Nieco ponad połowę grupy stanowiły kobiety.
Uczestników zapytano między innymi o ich oczekiwania związane ze starzeniem się. Chodziło o trzy obszary: zdrowie fizyczne, zdrowie psychiczne oraz funkcje poznawcze. Badani oceniali stwierdzenia dotyczące tego, jak ich zdaniem zmienia się człowiek wraz z wiekiem.
Następnie pytano ich o własne funkcjonowanie poznawcze. Jak radzili sobie z koncentracją? Czy mieli problemy z pamięcią albo śledzeniem tego, co właśnie robili? Badani porównywali też swoje obecne możliwości z tym, jak funkcjonowali około dziesięciu lat wcześniej.
Wynik był wyraźny: bardziej pozytywne oczekiwania dotyczące starzenia się wiązały się z lepszą oceną własnych zdolności poznawczych i mniejszym poczuciem ich pogorszenia. Dotyczyło to zarówno tego, jak uczestnicy czuli się w ostatnim tygodniu, jak i porównania z okresem sprzed dekady.
Co ciekawe, nie miało większego znaczenia, czy pozytywne oczekiwania dotyczyły zdrowia fizycznego, psychicznego czy poznawczego. Osoby mające bardziej pozytywne nastawienie w każdym z tych obszarów częściej lepiej oceniały swoje funkcje poznawcze.
Zobacz również:
Nie chodzi o "myślenie życzeniowe"
Wyników nie należy jednak rozumieć jako dowodu na to, że wystarczy pozytywnie myśleć, aby zachować dobrą pamięć. Badanie wykazało związek, a nie zależność przyczynowo-skutkową.
Nie wiadomo więc, czy pozytywne oczekiwania pomagają ludziom lepiej postrzegać własne możliwości, czy też osoby, które czują się sprawniejsze i zdrowsze, mają bardziej optymistyczne wyobrażenie o starzeniu się. Potrzebne są kolejne badania, aby odpowiedzieć na to pytanie.
Nikki Hill, profesor nadzwyczajna w Ross and Carol Nese College of Nursing na Penn State i główna autorka badania, zwraca uwagę na jeszcze jeden aspekt. - Oczekiwania dotyczące starzenia się można zmieniać i wpływają one na sposób, w jaki człowiek postrzega swoje funkcjonowanie poznawcze - powiedziała. Jej zdaniem modyfikowanie tych oczekiwań może w przyszłości wspierać zdrowsze starzenie poznawcze, między innymi poprzez budowanie bardziej trafnych, mniej stereotypowych wyobrażeń o starości.
Starzenie się nie musi oznaczać jednego scenariusza
To właśnie stereotypy dotyczące starzenia się zainteresowały badaczy. Hill zauważyła, że kiedy starsze osoby opisują swoje doświadczenia, często odwołują się do powszechnych przekonań o nieuchronnym pogarszaniu się pamięci i sprawności umysłowej. Naukowcy chcieli sprawdzić, czy takie przekonania mogą wpływać na sposób interpretowania rzeczywistych zmian poznawczych.
Ma to znaczenie również dlatego, że subiektywne poczucie pogorszenia funkcji poznawczych nie zawsze oznacza, że w badaniu klinicznym rzeczywiście zostanie stwierdzone zaburzenie. Jednocześnie Hill wskazuje, że osoby zaniepokojone pogorszeniem swoich zdolności poznawczych mogą być bardziej narażone na przyszłe zaburzenia poznawcze. Dlatego ważne jest, aby właściwie rozumieć i interpretować zgłaszane przez pacjentów zmiany.
Zobacz również:
Wniosek z badania jest więc ostrożny, ale interesujący: pozytywne oczekiwania wobec starzenia się są związane z lepszym postrzeganiem własnego funkcjonowania poznawczego i mniejszym odczuwanym pogorszeniem tych funkcji. Nie oznacza to, że pozytywne nastawienie samo w sobie chroni przed chorobami neurodegeneracyjnymi. Pokazuje natomiast, że starzenie się to nie tylko proces biologiczny. To również sposób, w jaki człowiek interpretuje zachodzące w nim zmiany.
Jak podkreśla Hill, jeśli uda się kształtować oczekiwania dotyczące starzenia tak, aby były bardziej zgodne z rzeczywistością i mniej obciążone stereotypami, być może łatwiej będzie ludziom rozpoznawać rzeczywiste zmiany poznawcze i odpowiednio na nie reagować.
Źródła:
Hill N.L. i wsp., Just as expected? Older adults' aging expectations are associated with subjective cognition, Aging & Mental Health, 2024, DOI: 10.1080/13607863.2024.2399080.
https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/13607863.2024.2399080#abstract [dostęp 17.09.2026]
https://www.psu.edu/news/research/story/can-positive-outlook-aging-lead-better-cognitive-performance [dostęp 17.09.2026]
