Spis treści:
- Czy to, jak jesz, ma znaczenie?
- Unikalna perspektywa: układ przedsionkowy jako szósty zmysł
- Co wykazały badania? Główne obserwacje
- Dlaczego to tak działa?
Czy to, jak jesz, ma znaczenie?
Większość z nas nie zastanawia się nad tym, w jakiej pozycji spożywa posiłki, mimo że codziennie jemy w różny sposób: siedzą przy stole, w pracy przy biurku albo spacerując. Tradycyjnie mówi się, że posiłek powinno się spożywać spokojnie, "przy stole", ale czy pozycja ciała wpływa na nasze odczucia smakowe, sytość i ilość zjedzonego jedzenia?
Jednym z ciekawszych badań wydaje się praca naukowców Dipayana Biswasa, Courtney Szocs i Annik Abell opublikowana w 2019 roku w Journal of Consumer Research. Badanie to wprowadziło koncepcję wpływu układu przedsionkowego (odpowiedzialnego za równowagę i postawę), tzw. "szóstego zmysłu", na sposób odbierania smaku i subiektywne doświadczenia związane z jedzeniem.
Unikalna perspektywa: układ przedsionkowy jako szósty zmysł
Naukowcy zazwyczaj analizują smak i apetyt poprzez klasyczne pięć zmysłów: wzrok, węch, dotyk, smak i słuch. Jednak Biswas i współpracownicy poszli dalej, analizując wpływ układu przedsionkowego, który jest związany z równowagą i postawą ciała, na jakość odczuwania smaku i spożycie pokarmów.
Badanie to opierało się na sześciu eksperymentach, porównujących spożywanie pokarmów i napojów w dwóch postawach: siedzącej (relatywnie zrelaksowanej) oraz stojącej (często kojarzonej z lekkim obciążeniem fizycznym).
Co wykazały badania? Główne obserwacje
Smak "przyjemny" smakuje lepiej siedząc niż stojąc
Dipayan Biswas wraz ze swoim zespołem przeprowadził eksperyment z udziałem 350 osób, prosząc uczestników o ocenę smaku chipsów z chleba pita. Wyniki okazały się jednoznaczne: badani, którzy degustowali przekąskę na stojąco, oceniali jej smak gorzej niż ci, którzy siedzieli wygodnie na miękkich, wyściełanych krzesłach.
W kolejnej części badania uczestnikom podano klasyczne, niewielkie brownie upieczone w lokalnej restauracji, wcześniej przetestowane i powszechnie uznane za smaczne. Także tutaj osoby siedzące deklarowały większą przyjemność z degustacji. Sytuacja zmieniła się jednak, gdy badacze celowo zmodyfikowali przepis, dodając dodatkową ćwierć szklanki soli, aby wyraźnie pogorszyć smak. Wówczas efekt się odwrócił: uczestnicy stojący w mniejszym stopniu zauważali nadmierną słoność i oceniali brownie relatywnie korzystniej niż osoby siedzące. Wyniki te sugerują, że postawa ciała może tłumić intensywność doznań sensorycznych, zarówno tych pozytywnych, jak i negatywnych wpływając na to, jak silnie odczuwamy smak potraw.
Wrażenie temperatury i intensywność smaku są mniejsze stojąc
Aby lepiej zrozumieć mechanizm tego efektu, badacze zwiększyli poziom fizycznego obciążenia uczestników. Poproszono ich o degustację przekąsek owocowych podczas trzymania torby z zakupami, sytuacji przypominającej próbowanie produktów w sklepie. Zarówno osoby siedzące, jak i stojące deklarowały, że dodatkowy ciężar pogarszał odbiór smaku. Wskazuje to, że kluczową rolę odgrywa stres fizyczny i napięcie mięśniowe, które mogą osłabiać percepcję sensoryczną.
Zespół zbadał także wpływ postawy na odczuwanie temperatury. Uczestnicy, którym podano kubki gorącej kawy, oceniali jej temperaturę jako mniej intensywną, gdy pili ją na stojąco. Co więcej, osoby stojące wypijały mniejsze ilości napoju niż siedzące, co sugeruje, że zwiększone obciążenie fizyczne może częściowo hamować apetyt.
Mechanizm ten prawdopodobnie wiąże się z większym obciążeniem układu krążenia, w pozycji stojącej serce musi intensywniej pompować krew, co stanowi subtelny, ale mierzalny stres dla organizmu i wpływa na sposób odbierania bodźców smakowych.
Odwrotny efekt przy potrawach nieprzyjemnych
Paradoksalnie, przy nieprzyjemnych smakach, osoby stojące oceniali je nieco lepiej niż siedzące. To wskazuje, że redukcja wrażliwości sensorycznej podczas stania może działać jak "efekt znieczulenia", mniej intensywnie odczuwamy zarówno dobre, jak i złe smaki.
Dlaczego to tak działa?
Badanie Biswasa i współautorów sugeruje, że kluczową rolę odgrywa stres fizyczny i obciążenie organizmu, które zmniejszają ogólną wrażliwość sensoryczną, kiedy organizm "pracuje" więcej, skupia się mniej na subtelnych sygnałach smakowych.
Źródła:
Dipayan Biswas, Courtney Szocs, Annika Abell. Extending the Boundaries of Sensory Marketing and Examining the Sixth Sensory System: Effects of Vestibular Sensations for Sitting versus Standing Postures on Food Taste Perception. Journal of Consumer Research, 2019. [https://academic.oup.com/jcr/article-abstract/46/4/708/5488173? - dostęp 22.02.2026]
https://phys.org/news/2019-06-posture-impacts-food.html? - dostęp 22.02.2026]
