Spis treści:
- Spirometria sprawdza, jak pracują płuca
- Te objawy powinny skłonić do badania
- Jak wygląda spirometria?
- Prawidłowy wynik nie zawsze wyklucza astmę
- Wczesna diagnoza może zmienić przebieg choroby
- 30 września będzie można zbadać się za darmo
Spirometria sprawdza, jak pracują płuca
Spirometria jest jednym z podstawowych badań wykorzystywanych w diagnostyce chorób układu oddechowego. Pozwala ocenić m.in. ilość powietrza, jaką jesteśmy w stanie wydmuchać z płuc, oraz szybkość jego przepływu przez drogi oddechowe.
Dzięki temu można wykryć tzw. obturację, czyli zwężenie oskrzeli utrudniające swobodny przepływ powietrza. Jest ona charakterystyczna m.in. dla astmy i przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, czyli POChP.
- Spirometria jest podstawowym badaniem czynnościowym układu oddechowego. Pokazuje, czy sprawność wentylacyjna płuc nie jest zaburzona - wyjaśnia dr hab. n. med. Piotr Dąbrowiecki z Kliniki Chorób Wewnętrznych, Infekcyjnych i Alergologii Wojskowego Instytutu Medycznego.
Skala problemu jest duża. Objawy astmy ma w Polsce ponad 4 mln osób, ale nie wszyscy wiedzą, że to właśnie ta choroba odpowiada za ich dolegliwości. Podobnie jest z POChP - choruje na nią około 2-2,5 mln Polaków, podczas gdy rozpoznanie ma znacznie mniej osób.
- W Polsce ponad 4 miliony chorych ma objawy astmy - kaszel, świsty w drogach oddechowych, duszności, ale tylko około 2,2 miliona osób wie, że u podstaw tych dolegliwości leży astma. Wykonanie spirometrii pozwoli znaleźć obturację i skierować pacjenta do lekarza, który podejmie dalsze działanie - podkreśla ekspert.
Zobacz również:
Te objawy powinny skłonić do badania
Niepokój powinien wzbudzić przede wszystkim kaszel utrzymujący się przez wiele tygodni, nawracająca duszność, świsty podczas oddychania czy uczucie ucisku w klatce piersiowej. Sygnałem ostrzegawczym może być również coraz mniejsza tolerancja wysiłku.
Jeżeli wejście na piętro, szybszy spacer albo droga do autobusu zaczynają powodować zadyszkę, której wcześniej nie było, nie warto automatycznie tłumaczyć tego wiekiem czy brakiem kondycji.
Nie przyzwyczajajmy się do duszności i nie uznawajmy przewlekłego kaszlu za coś normalnego. Osoba, która kaszle przez wiele tygodni, ma świsty, odczuwa duszność podczas wysiłku, powinna wykonać spirometrię
- zaznacza dr hab. Piotr Dąbrowiecki.
Szczególnie czujne powinny być osoby po 40. roku życia, które palą lub paliły papierosy. Nie oznacza to jednak, że POChP dotyczy wyłącznie palaczy. Znaczenie ma także długotrwałe narażenie na zanieczyszczone powietrze, pyły oraz dymy.
"Kaszel palacza" i duszność podczas zwykłego marszu nie powinny być więc traktowane jako coś naturalnego.
Jak wygląda spirometria?
Badanie jest bezbolesne i nieinwazyjne. Pacjent bierze bardzo głęboki wdech, a następnie przez specjalny ustnik wydmuchuje powietrze tak mocno, szybko i długo, jak tylko potrafi. Próbę zazwyczaj trzeba powtórzyć kilka razy, ponieważ wiarygodność wyniku zależy od prawidłowego wykonania badania.
- Pacjent wykonuje maksymalny wdech, a następnie przez ustnik wydmuchuje powietrze możliwie szybko, mocno i długo. Próbę powtarza się kilka razy, aby uzyskać wiarygodny wynik - tłumaczy dr hab. Piotr Dąbrowiecki.
Ekspert podkreśla, że liczy się nie tylko sam sprzęt, ale też osoba wykonująca badanie.
- Ważna jest jakość badania, a do tego sam aparat nie wystarczy. Potrzebna jest przeszkolona pielęgniarka, technik albo lekarz, który poinstruuje pacjenta, oceni poprawność prób i zinterpretuje wynik - wyjaśnia.
W niektórych przypadkach stosuje się również tzw. próbę rozkurczową. Po pierwszym pomiarze pacjent otrzymuje lek rozszerzający oskrzela, a po określonym czasie spirometrię wykonuje się ponownie.
Prawidłowy wynik nie zawsze wyklucza astmę
Sama spirometria nie zastępuje konsultacji lekarskiej. Wynik powinien być oceniany razem z objawami, wywiadem i pozostałymi informacjami o stanie zdrowia pacjenta.
Dotyczy to szczególnie astmy, która może mieć zmienny przebieg. Zdarza się więc, że osoba chorująca na astmę w momencie badania uzyskuje prawidłowy wynik.
Prawidłowa spirometria nie wyklucza astmy. Choroba ma przebieg zmienny i w okresie bezobjawowym wynik może być prawidłowy. Dlatego zawsze trzeba uwzględniać wywiad, charakter objawów, alergię i reakcję na leczenie
- zaznacza dr hab. Piotr Dąbrowiecki.
Spirometria pomaga nie tylko w postawieniu diagnozy. U osób, które już się leczą, pozwala również sprawdzić, czy terapia przynosi oczekiwane efekty.
Zobacz również:
Wczesna diagnoza może zmienić przebieg choroby
W przypadku astmy odpowiednio dobrane leczenie może sprawić, że pacjent przez długi czas nie będzie odczuwał istotnych ograniczeń.
Wczesne rozpoznanie astmy pozwala dobrze kontrolować chorobę i zapobiegać zaostrzeniom
- podkreśla ekspert.
W POChP sytuacja jest trudniejsza, ponieważ zmian, które już powstały w płucach, nie zawsze można cofnąć. Można jednak spowolnić postęp choroby, ograniczać liczbę zaostrzeń i poprawić jakość życia. Szczególnie ważne jest zaprzestanie palenia oraz jak najwcześniejsze rozpoczęcie właściwego leczenia.
- Wczesne rozpoznanie POChP umożliwia spowolnienie jej przebiegu, szczególnie jeśli pacjent przestanie palić i rozpocznie właściwe leczenie - mówi dr hab. Piotr Dąbrowiecki.
POChP może przez długi czas rozwijać się stopniowo. Chory przyzwyczaja się do coraz mniejszej wydolności, a kolejne ograniczenia zaczyna uznawać za naturalny skutek wieku.
30 września będzie można zbadać się za darmo
Polski Dzień Spirometrii obchodzony jest 30 września. Tego dnia w Centrali Narodowego Funduszu Zdrowia oraz siedzibach 10 oddziałów wojewódzkich będzie można bez skierowania i wcześniejszej rejestracji wykonać bezpłatną spirometrię.
Badania zaplanowano w Warszawie, Opolu, Wrocławiu, Katowicach, Rzeszowie, Krakowie, Lublinie, Szczecinie, Gdańsku i Bydgoszczy. Przed badaniem technik przeprowadzi krótką ankietę, która pozwoli wykluczyć ewentualne przeciwwskazania.
- Jeśli badanie wykaże zaburzenia obturacyjne, czyli zwężenia i zaburzenia przepływu powietrza w drogach oddechowych, taka osoba dostanie list do swojego lekarza rodzinnego z prośbą o dalszą diagnostykę w kierunku astmy lub POChP - informuje dr hab. Piotr Dąbrowiecki.
I właśnie na tym polega największa wartość spirometrii - może wskazać, że dolegliwości, do których przez lata zdążyliśmy się przyzwyczaić, mają konkretną przyczynę.
- Spirometria jest szansą na poznanie przyczyny objawów i rozpoczęcie skutecznej terapii. To proste badanie może naprawdę uratować zdrowie, a czasem także życie - podsumowuje ekspert.
Źródła:
Komunikat prasowy "Polski Dzień Spirometrii 2026", przygotowany przez Stowarzyszenie Dziennikarze dla Zdrowia
Wywiad "Spirometria - jak odzyskać swobodny oddech" z dr. hab. n. med. Piotrem Dąbrowieckim z WIM-PIB
