Spis treści:
- Kiedy naprawdę zwalnia metabolizm? Naukowcy obalają popularny mit
- Metabolizm - co właściwie oznacza?
- Największy "spalacz energii" to niemowlę
- Między 20. a 60. rokiem życia metabolizm jest stabilny
- Prawdziwe spowolnienie zaczyna się po sześćdziesiątce
- Czy można "przyspieszyć" metabolizm?
Kiedy naprawdę zwalnia metabolizm? Naukowcy obalają popularny mit
Przez lata powtarzano, że po trzydziestce metabolizm zaczyna zwalniać, a każdy kolejny rok życia sprawia, że organizm spala coraz mniej kalorii. Wiele osób właśnie tym tłumaczy przybieranie na wadze w średnim wieku. Jak pokazują wyniki badania opublikowanego w ostatnich latach, rzeczywistość wygląda trochę inaczej. Metabolizm człowieka pozostaje zaskakująco stabilny przez większą część dorosłego życia, a wyraźnie zaczyna spowalniać po 60. roku życia.
Metabolizm - co właściwie oznacza?
Metabolizm to ogół procesów biochemicznych zachodzących w organizmie człowieka, które umożliwiają jego prawidłowe funkcjonowanie. Ich głównym zadaniem jest dostarczanie komórkom energii niezbędnej do wykonywania wszystkich procesów życiowych, takich jak wzrost, regeneracja czy utrzymanie podstawowych funkcji organizmu.
W przebiegu metabolizmu organizm nie tylko pozyskuje i wykorzystuje energię, ale także usuwa zbędne produkty przemiany materii, toksyny oraz inne szkodliwe substancje. Mogą one powstawać w wyniku procesów metabolicznych lub przedostawać się do organizmu z zewnątrz, np. wraz z pożywieniem, powietrzem czy lekami.
Na całkowite dzienne wydatki energetyczne składają się m.in. podstawowa przemiana materii (energia potrzebna do podtrzymania życia), aktywność fizyczna oraz energia zużywana na trawienie pokarmów.
Dotychczas powszechnie sądzono, że metabolizm stopniowo zwalnia już w tzw. "młodym wieku dorosłym", czyli między 30. a 40. rokiem życia. Badanie opublikowane w prestiżowym czasopiśmie naukowym Science przyniosło jednak zaskakujące wnioski.
Największy "spalacz energii" to niemowlę
Międzynarodowy zespół naukowców przeanalizował dane ponad 6400 osób z 29 krajów. Uczestnicy byli w bardzo różnym wieku, od zaledwie 8 dni życia do 95 lat. Badacze oceniali całkowity wydatek energetyczny organizmu, czyli ile kalorii ludzie spalali w ciągu dnia w normalnych warunkach życia.
Okazało się, że metabolizm człowieka osiąga szczyt bardzo wcześnie, około pierwszego roku życia. W tym okresie dzieci spalają energię nawet o około 50 proc. szybciej niż przeciętny dorosły. To ma swoje biologiczne uzasadnienie: niemowlęta intensywnie rosną, rozwijają układ nerwowy i budują nowe tkanki.
Później metabolizm stopniowo się obniża. W okresie dzieciństwa i dojrzewania tempo przemian energetycznych zmniejsza się, aż około 20. roku życia osiąga poziom typowy dla dorosłego organizmu.
Między 20. a 60. rokiem życia metabolizm jest stabilny
Największym zaskoczeniem dla naukowców było odkrycie, że metabolizm osób dorosłych pozostaje praktycznie niezmienny przez około cztery dekady życia.
Oznacza to, że osoba mająca 25 lat i osoba mająca 55 lat, przy podobnej masie ciała i poziomie aktywności, mogą mieć bardzo zbliżone tempo przemiany energii. Nie potwierdziła się więc popularna teoria, że "po trzydziestce metabolizm automatycznie zwalnia".
Skąd więc częstsze problemy z wagą u osób w średnim wieku? Specjaliści wskazują, że znaczenie mogą mieć inne czynniki: mniejsza aktywność fizyczna, utrata masy mięśniowej, zmiana stylu życia, stres, sen czy większa łatwość spożywania nadmiaru kalorii. Sam wiek nie oznacza jednak gwałtownego spadku metabolizmu.
Zobacz również:
Prawdziwe spowolnienie zaczyna się po sześćdziesiątce
Według wyników badania wyraźny spadek tempa przemian energetycznych pojawia się dopiero po 60. roku życia. W późniejszym okresie życia metabolizm zmniejsza się średnio o około 0,7 proc. rocznie. W efekcie osoby po 90. roku życia zużywają około 26 proc. mniej energii niż osoby w średnim wieku.
Naukowcy przypuszczają, że może mieć to związek ze zmianami zachodzącymi w organizmie podczas starzenia: zmniejszeniem ilości aktywnej metabolicznie tkanki mięśniowej, zmianami w pracy narządów oraz mniejszą aktywnością komórek.
Czy można "przyspieszyć" metabolizm?
Styl życia ma tu z pewnością duże znaczenie. Regularna aktywność fizyczna, zwłaszcza trening siłowy, odpowiednia podaż białka oraz zdrowy sen to jedne z najważniejszych elementów wspierających prawidłowe funkcjonowanie metabolizmu wraz z wiekiem. Ćwiczenia pomagają utrzymać masę mięśniową, która odgrywa istotną rolę w wydatkowaniu energii, białko wspiera jej regenerację i utrzymanie, a odpowiednia ilość snu sprzyja prawidłowej regulacji hormonów wpływających na apetyt i gospodarkę energetyczną organizmu.
Nowe badanie zmienia więc sposób myślenia o metabolizmie. Nie jest tak, że organizm zaczyna "zwalniać" zaraz po młodości. Przez większą część dorosłego życia działa on na podobnym poziomie, a największe zmiany pojawiają się dopiero wtedy, gdy zaczyna się proces starzenia.
Źródło badania:
Pontzer H. i wsp. Daily Energy Expenditure through the Human Life Course, "Science", 2021, 373(6556): 808-812. DOI: 10.1126/science.abe5017.
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8370708/
