Spis treści:
- Czym jest fonofobia, mizofonia i hiperakuzja?
- Nadwrażliwość na dźwięki a spektrum autyzmu
- Migrena a drażliwość a na dźwięki
- Wrażliwość na hałas a Choroba Menière'a
- Borelioza - układ nerwowy reaguje inaczej na dźwięki
- Zespół stresu pourazowego a nadwrażliwy słuch
Czym jest fonofobia, mizofonia i hiperakuzja?
Niektóre dźwięki, które dla jednej osoby są zupełnie obojętne, u innej mogą wywoływać wyraźny dyskomfort, irytację, lęk, a nawet ból. Taka zmniejszona tolerancja dźwięku określana jest szerzej jako nadwrażliwość na dźwięki. Jedną z jej postaci jest hiperakuzja, w której codzienne odgłosy, takie jak rozmowa, szum wody czy brzęk naczyń, są odbierane jako nieprzyjemnie głośne lub trudne do zniesienia, mimo że dla większości osób mają normalne natężenie.
Nie każda reakcja na dźwięk wynika jednak z jego głośności. W przypadku fonofobii źródłem problemu jest przede wszystkim lęk lub silna reakcja emocjonalna związana z dźwiękiem, natomiast mizofonia wiąże się z gwałtowną irytacją, złością lub napięciem wywoływanymi przez konkretne odgłosy, często niezależnie od ich natężenia. Problem może dotyczyć również ogólniejszej niechęci do hałasu i trudności z funkcjonowaniem w głośnym otoczeniu. Nadwrażliwość na dźwięki nie jest więc jednym, jednolitym zjawiskiem, może przyjmować rozmaite formy i towarzyszyć wielu chorobom.
Nadwrażliwość na dźwięki a spektrum autyzmu
Jednym z zaburzeń neurorozwojowych, w których nadwrażliwość na dźwięki występuje szczególnie często, jest spektrum autyzmu. Trudność może powodować określona częstotliwość dźwięku, nagły hałas albo kilka nakładających się odgłosów, których układ nerwowy nie potrafi skutecznie odfiltrować. Sprowadza się to do tego, że zwykłe otoczenie: gwar w klasie, rozmowy wielu osób jednocześnie, szum urządzeń czy nagle zatrzaskujące się drzwi - bywa źródłem silnego przeciążenia sensorycznego.
Co więcej taka reakcja może mieć konsekwencje wykraczające poza sam słuch. Osoba z autyzmem (w tym kontekście mówi się zwłaszcza o dzieciach) może zacząć unikać zatłoczonych miejsc, wycofywać się z kontaktu z rówieśnikami albo reagować niepokojem i rozdrażnieniem, ponieważ próbuje w ten sposób ograniczyć liczbę nieprzyjemnych bodźców. Hałas może również utrudniać rozumienie mowy i skupienie uwagi, zwłaszcza w miejscach, w których jednocześnie dociera wiele różnych dźwięków.
Migrena a drażliwość a na dźwięki
Kolejną chorobą, w której przebiegu może występować nadwrażliwość na dźwięki, jest migrena. Syreny ambulansu, klaksony czy dzwonek na przejeździe kolejowym bywają dla chorujących osób znacznie bardziej dokuczliwe niż dla kogoś zdrowego. W badaniu z udziałem 50 pacjentów z migreną i 50 zdrowych uczestników te konkretne odgłosy zostały ocenione przez pierwszą grupę jako zdecydowanie bardziej nieprzyjemne, a różnice w ich odbiorze wiązały się nie tylko z głośnością, ale również z określonymi właściwościami akustycznymi. Poza tym, jak wyjaśnia prof. Izabela Domitrz z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, nadwrażliwość na hałas przez lata była uznawana za jeden z czynników mogących wyzwalać ból głowy.
Dziś jednak coraz częściej bierze się pod uwagę inne wyjaśnienie. - Najnowsze badania pokazują, że to może być już faza prodromalna migreny, co oznacza, że napad już się zaczyna, ale pacjent nie ma jeszcze innych objawów - mówi ekspertka. Oznacza to, że bodziec słuchowy niekoniecznie musi być bezpośrednim wyzwalaczem. Jego nagła, nasilona dokuczliwość może stanowić po prostu wczesny etap rozpoczynającego się epizodu. Nadwrażliwość na hałas należy bowiem do objawów towarzyszących, podobnie jak nudności, wymioty czy nadwrażliwość na światło, i może pojawiać się na różnych jego etapach.
Wrażliwość na hałas a Choroba Menière'a
Choroba Menière'a to przewlekła choroba ucha wewnętrznego, związana z nadmiernym gromadzeniem się płynu w błędniku błoniastym. W konsekwencji może dojść do zmiany funkcjonowania struktur odpowiadających za słuch i równowagę, dlatego choroba może powodować napadowe zawroty głowy, szumy uszne oraz pogorszenie słuchu. Jednym z dodatkowych objawów może być także nadwrażliwość na dźwięki, zwykłe odgłosy mogą wtedy wydawać się choremu zbyt intensywne lub nieprzyjemne. Choroba Menière'a jest stosunkowo rzadka, występuje u około 50 na 100 tys. osób i najczęściej ujawnia się między 30. a 50. r.ż. Dotyczy zarówno kobiet, jak i mężczyzn. Jej przebieg jest zmienny: okresy zaostrzeń, podczas których pojawiają się zawroty głowy, szum w uchu czy pogorszenie słuchu, mogą przeplatać się z okresami bezobjawowymi.
Borelioza - układ nerwowy reaguje inaczej na dźwięki
Borelioza może zmienić sposób, w jaki układ nerwowy odbiera informacje docierające z otoczenia. Dźwięk, który wcześniej pozostawał zupełnie neutralny, może zacząć wywoływać silny dyskomfort, a tolerancja hałasu może wyraźnie się zmniejszyć. Dotyczy to nie tylko bardzo głośnych bodźców - u niektórych osób szczególnie dokuczliwe stają się nawet delikatne lub powtarzalne odgłosy. Za takim doświadczeniem może stać zaburzone przetwarzanie bodźców związane z neurologicznymi następstwami choroby. Brian A. Fallon i Jennifer Sotsky, autorzy książki Conquering Lyme Disease: Science Bridges the Great Divide, zwracają uwagę, że borelioza może wpływać na układ odpowiedzialny za odbiór informacji zmysłowych poprzez samą infekcję, reakcję immunologiczną oraz zmiany w funkcjonowaniu neuroprzekaźników i szlaków nerwowych. W rezultacie zwykłe bodźce mogą być odbierane jako zdecydowanie bardziej intensywne, niż wynikałoby to z ich rzeczywistego natężenia. Autorzy opisują ten problem jako część szerszego zaburzenia odbioru bodźców, które u niektórych pacjentów może nasilać inne objawy neurologiczne. Nadwrażliwość na dźwięki nie jest jednak charakterystyczna dla każdej osoby z boreliozą i wymaga odniesienia do całego obrazu klinicznego.
Zespół stresu pourazowego a nadwrażliwy słuch
W przypadku zespołu stresu pourazowego zmienia się nie tylko sposób reagowania na wspomnienia związane z traumą. Pod wpływem silnego doświadczenia układ nerwowy może stać się bardziej wyczulony na sygnały płynące z otoczenia, w tym na dźwięki. Nagły hałas może wtedy wywoływać bardzo gwałtowną reakcję przestrachu, napięcie lub lęk, nawet jeśli osoba wie, że w danym momencie nie grozi jej żadne niebezpieczeństwo.
U części pacjentów tolerancja dźwięków wyraźnie się obniża. Zwykłe odgłosy mogą wydawać się wyjątkowo intensywne, drażniące, a czasem wręcz bolesne. Co więcej, dźwięk może zostać silnie powiązany z wcześniejszym wydarzeniem i stać się jego mimowolnym przypomnieniem. Wtedy jego pojawienie się może uruchamiać reakcję charakterystyczną dla PTSD: gwałtowne pobudzenie, lęk, złość, a niekiedy również wspomnienie traumatycznego zdarzenia. Taka nadmierna czujność na bodźce może utrudniać przebywanie w miejscach publicznych, spotkania z innymi czy zwyczajne funkcjonowanie w hałaśliwym otoczeniu.
Źródła:
https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0149763426002538#sec0005
https://www.nature.com/nature-index/topics/l4/auditory-sensitivity-in-autism-spectrum-disorders
https://www.youtube.com/watch?v=JGM_HG7a3Ng
https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6599942/
https://www.mp.pl/pacjent/otolaryngologia/choroby/choroby-uszu/106005,choroba-menirea
https://www.globallymealliance.org/blog/lyme-disease-and-sensory-overload
https://canadianaudiologist.ca/issue/volume-2-issue-2-2015/hearing-aid-use-for-patients-with-posttraumatic-stress-disorder/
