Spis treści:
- Czym właściwie jest ox-LDL?
- Dlaczego ox-LDL jest groźny?
- Jak się chronić przed ox-LDL?
- Dieta na obniżenie cholesterolu
W ludzkim organizmie nieustannie zachodzą złożone procesy biochemiczne, których na co dzień nie jesteśmy świadomi. Część z nich może jednak istotnie wpływać na nasze zdrowie. Przykładem jest oksydacja lipoprotein LDL, czyli frakcji cholesterolu powszechnie określanej mianem "złego". W wyniku tego procesu powstaje utleniona postać LDL (ox-LDL) - cząsteczka o silnych właściwościach aterogennych, uznawana za jeden z kluczowych czynników inicjujących rozwój miażdżycy i innych chorób układu sercowo-naczyniowego.
Czym właściwie jest ox-LDL?
LDL (low-density lipoprotein) to lipoproteina, której zadaniem jest transportowanie cholesterolu z wątroby do różnych komórek w organizmie. W normalnych warunkach LDL pełni ważną funkcję - bez cholesterolu nie moglibyśmy funkcjonować.
Problem pojawia się wtedy, gdy LDL ulega utlenieniu, czyli chemicznej modyfikacji na skutek działania m.in. wolnych rodników.
Dlaczego ox-LDL jest groźny?
Gdy ox-LDL pojawia się w ścianach naczyń krwionośnych, organizm uruchamia reakcję obronną. Na miejsce "zagrożenia" wysyłane są makrofagi, komórki układu odpornościowego, które mają "posprzątać" problem. I rzeczywiście, pochłaniają one ox-LDL. Problem w tym, że nie potrafią go rozłożyć.
Zamiast eliminacji, dochodzi do kumulacji: makrofagi wypełnione ox-LDL przekształcają się w tzw. komórki piankowate, które zaczynają się gromadzić w ścianach naczyń. Wraz z nimi pojawia się stan zapalny, który inicjuje proces formowania blaszki miażdżycowej, stopniowo zwężającej światło tętnic i ograniczającej ich elastyczność.
Wysoki poziom ox-LDL może przyspieszyć niemal każdy etap miażdżycy - od pierwszych zmian w naczyniach, po pęknięcie blaszki, co może skutkować zawałem serca lub udarem mózgu.
Badania pokazują, że ox-LDL:
- działa toksycznie na komórki śródbłonka (wyściełające naczynia),
- zwiększa "przyciąganie" monocytów do miejsca zapalenia,
- aktywuje czynniki wzrostu i namnażanie komórek,
- wspiera agregację płytek krwi (ryzyko zakrzepów),
- oraz przekształca makrofagi w komórki piankowate.
Utleniony LDL (oxLDL) jest markerem stresu oksydacyjnego i u dzieci z otyłością często występuje w podwyższonych stężeniach, czemu towarzyszą zaburzenia lipidowe, niższe wartości HDL, wyższe triglicerydy oraz zależność między oxLDL a BMI i masą tkanki tłuszczowej, zwłaszcza brzusznej.
Większa ilość tkanki tłuszczowej sprzyja nasilonej produkcji wolnych rodników, co może wpływać na dostępność antyoksydantów, choć nie wszystkie populacje wykazują niższe stężenia witamin rozpuszczalnych w tłuszczach; w części badań obserwuje się wręcz wyższe poziomy witaminy A u dzieci otyłych.
Zaobserwowano również dodatnie zależności między oxLDL a witaminą A oraz powiązania obu witamin (A i E) z nieprawidłowym profilem lipidowym, co sugeruje, że w warunkach zwiększonego obciążenia metabolicznego organizm może potrzebować większej podaży antyoksydantów, aby przeciwdziałać wczesnym zmianom sprzyjającym rozwojowi miażdżycy.
Jak się chronić przed ox-LDL?
- Czy ox-LDL to nieunikniona konsekwencja życia? Nie do końca. Choć nie jesteśmy w stanie całkowicie wyeliminować procesu utleniania w organizmie, istnieją sposoby, by zminimalizować powstawanie ox-LDL:
- Unikaj smażenia na olejach nierafinowanych - np. lnianym, czy z pestek dyni. Pod wpływem wysokiej temperatury tworzą się związki nasilające procesy oksydacyjne.
- Kontroluj poziom homocysteiny - to aminokwas, który może przyspieszać utlenianie LDL. Jego poziom można regulować m.in. odpowiednią dietą i suplementacją (np. witaminy B6, B12, kwas foliowy).
- Zadbaj o antyoksydanty - witaminy C i E, polifenole z warzyw i owoców, a także regularna aktywność fizyczna pomagają w "gaszeniu" wolnych rodników.
Dieta na obniżenie cholesterolu
Profilaktyka hipercholesterolemii (podwyższonego poziomu cholesterolu) opiera się przede wszystkim na zdrowym stylu życia oraz odpowiednio zbilansowanej diecie. Kluczowe znaczenie ma wybór produktów, które wpływają korzystnie na poziomy "dobrego" cholesterolu HDL oraz obniżają "zły" cholesterol LDL.
Jednym z najlepiej przebadanych modeli żywieniowych w tym kontekście jest dieta śródziemnomorska. Obfituje ona w warzywa, owoce, ryby, oliwę z oliwek i pełnoziarniste produkty, a zawiera tylko niewielkie ilości chudego mięsa. Taki sposób odżywiania wspiera prawidłowy profil lipidowy i zmniejsza ryzyko chorób sercowo-naczyniowych.
Zamiast masła zaleca się stosowanie margaryn wzbogaconych w fitosterole roślinne, które pomagają blokować wchłanianie cholesterolu w jelitach. Należy unikać żywności wysoko przetworzonej, tłuszczów trans i nadmiaru cukru.
Dieta powinna dostarczać również witaminy E, która jest zaliczana do silnych przeciwutleniaczy, i sprzyja m.in. w utrzymaniu równowagi lipidowej. Pomaga także hamować agregację płytek krwi, co przeciwdziała tworzeniu się zakrzepów.
Witamina E - w jakich produktach występuje
Witamina E występuje głównie w tłuszczach roślinnych oraz w niektórych warzywach, owocach i orzechach. Znajdziemy ją w:
Olejach roślinnych: oleje roślinne, takie jak olej słonecznikowy, olej rzepakowy, olej kukurydziany, olej z pestek winogron czy oliwa z oliwek.
Orzechach: migdały, orzechy laskowe, orzechy włoskie, pistacje, orzechy nerkowca.
Nasionach: nasiona słonecznika, nasiona dyni, nasiona konopi czy nasiona chia.
Produktach zbożowych: pełnoziarniste produkty zbożowe, takie jak płatki śniadaniowe, pełnoziarnista mąka pszenna czy chleb.
Zielonych warzywach liściastych: szpinak, boćwina, jarmuż, rukola i inne zielone warzywa liściaste są również źródłem witaminy E.
Awokado: awokado jest bogatym źródłem witaminy E oraz zdrowych tłuszczów.
Owocach: niektóre owoce, takie jak mango, kiwi, truskawki, maliny, pomarańcze czy nektarynki, również zawierają witaminę E.
Źródła:
https://www.sciencedirect.com/topics/medicine-and-dentistry/oxidized-low-density-lipoprotein
Gajewska J., Ambroszkiewicz J., Weker H., Chełchowska M. Relations between oxidized low-density lipoproteins and fat-soluble vitamin concentrations in obese children - preliminary study / Zależności pomiędzy stężeniem oksydowanych lipoprotein niskiej gęstości a stężeniem witamin rozpuszczalnych w tłuszczach u dzieci otyłych - doniesienie wstępne.
file:///C:/Users/Admin/Downloads/10.34763_devperiodmed.20172103.266271.pdf
