Spis treści:
- Co to oznacza że organizm zatrzymuje wodę?
- Jakie są objawy zatrzymania wody?
- Codzienne nawyki a zatrzymanie wody w organizmie
- Jakie przyczyny medyczne mogą odpowiadać za zatrzymanie wody?
- Co można zrobić jeśli podejrzewasz u siebie zatrzymanie wody w organizmie?
Co to oznacza że organizm zatrzymuje wodę?
Zatrzymanie wody, fachowo nazywane retencją płynów definiowane jest jako stan w którym organizm gromadzi więcej wody niż jest w stanie usunąć. W prawidłowych warunkach ilość płynów jest stale kontrolowana: nerki usuwają ich nadmiar, a hormony i układ krążenia dbają o zachowanie równowagi wodno-elektrolitowej. Gdy ten mechanizm zostaje zaburzony, część płynu zaczyna gromadzić się w tkankach, a to prowadzi do powstawania obrzęków i uczucia ciężkości.
Tylko jak rozpoznać, że ich przyczyną jest właśnie zatrzymanie wody? Krótka odpowiedź brzmi: za każdym obrzękiem stoi woda. Z patofizjologicznego punktu widzenia obrzęk to nic innego jak nadmierne nagromadzenie płynu w przestrzeni pozanaczyniowej.
Pytanie nie brzmi więc, czy w tkankach znajduje się woda, ale jakimi objawami organizm daje znać, że przestał radzić sobie z jej regulacją.
Zobacz również:
Jakie są objawy zatrzymania wody?
Do najważniejszych sygnałów świadczących o retencji płynów należą:
- nagły wzrost masy ciała - przyrost o ok. 2- 3 kg w ciągu kilku dni, mimo że dieta i poziom aktywności fizycznej nie uległy zmianie, częściej świadczy o nagromadzeniu płynów niż o zwiększeniu ilości tkanki tłuszczowej;
- obrzęki kończyn dolnych - najczęściej obejmują okolice kostek i podudzi, a pod koniec dnia stają się bardziej widoczne. Charakterystyczne jest to, że po uciśnięciu skóry przez kilka sekund może pozostać niewielkie wgłębienie (tzw. obrzęk ciastowaty);
- opuchnięte dłonie - palce wydają się grubsze niż zwykle, a zdjęcie pierścionka lub zaciśnięcie dłoni może sprawiać trudność;
- obrzęk twarzy i okolicy oczu - zwykle jest najbardziej widoczny rano, tuż po przebudzeniu, a w ciągu dnia stopniowo się zmniejsza;
- uczucie ciężkości i napięcia tkanek - zwykle dotyczy nóg, dłoni lub okolicy brzucha. Niektóre osoby mają wrażenie, że ubrania lub buty nagle stały się zbyt ciasne.
Codzienne nawyki a zatrzymanie wody w organizmie
Nie każda opuchlizna ma takie samo podłoże. Czasem wystarczy kilka dni upałów, długa podróż lub bardziej słony niż zwykle jadłospis, aby organizm zaczął gromadzić więcej wody. Właśnie dlatego, w pierwszej kolejności warto przyjrzeć się codziennym nawykom.
Nadmiar soli w diecie
Co prawda sód pomaga regulować gospodarkę wodno-elektrolitową, jednak jego nadmierne spożycie sprzyja zatrzymywaniu wody w organizmie. Najwięcej soli dostarczają nie dosalane potrawy, ale produkty wysoko przetworzone, jak np.: wędliny, sery, gotowe dania, słone przekąski czy fast foody.
Zbyt mała aktywność fizyczna
Wielogodzinne siedzenie lub stanie w jednej pozycji utrudnia odpływ krwi i limfy z kończyn dolnych. Podczas chodzenia mięśnie łydek działają jak naturalna pompa, wspomagając transport krwi do serca. Gdy pozostają przez dłuższy czas nieaktywne, płyny łatwiej gromadzą się w tkankach, a to może prowadzić do obrzęków nóg.
Zbyt mała ilość wypijanych płynów
Organizm stara się chronić przed odwodnieniem, dlatego ogranicza wydalanie wody przez nerki. W efekcie zamiast usuwać jej nadmiar, zaczyna ją zatrzymywać.
Dieta bogata w węglowodany
Glukoza jest magazynowana w postaci glikogenu, który wiąże wodę. Z tego powodu po kilku dniach spożywania większej ilości produktów bogatych w węglowodany masa ciała może przejściowo wzrosnąć, choć nie oznacza to zwiększenia ilości tkanki tłuszczowej.
Jakie przyczyny medyczne mogą odpowiadać za zatrzymanie wody?
Jeśli mimo zmian w codziennych nawykach obrzęki nie ustępują lub regularnie wracają, należy zastanowić się, czy ich przyczyna nie leży gdzie indziej. Zatrzymanie wody może być związane z naturalnymi zmianami zachodzącymi w organizmie ale bywa również jednym z objawów chorób lub działaniem niepożądanym niektórych leków, np.:
- zmian hormonalnych u kobiet - zatrzymanie wody często towarzyszy zmianom hormonalnym zachodzącym w trakcie cyklu miesiączkowego. Co ciekawe, badanie opublikowane w The Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism wykazało, że kobiety najsilniej odczuwały zatrzymanie płynów w pierwszym dniu miesiączki, a nie tuż przed jej rozpoczęciem, jak powszechnie się uważa. Retencja płynów jest również częsta w ciąży i zwykle ma charakter fizjologiczny;
- chorób serca i układu krążenia - osłabiona praca serca lub zaburzenia odpływu krwi żylnej sprawiają, że płyny łatwiej gromadzą się w tkankach. W przypadku niewydolności serca obrzęki najczęściej obejmują okolice kostek i podudzi, a często towarzyszą im duszność, mniejsza tolerancja wysiłku czy szybkie męczenie się. Autorzy pracy opublikowanej w European Journal of Preventive Cardiology zwracają uwagę, że przeciążenie organizmu płynami jest jednym z najczęstszych objawów niewydolności serca i ma istotny wpływ zarówno na nasilenie dolegliwości, jak i rokowanie chorych. W przypadku przewlekłej niewydolności żylnej i żylaków obrzęki zwykle nasilają się pod koniec dnia, a często towarzyszą im uczucie ciężkości nóg i widoczne poszerzone żyły;
- choroby nerek - gdy nerki nie działają prawidłowo, organizm ma trudności z usuwaniem nadmiaru wody i sodu, co sprzyja powstawaniu obrzęków. Jednym z charakterystycznych objawów jest opuchlizna twarzy i powiek widoczna po przebudzeniu. W zależności od podejrzewanej przyczyny lekarz może zlecić badanie moczu, oznaczenie kreatyniny, eGFR oraz USG nerek;
- niedoczynność tarczycy - u osób z niedoborem hormonów tarczycy może dochodzić do powstawania tzw. obrzęków śluzowatych. W przeciwieństwie do typowych obrzęków są one twarde i nie pozostawiają wgłębienia po naciśnięciu. W takiej sytuacji lekarz zwykle zleca badania oceniające pracę tarczycy;
- przyjmowane leki - niektóre preparaty mogą sprzyjać zatrzymywaniu wody w organizmie. Dotyczy to m.in. niesteroidowych leków przeciwzapalnych, blokerów kanału wapniowego stosowanych w leczeniu nadciśnienia tętniczego, glikokortykosteroidów oraz niektórych preparatów hormonalnych.
Co można zrobić jeśli podejrzewasz u siebie zatrzymanie wody w organizmie?
Zamiast testować kolejne porady znalezione w internecie, warto najpierw ustalić, co jest przyczyną zatrzymania wody. Najrozsądniejszym krokiem jest konsultacja z lekarzem, który na podstawie wywiadu i badania oceni, czy obrzęki są związane ze stylem życia, czy wymagają dalszej diagnostyki. W razie potrzeby zleci odpowiednie badania, najczęściej badania krwi, badanie ogólne moczu oraz badania obrazowe, takie jak USG Doppler żył kończyn dolnych, ECHO serca czy USG nerek. Jeśli przyczyną obrzęków nie jest choroba wymagająca leczenia, a zatrzymanie wody ma związek ze stylem życia, pomocne mogą być również proste zmiany codziennych nawyków:
- pij odpowiednią ilość wody - regularne nawadnianie pomaga utrzymać prawidłową gospodarkę wodno-elektrolitową i wbrew pozorom może ograniczać zatrzymywanie płynów;
- ogranicz sól w diecie - unikaj dosalania potraw oraz produktów wysoko przetworzonych, które są jej głównym źródłem;
- jedz produkty bogate w potas - pomidory, banany, ziemniaki, awokado czy szpinak pomagają utrzymać równowagę między sodem a potasem;
- ruszaj się każdego dnia - spacer, jazda na rowerze czy pływanie poprawiają krążenie krwi i limfy, dzięki czemu zmniejszają skłonność do obrzęków;
- podczas odpoczynku unieś nogi - szczególnie jeśli obrzęki dotyczą kostek i podudzi lub nasilają się pod koniec dnia;
- unikaj obcisłej odzieży - zbyt ciasne ubrania mogą utrudniać odpływ krwi i limfy;
- rozważ drenaż limfatyczny - u niektórych osób profesjonalny masaż wykonywany przez wykwalifikowanego terapeutę pomaga zmniejszyć obrzęki i przynosi wyraźną ulgę.
Źródła:
- https://www.medicalnewstoday.com/articles/187978#symptoms https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279409/ https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3154522/
