Spis treści:
- Testosteron spada z wiekiem, ale nie u wszystkich tak samo
- Nie tylko waga, ale i lokalizacja tkanki tłuszczowej
- Tłuszcz trzewny a testosteron - wyraźna różnica
- Czym jest tłuszcz trzewny?
- Dlaczego tłuszcz na brzuchu może obniżać testosteron?
- Zależność, która działa w obie strony
- Czy schudnięcie może poprawić poziom testosteronu?
- Kiedy warto zbadać testosteron?
Testosteron spada z wiekiem, ale nie u wszystkich tak samo
Testosteron jest jednym z najważniejszych hormonów płciowych u mężczyzn. Odpowiada między innymi za prawidłowe funkcjonowanie układu rozrodczego, libido, ale też za utrzymanie masy mięśniowej i gęstości kości. Ma również znaczenie dla składu ciała i funkcjonowania metabolizmu.
Poziom testosteronu zmienia się w ciągu życia. U mężczyzn po osiągnięciu dojrzałości może stopniowo się obniżać, jednak tempo tego procesu jest bardzo indywidualne. Nie oznacza to, że każdy mężczyzna w średnim czy starszym wieku będzie miał niedobór testosteronu.
Współczesne badania coraz częściej wskazują, że na poziom tego hormonu wpływa wiele czynników. Należą do nich między innymi:
- masa i skład ciała,
- otyłość,
- zdrowie metaboliczne,
- choroby przewlekłe,
- zaburzenia snu
- niektóre leki.
W przypadku tak zwanego hipogonadyzmu czynnościowego obniżenie testosteronu może być związane właśnie z chorobami metabolicznymi i otyłością, a nie wyłącznie z wiekiem.
Jeśli u konkretnego mężczyzny na obniżenie testosteronu wpływa czynnik, który można zmienić, samo tłumaczenie problemu "naturalnym starzeniem" może prowadzić do przeoczenia potencjalnie odwracalnej przyczyny.
Nie tylko waga, ale i lokalizacja tkanki tłuszczowej
Nowa analiza, opublikowana w 2026 roku w Journal of the Endocrine Society, objęła 4948 mężczyzn w wieku od 20 do 59 lat uczestniczących w amerykańskim badaniu NHANES. U wszystkich zmierzono stężenie całkowitego testosteronu, a u 4492 mężczyzn dostępne były również dane dotyczące ilości tkanki tłuszczowej trzewnej.
To istotne, ponieważ większość codziennych ocen nadmiernej masy ciała opiera się na BMI. Tymczasem BMI mówi nam przede wszystkim, ile waży człowiek w stosunku do swojego wzrostu. Nie pokazuje natomiast, ile z tej masy stanowi tłuszcz i gdzie jest on rozmieszczony.
Dwie osoby mogą mieć identyczne BMI, ale zupełnie inny skład ciała. Jedna może mieć stosunkowo dużo mięśni i niewiele tłuszczu trzewnego, a druga może mieć mniej masy mięśniowej, za to większą ilość tłuszczu zgromadzonego w jamie brzusznej, a to okazuje się być ważne w kontekście ilości testosteronu.
Zobacz również:
Tłuszcz trzewny a testosteron - wyraźna różnica
Badacze podzielili mężczyzn między innymi według BMI, a następnie porównali osoby z małą i dużą ilością tłuszczu trzewnego w obrębie podobnej kategorii masy ciała.
W każdej z analizowanych kategorii BMI mężczyźni z większą ilością tłuszczu trzewnego mieli o około 33-36 proc. niższy poziom testosteronu niż mężczyźni o podobnym BMI, ale z mniejszą ilością tłuszczu trzewnego. Podobną zależność zaobserwowano po uwzględnieniu obwodu talii. Różnice wynosiły wówczas około 25-39 proc.
Szczególnie interesujący był jeszcze jeden wynik. Mężczyźni o prawidłowej masie ciała, ale z dużą ilością tłuszczu trzewnego, mogli mieć poziom testosteronu podobny do mężczyzn z otyłością, którzy mieli go relatywnie mniej.
Oznacza to, że prawidłowe BMI nie musi automatycznie oznaczać korzystnej sytuacji hormonalnej. Z drugiej strony podwyższone BMI również nie mówi wszystkiego. Mężczyzna o dużej masie mięśniowej może mieć wysokie BMI, ale stosunkowo niewiele tłuszczu trzewnego.
Dlatego w kontekście zdrowia metabolicznego i hormonalnego sama waga może być zbyt uproszczonym wskaźnikiem.
Czym jest tłuszcz trzewny?
Nie każdy tłuszcz w organizmie jest taki sam. Tkanka tłuszczowa znajdująca się bezpośrednio pod skórą jest nazywana tłuszczem podskórnym. To właśnie ona w dużej mierze odpowiada za widoczne fałdy tłuszczu.
Tłuszcz trzewny znajduje się natomiast głębiej - w jamie brzusznej, w pobliżu narządów wewnętrznych. Jego nadmiar wiąże się z zaburzeniami metabolicznymi, w tym insulinoopornością, cukrzycą typu 2 i zwiększonym ryzykiem chorób układu krążenia. Wpływa również na gospodarkę hormonalną.
To właśnie dlatego naukowcy coraz częściej zwracają uwagę nie tylko na ilość tkanki tłuszczowej, ale również na jej rozmieszczenie.
Dlaczego tłuszcz na brzuchu może obniżać testosteron?
Mechanizm nie jest jeszcze w pełni wyjaśniony, ale badacze wskazują na kilka możliwych dróg.
Jedną z nich jest insulinooporność. Nadmiar tłuszczu trzewnego sprzyja zaburzeniom działania insuliny. Zmiany metaboliczne mogą następnie wpływać na funkcjonowanie osi podwzgórze-przysadka-jądra, która odpowiada za regulację produkcji testosteronu.
Znaczenie może mieć również przewlekły stan zapalny. Tkanka tłuszczowa nie jest wyłącznie magazynem energii, ale jest też aktywnym metabolicznie narządem, który produkuje różnego rodzaju substancje wpływające na funkcjonowanie organizmu.
Nowe badanie wskazuje dodatkowo na rolę SHBG, czyli globuliny wiążącej hormony płciowe. Jest to białko produkowane przede wszystkim w wątrobie, które transportuje testosteron i wpływa na jego dostępność w organizmie.
Zależność, która działa w obie strony
Nie należy zakładać, że zawsze najpierw pojawia się nadmiar tłuszczu trzewnego, a dopiero później spada testosteron, bo relacja może działać w obu kierunkach.
Wcześniejsze badania wskazywały, że niski poziom testosteronu może sprzyjać zwiększaniu ilości tkanki tłuszczowej, zwłaszcza w obrębie brzucha. Z kolei otyłość może prowadzić do obniżenia poziomu testosteronu. Powstaje więc swoiste błędne koło: mniej testosteronu może ułatwiać przyrost tkanki tłuszczowej, a większa ilość tłuszczu może dodatkowo pogarszać sytuację hormonalną.
Czy schudnięcie może poprawić poziom testosteronu?
Dotychczasowe badania sugerują, że redukcja masy ciała u mężczyzn z otyłością może zwiększać stężenie testosteronu.
W metaanalizie obejmującej 44 badania i ponad 1700 uczestników analizowano wpływ redukcji masy ciała na testosteron. Uwzględniono zarówno interwencje dietetyczne, jak i zabiegi bariatryczne. Wyniki wskazywały na wzrost stężenia testosteronu wraz z utratą masy ciała, choć skala efektu zależała między innymi od zastosowanej metody i stopnia redukcji masy ciała.
To oznacza, że w przypadku części mężczyzn z niskim testosteronem poprawa zdrowia metabolicznego może być jednym z elementów leczenia. Nie oznacza to jednak, że każdy mężczyzna z niskim testosteronem powinien po prostu schudnąć. Niedobór tego hormonu może mieć wiele przyczyn i wymaga prawidłowej diagnostyki.
Kiedy warto zbadać testosteron?
Jeśli występują objawy mogące sugerować niedobór androgenów, takie jak wyraźne obniżenie libido, zaburzenia erekcji, spadek energii, zmniejszenie masy i siły mięśniowej czy inne niepokojące zmiany, warto porozmawiać z lekarzem o diagnostyce.
Istotne jest jednak to, że jednorazowo uzyskany niski wynik testosteronu nie zawsze oznacza chorobę. Stężenie hormonu zmienia się w ciągu dnia i może zależeć od stanu zdrowia, snu czy innych czynników. Rozpoznanie niedoboru testosteronu powinno więc uwzględniać zarówno objawy, jak i odpowiednio wykonane badania laboratoryjne.
Źródło:
- https://academic.oup.com/jes/article/10/8/bvag160/8733184?login=false
- https://journals.viamedica.pl/forum_medycyny_rodzinnej/article/download/54629/42323
