Spis treści:
- Niewydolność serca
- Obrzęki a niewydolność serca
- Wyniki badań sugerujące niewydolność serca
- Obrzęki a niewydolność nerek
- Wyniki badań przydatne w diagnostyce niewydolności nerek
Niewydolność serca
Niewydolność serca to stan, w którym chore serce nie jest w stanie prawidłowo pompować krwi i dostarczać organizmowi tlenu stosownie do jego aktualnego zapotrzebowania. Przyczyn niewydolności serca może być wiele: zawał, choroby zastawek, choroby wrodzone, nadciśnienie tętnicze czy nadużywanie alkoholu.
Niewydolność serca może przyjmować różne formy, w zależności od mechanizmów, które do niej prowadzą. Klasyczny podział wyróżnia:
- niewydolność serca z zachowaną frakcją wyrzutową - w tym przypadku niewydolność rozwija się z zachowaną kurczliwością lewej komory lub przy niewielkim zmniejszeniu jej kurczliwości (powyżej 50 proc.). Zwykle wynika to ze sztywności mięśnia sercowego. Często ten typ związany jest z nadciśnieniem tętniczym, otyłością, cukrzycą i chorobami nerek.
- niewydolność serca z obniżoną frakcją wyrzutową - w tym przypadku frakcja wyrzutowa lewej komory wynosi <40 proc., co oznacza, że serce nie jest w stanie efektywnie pompować krwi, ponieważ mięsień jest znacznie uszkodzony. Zwykle wynika ona z choroby wieńcowej, zawału serca, infekcji wirusowych (jak wirusowe zapalenie mięśnia sercowego), kardiomiopatii lub długotrwałego nadciśnienia tętniczego.
- niewydolność serca z umiarkowanie obniżoną frakcją wyrzutową - w tym przypadku serce ma frakcję wyrzutową w zakresie 41 - 49 proc. Może to wynikać z różnych chorób i uszkodzeń serca, często jest fazą przejściową pomiędzy poprzednimi dwoma typami niewydolności.
Obrzęki a niewydolność serca
W przebiegu niewydolności serca dochodzić może do różnych objawów. Bardzo charakterystyczne są duszności i zmęczenie występujące podczas wysiłku, które - przynajmniej początkowo - ustępują w spoczynku. Objawem, z którym często zgłaszają się pacjenci, są obrzęki nóg, a dokładniej - okolicy kostek i łydek.
Niewydolność serca prowadzi bowiem do zmniejszenia efektywności pompowania krwi, co z kolei powoduje jej zaleganie w żyłach, zwłaszcza kończyn dolnych. Dochodzi wtedy do powstawania obrzęków, które nazywa się czasem "ciastowatymi": po naciśnięciu skóry w miejscu obrzęku pozostaje ślad, wgłębienie, przypominające wgłębienie w wyrabianym cieście. W przebiegu niewydolności serca organizm zatrzymuje również sód i wodę, co także pogłębia obrzęki.
Wyniki badań sugerujące niewydolność serca
Jednym z najważniejszych markerów niewydolności serca jest BNP lub też jego nieaktywny fragment - NT- proBNP. BNP to hormon powstający głównie w lewej komorze serca w odpowiedzi na jej przeciążenie. W praktyce klinicznej najczęściej ocenia się NT - proBNP, czyli końcowy fragment hormonu BNP. BNP wydzielany jest przez komórki mięśnia sercowego, gdy są nadmiernie rozciągnięte lub uszkodzone. Służy on jako wskaźnik obciążenia serca, odzwierciedlając jego zdolność do pompowania krwi.
W ocenie niewydolności serca wykorzystuje się również badania takie jak EKG, echo serca oraz inne oznaczenia z krwi. Do najczęściej zlecanych badań krwi należą kreatynina i eGFR, elektrolity, zwłaszcza sód i potas, a także CRP.
Obrzęki a niewydolność nerek
Nerki pełnią kluczową rolę w regulacji gospodarki wodno - elektrolitowej. Gdy ich funkcja jest zaburzona, w organizmie zaczyna się zatrzymywać między innymi woda i sód. Obrzęki związane z niewydolnością nerek są zwykle symetryczne i najczęściej pojawiają się po spoczynku nocnym, często w obrębie twarzy i powiek, w okolicy kostek i na dłoniach.
Niewydolność nerek może mieć wiele przyczyn i nie sposób omówić każdą z nich w jednym artykule. Do najczęstszych przyczyn przewlekłej niewydolności nerek można zaliczyć:
- cukrzycową chorobę nerek,
- nefropatię nadciśnieniową,
- kłębuszkowe zapalenie nerek,
- wrodzone lub nabyte wady układu moczowego.
Wyniki badań przydatne w diagnostyce niewydolności nerek
Przy podejrzeniu niewydolności nerek lekarz zleca badania krwi, przede wszystkim:
- kreatyninę - jej podwyższony poziom wskazuje na upośledzenie filtracji nerkowej,
- eGFR - szacunkowy współczynnik filtracji kłębuszkowej, który pozwala określić stopień niewydolności nerek,
- mocznik - jego poziom rośnie, gdy nerki nie są w stanie prawidłowo usuwać produktów przemiany materii,
- elektrolity (sód, potas) - zaburzenia w ilości elektrolitów mogą być zarówno przyczyną jak i skutkiem niewydolności nerek,
- białko całkowite i albuminę - niski poziom albuminy sprzyja obrzękom.
Zarówno choroby serca jak i nerek często rozwijają się powoli i długo pozostają bezobjawowe. Obrzęki ciała, a zwłaszcza nóg mogą być jednym z pierwszych sygnałów ostrzegawczych, który pomoże uzyskać poprawną diagnozę. Wówczas badania krwi mogą pomóc wykryć zaburzenia we wczesnym stadium, zanim dojdzie do rozwoju poważniejszych powikłań. Wtedy również leczenie będzie bardziej skuteczne. Dlatego nie warto bagatelizować tak pozornie błahego objawów, jak obrzęki nóg.
Źródła:
- https://www.mp.pl/pacjent/nefrologia/choroby/chorobyudoroslych/51919,przewlekla-niewydolnosc-nerek
- https://labtestsonline.pl/test/nt-probnp/
- https://www.mp.pl/pacjent/nefrologia/choroby/chorobyudoroslych/51929,zespol-nerczycowy
