Spis treści:
- Czym są paciorkowce?
- Postaci zakażeń paciorkowcowych
- Drogi zakażenia bakterią paciorkowca
- Objawy infekcji - zakażenia paciorkowcem
- Diagnostyka zakażeń
- Leczenie zakażenia paciorkowcem
- Powikłania nieleczonych infekcji paciorkowcowych
- Profilaktyka zakażeń
Czym są paciorkowce?
Paciorkowce to grupa Gram-dodatnich bakterii z rodzaju Streptococcus, których wspólną cechą morfologiczną jest układanie się w łańcuszki, podobne do paciorków. Występują one naturalnie w wielu miejscach w ciele człowieka, m.in. na skórze, w jamie ustnej, w narządach płciowych i w układzie pokarmowym. Wiele z nich stanowi naturalną florę tych miejsc, a człowiek może być także bezobjawowym nosicielem potencjalnie chorobotwórczych szczepów paciorkowców. Problem pojawia się, gdy bakterie te namnażają się w sposób niekontrolowany lub przedostają się do miejsc, które z natury powinny być jałowe.
Najczęściej chorobotwórcze są gatunki paciorkowców z grupy A, B, C i G, a także Streptococcus pneumoniae. Podział paciorkowców na grupy opiera się na budowie antygenowej składników ich ściany komórkowej. Podział ten stworzyła Lancefield w celu identyfikacji tzw. paciorkowców beta-hemolizujących - grupy gatunków, które na podłożu agar z krwią wywołują hemolizę typu beta.
Postaci zakażeń paciorkowcowych
Zakażenia wywoływane przez paciorkowce mogą mieć różne postaci kliniczne i różnią się ciężkością przebiegu. Do najczęściej występujących zakażeń należą:
- angina paciorkowcowa - ostra infekcja gardła i migdałków, objawiająca się silnym bólem gardła, gorączką i trudnościami w połykaniu;
- szkarlatyna (płonica) - choroba wieku dziecięcego, charakteryzująca się wysypką, wysoką gorączką i tzw. "malinowym językiem";
- liszajec zakaźny - powierzchniowa infekcja skóry, często występująca u dzieci;
- róża - ostre zapalenie skóry i tkanki podskórnej z wyraźnym zaczerwienieniem i obrzękiem;
- zapalenie ucha środkowego i zatok - często jako powikłanie infekcji górnych dróg oddechowych;
- martwicze zapalenie powięzi - ciężka infekcja bakteryjna, obejmująca powięzi mięśniowe, skórę i tkanki podskórne;
- sepsa paciorkowcowa;
- zapalenie płuc.
Drogi zakażenia bakterią paciorkowca
Do zakażenia paciorkowcami dochodzi najczęściej przez kontakt z wydzieliną dróg oddechowych, choć może do niego dojść także przez kontakt bezpośredni i używanie wspólnych przedmiotów. Czynniki zwiększające ryzyko zakażenia to między innymi przebywanie w większych skupiskach ludzi, nieodpowiednia higiena, osłabiona odporność i choroby przewlekłe.
Do ciężkich infekcji paciorkowcowych dochodzi, kiedy mocno upośledzona zostaje odporność pacjenta, a bakterie mają szansę na przedostanie się z miejsc swojego normalnego bytowania do miejsc pierwotnie jałowych, jak na przykład krew.
Objawy infekcji - zakażenia paciorkowcem
Objawy zakażenia paciorkowcami zależą od miejsca infekcji, ale najczęściej występują:
- gorączka,
- powiększenie węzłów chłonnych,
- ogólne osłabienie,
- obrzęk i zaczerwienienie.
W przypadku ciężkich zakażeń mogą pojawić się objawy ogólnoustrojowe, takie jak spadek ciśnienia, zaburzenia świadomości czy silny ból.
Diagnostyka zakażeń
Rozpoznanie zakażenia paciorkowcami opiera się na charakterystycznych objawach i diagnostyce pomocniczej. Najczęściej stosuje się metody bakteriologiczne, takie jak posiew wymazu (np. z górnych dróg oddechowych przy podejrzeniu anginy) lub posiew krwi (w przypadku podejrzenia zakażenia krwi).
Można także zastosować szybkie testy antygenowe (w przypadku podejrzenia anginy) lub badania krwi (np. w celu określenia miana ASO - antystreptolizyny O, przy podejrzeniu zakażenia Streptococcus pyogenes).
Zobacz również:
Leczenie zakażenia paciorkowcem
Skuteczne leczenie zakażeń paciorkowcowych opiera się na antybiotykoterapii. Najczęściej stosuje się leki z grupy penicylin lub ich pochodne. W przypadku uczulenia na penicyliny można podać inne antybiotyki, np. makrolidy, które zwykle są lekami drugiego lub trzeciego rzutu.
Ważne jest, aby lek przyjmować zawsze zgodnie z zaleceniami lekarza i nigdy samemu nie przerywać terapii, nawet jeśli nastąpiła poprawa. Tylko taka terapia antybiotykami może być skuteczna.
Dodatkowo stosuje się leczenie objawowe: środki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, nawadnianie i odpoczynek.
Powikłania nieleczonych infekcji paciorkowcowych
Nieleczone lub źle leczone zakażenia paciorkowcowe mogą prowadzić do poważnych powikłań, takich jak:
• gorączka reumatyczna,
• kłębuszkowe zapalenie nerek,
• ropnie,
• sepsa.
Dlatego tak ważne jest szybkie rozpoznanie i wdrożenie leczenia. Nie powinno się lekceważyć nawet pozornie błahych infekcji, takich jak angina, gdyż nieleczone mogą prowadzić do groźnych powikłań.
Profilaktyka zakażeń
Profilaktyka zakażeń paciorkowcowych nie różni się zasadniczo od profilaktyki innych infekcji: ważne są regularne mycie rąk, unikanie kontaktu z osobami zakażonymi, unikanie przebywania w dużych skupiskach ludzi i wzmacnianie odporności.
Obecnie dysponujemy szczepionką jedynie przeciwko dwoince zapalenia płuc - Streptococcus pneumoniae. Szczepienie to jest obowiązkowe i bezpłatne dla wszystkich dzieci urodzonych po 31 grudnia 2016 roku.
Zakażenia paciorkowcowe są powszechne, ale w większości przypadków możliwe do skutecznego wyleczenia. Kluczowe znaczenie ma rozpoznanie objawów i szybka konsultacja z lekarzem. Odpowiednia terapia pozwala uniknąć powikłań i szybko wrócić do zdrowia.
Źródła:
• Szewczyk E. M., Diagnostyka bakteriologiczna, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2013.
• https://www.mp.pl/interna/chapter/B01.XI.D.6.4
