Spis treści:
- Migrena - to nie jest zwyczajny ból głowy
- Dlaczego migrena atakuje na urlopie?
- Stres odpuszcza - migrena atakuje
- Zmiana wysokości
- Rytm dobowy i sen
- Mniej kawy i odwodnienie
- Jak przygotować się do urlopu, by uniknąć wakacyjnej migreny?
- Nie zapomnij o lekach
Migrena - to nie jest zwyczajny ból głowy
Bardzo często błędnie uznawana jest za "silny ból głowy". Migrena to choroba neurologiczna, której ataki angażują cały układ nerwowy i naczyniowy. Medycyna określa ją jako pierwotny ból głowy, który sam w sobie stanowi chorobę. Mózg osoby z migreną (tzw. mózg migrenowy) jest z natury nadwrażliwy na bodźce. Przetwarza on informacje z otoczenia w sposób zintensyfikowany, przez co szybciej ulega przeciążeniu.
Głównym przewodnikiem bólu w obrębie głowy i twarzy jest nerw trójdzielny. Kiedy zostaje podrażniony (przez stres, brak snu, hormony czy zmianę ciśnienia), zaczyna wysyłać sygnały do opon mózgowych. Zakończenia nerwu trójdzielnego uwalniają neuropeptydy, a zwłaszcza białko CGRP (peptyd związany z genem kalcytoniny). Powoduje ono gwałtowne rozszerzenie naczyń krwionośnych w mózgu i tworzy tzw. jałowy stan zapalny (stan zapalny bez obecności wirusów czy bakterii). To właśnie ten obrzęk i rozszerzenie naczyń wywołują charakterystyczny, pulsujący ból z każdym uderzeniem serca.
Obok silnego bólu często pojawia się również tzw. aura. Jej objawami są chwilowe "zwarcia" np. zaburzenia widzenia lub czucia. Odpowiada za nie depolaryzacja kory mózgowej - swego rodzaju "fala" obniżonej aktywności elektrycznej, która powoli przemieszcza się po powierzchni mózgu (najczęściej od potylicy ku przodowi).
Zobacz również:
Dlaczego migrena atakuje na urlopie?
Wakacje to czas wypoczynku, wydawałoby się więc, że skoro poziom stresu spada, to ryzyko ataku migreny powinno być niższe. Niestety to tak nie działa. Wakacyjna migrena potrafi skutecznie zepsuć wypoczynek. Aby zmniejszyć ryzyko jej wystąpienia, przyjrzymy się mechniazmom, które ją wywołują w tych specyficznych okolicznościach.
Stres odpuszcza - migrena atakuje
Zacznijmy od zjawiska "let down", charakterystycznego dla współczesnego trybu życia. Przez większość czasu przebodźcowany układ nerwowy pracuje na wysokich obrotach. Kiedy nagle poziom stresu spada, organizm może zareagować atakiem migreny. Można powiedzieć, że wystawia ci rachunek za tygodnie w napięciu i często jego kumulację przed samym wyjazdem. Badanie opublikowane w czasopiśmie Neurology (Lipton i in., 2014) udowodniło, że to nie sam wysoki poziom stresu, ale jego gwałtowna redukcja z dnia na dzień zwiększa ryzyko ataku migreny (od 1,5 do niemal 2 razy w ciągu kolejnych 6 do 18 godzin). Nagły spadek kortyzolu wytrąca układ nerwowy z równowagi. Efektem tego może być atak migreny w pierwszych dniach urlopu.
Zmiana wysokości
Migrenowcy często płacą wysoką cenę za rodzinny wypad w góry. Przyczyną jest hipoksja, czyli niedotlenie spowodowane niższą zawartością tlenu w powietrzu i spadkiem ciśnienia atmosferycznego.
Według publikacji w High Altitude Medicine & Biology (Davis i in., 2016) przebywanie na dużych wysokościach może być wyzwalaczem ataków migreny. Wyniki pokazują, że ryzyko wystąpienia bólu migreno podobnego w górach wzrasta aż 14-krotnie u migreników. Dodatkowo w badaniach klinicznych zauważono większą częstotliwość występowania aury migrenowej.
Rytm dobowy i sen
Dla wielu osób urlop to okazja, żeby odespać. Z drugiej strony podróże, szczególnie te dalekie ze zmianą czasu, sprawiają, że rytm dobowy jest zaburzony. Mogłoby się wydawać, że osoby, które stawiają na odsypianie zmniejszą ryzyko ataku migreny. Okazuje się, że nie. Przegląd badań opublikowany w International Journal of Molecular Sciences (Waliszewska-Prosół i in., 2021) pokazuje, że nie tylko niedobór, ale również nadmiar snu wyzwalają dolegliwości migrenowe. To dlatego czasem, gdy możesz sobie pozwolić na dłuższe pozostanie w łóżku doświadczasz przykrego bólu głowy.
Mniej kawy i odwodnienie
Wypicie porannej kawy dwie godziny później niż zwykle lub zastąpienie jej innym napojem również może spowodować atak migreny. Nagłe odstawienie lub opóźnienie podaży kofeiny wywołuje tzw. caffeine-withdrawal headache, który u osób predysponowanych płynnie przechodzi w pełnoobjawową migrenę. Dodatkowo lot samolotem (suche powietrze) sprzyja odwodnieniu, które zmniejsza objętość osocza i sprzyja bólom głowy.
Jak przygotować się do urlopu, by uniknąć wakacyjnej migreny?
Jeśli do tej pory pakowałeś do walizki silne leki i liczyłeś, że migrena na urlopie cię nie dopadnie, to tym razem skup się na rozsądnym minimalizowaniu ryzyka. Ważne jest płynne przejście w tryb urlopowy. Nie planuj wyjazdu w pierwszym dniu, daj sobie czas na przygotowanie do wyjazdu. Dzień lub dwa wolnego na spokojne pakowanie to mniejszy stres, więc niższe ryzyko ataku. Z drugiej strony, nawet jeśli dotknie cię zjawisko "let down" to istnieje duża szansa, że atak przetrwasz jeszcze w domu. Temu też możesz zapobiec - nie zostawiaj ważnych zadań zawodowych na ostatnią chwilę. Postaraj się rozłożyć je tak, by poziom kortyzolu opadał stopniowo.
Jeśli lecisz samolotem, miej ze sobą butelkę wody i pij regularnie. Jeśli cierpisz na chorobę lokomocyjną, przyjmij leki z wyprzedzeniem - nudności i pobudzenie błędnika mogą zainicjować atak migreny. Kiedy już dotrzesz na miejsce, kluczem jest znalezienie złotego środka między odpoczynkiem a zachowaniem homeostazy organizmu. Dlatego uważaj z odsypianiem. Staraj się wstawać i kłaść spać o podobnych porach, co w domu. Podobnie z zarywaniem nocy i spaniem długo o poranku.
Na wakacjach dbaj o regularność posiłków. Osoby, które wybierają wczasy z wyżywieniem nie będą mieć z tym problemów - posiłki w hotelach wydawane są o stałych porach. Jeśli nie preferujesz takiej formy wypoczynku pamiętaj, żeby jeść regularnie. Hipoglikemia (spadek cukru we krwi spowodowany omijaniem posiłków podczas intensywnego zwiedzania) to potężny wyzwalacz. Pamiętaj też, by pierwszą kawę wypić o tej samej porze co zazwyczaj.
Podczas wypoczynku chroń oczy przed światłem. Jasne, ostre słońce nad wodą lub odblaski od śniegu w górach silnie stymulują nerw wzrokowy i trójdzielny. Kolejnym wyzwalaczem migreny jest wysoka temperatura. Powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych i przyspiesza utratę elektrolitów. Przebywaj w klimatyzowanych lub zacienionych pomieszczeniach podczas największych upałów.
Na wakacjach mamy okazję spróbować lokalnych przysmaków i sięgamy po alkohol. Uważaj na dojrzewające sery, wędliny (zawarta w nich tyramina i azotany mogą wywołać ból głowy). Unikaj również cytrusów i potraw z dużą ilością glutaminianu sodu (kuchnia azjatycka, fast foody). Alkohol, a w szczególności czerwone wino (zawierające histaminę, siarczyny i tyraminę) to powszechnie znany wyzwalacz migreny.
Nie zapomnij o lekach
Możesz zminimalizować ryzyko ataku, ale leki miej zawsze przy sobie. Szczególnie preparaty przerywające atak (tryptany, niesteroidowe leki przeciwzapalne) oraz środki przeciwwymiotne. Spakuj je do bagażu podręcznego. Ekstremalne temperatury w luku bagażowym mogą wpłynąć na stabilność leków, a w razie ataku w samolocie lub opóźnienia bagażu musisz mieć do nich natychmiastowy dostęp. Tryptany działają najlepiej, gdy zostaną przyjęte na samym początku fazy bólowej.
Źródła:
- Reduction in perceived stress as a migraine trigger: testing the "let-down headache" hypothesis [do.i.: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24670889/]
- istory of Migraine Predicts Headache at High Altitude [do.i.: https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27788038/]
- Increased occurrence of migraine aura and susceptibility to spreading depolarizations at altitude [do.i.: https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC12363745/]
- Migraine and Sleep-An Unexplained Association? [do.i.: https://www.mdpi.com/1422-0067/22/11/5539]
- Caffeine for Headaches: Helpful or Harmful? A Brief Review of the Literature [do.i.: https://www.mdpi.com/2072-6643/15/14/3170]
