Spis treści:
- Starzenie się z powodu stanu zapalnego
- Dlaczego stan zapalny nasila się z wiekiem?
- Czy stan zapalny jest wyłącznie zły?
- Czy da się spowolnić "zapalne" starzenie?
- Jelita, bakterie i stan zapalny - jaki mają związek?
Starzenie się z powodu stanu zapalnego
Na początku warto uświadomić sobie, że starzenie się to nie pojedynczy proces, a raczej stopniowe gromadzenie się drobnych uszkodzeń, które wraz z ubiegiem lat organizm coraz słabiej kompensuje. Układ odpornościowy, który początkowo reaguje głównie na konkretne zagrożenia, stopniowo przechodzi w stan przewlekłej, aktywacji o niskim nasileniu.
Ten proces określa się dziś mianem "inflammaging", czyli starzenia napędzanego przez utrzymujący się stan zapalny, który zupełnie nie przypomina ostrego zapalenia z gorączką czy bólem, przede wszystkim dlatego, że toczy się latami podtrzymując mikrouszkodzenia w tkankach. W efekcie organizm zużywa więcej energii na podtrzymywanie reakcji obronnych, a mniej na regenerację i utrzymanie równowagi biologicznej. To właśnie dlatego przewlekły stan zapalny coraz częściej uznaje się za jeden z głównych mechanizmów przyspieszających starzenie organizmu.
Dlaczego stan zapalny nasila się z wiekiem?
Z wiekiem słabiej działa między innymi kontrola nad uszkodzonymi komórkami i procesami naprawczymi, a układ odpornościowy coraz częściej pozostaje w stanie ciągłej gotowości. Naukowcy zwracają uwagę, że znaczenie mogą mieć tu zaburzenia mikrobiomu jelitowego, nagromadzenie uszkodzonych mitochondriów, czyli struktur odpowiedzialnych za produkcję energii w komórkach oraz starzejące się komórki, które zaczynają wydzielać substancje podtrzymujące stan zapalny.
Dodatkowo na ten proces wpływają codzienne czynniki środowiskowe i styl życia: zanieczyszczenie powietrza, palenie papierosów, przewlekły stres, brak ruchu czy dieta bogata w wysoko przetworzoną żywność. W konsekwencji organizm zaczyna reagować tak, jakby stale mierzył się z niewielkim zagrożeniem. Problem polega na tym, że taka długotrwała aktywacja układu odpornościowego z czasem sama zaczyna sprzyjać uszkodzeniom tkanek i rozwojowi chorób związanych z wiekiem.
Zobacz również:
Czy stan zapalny jest wyłącznie zły?
Coraz więcej badań sugeruje, że przewlekły stan zapalny nie jest jedynie skutkiem starzenia, ale może aktywnie przyspieszać związane z nim zmiany w organizmie. Naukowcy obserwują, że ograniczenie nadmiernej aktywacji układu odpornościowego potrafi spowalniać część procesów uznawanych za typowe dla starzenia, w tym osłabienie mięśni, rekonstrukcję tkanek, i zwiększać podatność na choroby przewlekłe. Szczególną uwagę zwraca się na cząsteczki zapalne, takie jak TNF-α czy interleukina 6, których podwyższony poziom często towarzyszy chorobom metabolicznym, sercowo-naczyniowym i neurodegeneracyjnym.
Badania pokazały, że hamowanie części tych mechanizmów może poprawiać funkcjonowanie organizmu i ograniczać niektóre cechy przyspieszonego starzenia. Nie oznacza to jednak, że stan zapalny ma wyłącznie negatywne aspekty. To ważny element obrony organizmu i procesów naprawczych staje się szkodliwy dopiero wtedy, gdy reakcja zapalna pozostaje aktywna zbyt długo i przestaje być precyzyjnie kontrolowana. Dlatego współczesna medycyna coraz częściej szuka nie tyle sposobów na całkowite wygaszenie stanu zapalnego, ile metod jego regulowania tak, by organizm zachował zdolność obrony, ale jednocześnie nie pozostawał w stanie ciągłego biologicznego przeciążenia.
Czy da się spowolnić "zapalne" starzenie?
Jak już wspomniano, prowadzone badania koncentrują się raczej na przywracaniu równowagi niż na całkowitym blokowaniu zapalenia.
Naukowcy analizują zarówno działanie leków przeciwzapalnych, jak i wpływ codziennych nawyków na poziom przewlekłego stanu zapalnego. Szczególnie dużo uwagi poświęca się aktywności fizycznej, diecie śródziemnomorskiej oraz jakości snu, ponieważ to właśnie te elementy najczęściej wiążą się z niższym poziomem markerów zapalnych i lepszym funkcjonowaniem organizmu w starszym wieku. Coraz częściej bada się również terapie ukierunkowane na konkretne mechanizmy biologiczne związane ze starzeniem komórek czy pracą mitochondriów. Wciąż jednak pozostaje wiele pytań bez odpowiedzi: organizm potrzebuje bowiem pewnego poziomu reakcji zapalnej do prawidłowego działania, a granica między ochroną a przeforsowaniem okazuje się wyjątkowo cienka.
Jelita, bakterie i stan zapalny - jaki mają związek?
Coraz więcej badań pokazuje, że proces starzenia może być powiązany także z tym, co dzieje się w jelitach. Mikroorganizmy tworzące mikrobiom wpływają nie tylko na trawienie, ale również na pracę układu odpornościowego, metabolizm i poziom stanu zapalnego w organizmie. Z wiekiem skład bakterii zaczyna się zmieniać: spada liczba tych uznawanych za korzystne, a kosztem drobnoustrojów sprzyjających stanowi zapalnemu. Taka dysbioza może prowadzić do większej przepuszczalności bariery jelitowej i pobudzać układ odpornościowy do przewlekłej aktywacji.
Co ciekawe, niektóre bakterie produkują substancje o działaniu przeciwzapalnym, które pomagają utrzymać równowagę metaboliczną i chronić tkanki przed uszkodzeniami. Ich niedobór obserwowano między innymi u osób z zespołem kruchości, chorobami neurodegeneracyjnymi czy zaburzeniami metabolicznymi. Z tego względu uważa się, że: dieta, aktywność fizyczna i styl życia coraz częściej postrzegane są jako element wpływający nie tylko na jelita, ale również na tempo starzenia organizmu.
Źródła:
https://perspectivesinmedicine.cshlp.org/content/14/6/a041197.long
